Het is inmiddels meer dan dertig jaar geleden dat ik les gaf in het ‘vormingswerk bedrijfsjeugd’, zeg maar: aan jonge schoolverlaters, veertien, vijftien, zestien, die volgens de leerplicht naast een bedrijfsopleiding nog verplicht twee dagen per week ‘vormingswerk’ kregen. Ik was toen nog ‘vormingswerker’, dat nog in de socialistische traditie stond van de ‘verheffing van het volk’. Dat is nu erg uit de mode, het klinkt ontzettend paternalistisch en was het ook, en toch, ik zou graag iets van die traditie terug willen. Ik begeleidde in mijn stage een paar groepen jongens, en werd vaak ingehuurd om in vormingsoorden seksuele voorlichting te komen geven, een onderwerp waar de vormingsleiders zelf liever niet hun vingers aan brandden. Ik deed het graag.
\n
\nMet mijn jeugdige overmoed had ik zelf een opzet bedacht die afweek van wat de NVSH me had geleerd. Mij leek het veel belangrijker dat die jongens eens werkelijk in gesprek kwamen over seks, en ook nog met een vrouw, gezien het feit dat de meesten van hen die seks ook met een vrouw zouden beleven, dan dat ik de bekende schema’s op het bord zou zetten of met de libidoverlagende dwarsdoorsneden van de geslachtsorganen aan zou komen zetten. Dus ik zei: jullie gaan mij nu vragen stellen en ik zeg alleen wat wanneer jullie eerst je mond opendoen. Jolijt, veel gestomp, rode konen, en nou, Henkie, komt er nog wat van, jij wist er toch zoveel van, doe je bek eens open man of durf je nou niet meer? Hoeveel de jongens er van opgestoken hebben weet ik niet, maar voor mij was het erg leerzaam. <\/p>\n
Een van de vragen die ik in verschillende versies te horen kreeg is wat ze moesten doen om een meid ‘heet’ te krijgen. Nou, niet aan de knoppen gaan draaien alsof het een radio is, zei ik dan. En dan kwam het gesprek op de dubbele moraal, want, zei ik, als je een meisje dat het al met een ander heeft gedaan een slettebak of een afgelikte boterham vindt, en tegelijk probeert hoe ver je haar krijgen kunt, dan weet je dus dat je meisjes leert om de handrem er op te houden, want als ze nog enig respect wil houden dan moet ze dus zien dat ze jou tegenhoudt en vooral niet laten merken dat ze er zelf zin in heeft. En weet je wat het is, als je die handrem er steeds maar op houdt dan is het later niet meer zo makkelijk om die los te laten. En dan krijg je vrouwen die geen bal aan seks vinden. Behalve dat het ook wel handig is als je weet waar de knoppen zitten. Meiden die niet willen? Eigen schuld. Zal ik nou even uitleggen waar de leukste knop zit? <\/p>\n
Die zat. Je zag zowaar een paar van die jongens nadenken. Ik herinner me een tengere jongen, met erg rode oren, die zoet tegen mij zei: “weet je juf, als ik een meisje echt aardig vind dan ga ik er niet meteen overheen hoor”. Wat ik toen vooral leerde is dat je een enorme kwetsbaarheid kon zien die zorgvuldig verborgen was achter stoer gedoe over hoeveel ze er al hadden ‘gehad’. Het waren maatschappelijk gezien de kwetsbaarste jongens, met de minste toekomst voor zich, die het meeste behoefte hadden aan imponeergedrag waarmee ze in ieder geval onderling nog een beetje status konden verwerven. Want veel illusies dat die verwarrende wezens die je nu eenmaal nodig had vanwege kut en tieten zouden vallen op stoer gedrag hadden ze eigenlijk niet. En wat die wezens nou eigenlijk echt wilden: geen idee. <\/p>\n
Daar zit ook een bron van wat de vorm kan krijgen van een soort van vrouwenhaat. Een van de misverstanden in het feministische denken was dat de mensen die de macht hadden, objectief gezien dus mannen, die macht ook wel zouden voelen. Maar zo voelde het voor veel mannen, juist die jonge kansarme mannen helemaal niet. Die hadden het gevoel dat vrouwen macht over hen hadden. Je had ze nodig, maar ze konden je ook afwijzen en dus vernederen. En dat in een wereld waarin een van de via media, film, en advertenties rondgestuurde boodschappen was dat een beetje man zo een vrouw kan krijgen, en ook nog een mooie jonge sjieke. Dus boos, als zo’n mooie meid die je als man beloofd was liever een man had met een mooie baan. Zo werkte de relatiemarkt: zolang een geijkt heterostel er zo uitziet dat hij toch minstens een beetje langer een beetje ouder is en een beetje meer verdient, blijven er aan de bovenkant goed opgeleide oudere vrouwen over en aan de onderkant jonge laag opgeleide mannen. Die met lede ogen het nakijken hadden wanneer de meiden waar ze hun zinnen op hadden gezet liever een ander hadden. Maakte die jongens ook al niet aardiger. <\/p>\n
En dan de porno. Mijn bezwaar tegen porno was niet zozeer dat het vrouwen liet zien als seksobject<\/em> maar als object<\/em>: een ding om te hebben. Met de suggestie dat een beetje man hem er maar in hoefde te steken om het ding aan het kreunen te krijgen. Dat maakte van mannen vooral slechte minnaars, en het wakkerde de rancune tegen vrouwen alleen maar aan. Want in werkelijkheid wilden vrouwen graag als mens behandeld worden, en leuk en lief gevonden. Terwijl die jongens van alles van vrouwen vonden, maar lief<\/em> vonden ze ze zelden. <\/p>\n In een van die jongensgroepen die ik begeleidde werd ontzettend ge\u00ebtterd over Turken. Dus maakten we daar een programma over, gingen naar iets Turks, nodigden ze uit, organiseerden een gezamenlijk feest. Hartstikke leuk en succesvol. Nee, moesten die jongens toegeven, Turken waren ook prima in orde. De week erna begonnen ze te etterbakken over homo’s. Ook daar leerde ik van. Dat het voor die jongens voor wie weinig status was weggelegd eigenlijk tamelijk willekeurig was welke andere groep ze als doelwit namen om zich tegen af te zetten, om zich nog een beetje superieur te kunnen voelen. Turken of homo’s, maakte niet uit. Eigenlijk hadden ze niet zoveel tegen werkelijke Turken of homo’s, het was ook zo over als ze die in het echt tegenkwamen, maar vooral in groepsverband werd het stereotype verketteren van een haast abstracte andere groep een middel om zichzelf lekkerder te voelen. Als er nog maar een groep onder hen was, dan waren zij nog iemand. Dat was nog voor de autochtonen versus Marokkanen, en de Marokkanen versus homo’s. Het mechanisme is denk ik nu niet zoveel anders. <\/p>\n In het ‘socfem’ denken zat besloten dat we niet alleen naar de verhouding tussen de seksen keken, ‘gender’, maar ook naar de klasseverschillen tussen vrouwen onderling, en later vooral ook tussen mannen onderling. Wanneer ik in de krant lees dat bepaald afkeurenswaardig gedrag meer voorkomt bij de ‘lager opgeleiden’ en je tegelijk al begrijpt dat het over mannen gaat, dan zit je dus zonder dat dat getheoretiseerd wordt op het snijpunt van klasse en gender. En neem er kleur, etniciteit bij, want ook dat is een factor. Die theorie over de vorming van mannelijkheid zegt dat mannelijkheid moeilijker te verwerven is dan vrouwelijkheid (omdat onze eerste intieme relaties voornamelijk met vrouwen zijn) en dat mannelijkheid meer ‘bewezen’ moet worden. In sommige theorievorming wordt dat gezien als een biologisch gegeven, stoer doen en imponeergedrag zit nu eenmaal in de genen. Ik geloof dat niet zo erg, omdat het uiteindelijk helemaal niet zo functioneel is. Je maakt er misschien wel indruk mee op andere jongens, je vangt er zeker niet meer meisjes mee. En maatschappelijk gezien is het een grote hinderpaal om wat te bereiken, tenzij je opteert voor een carri\u00e8re in de criminaliteit – waar het dus ook nogal eens op neer komt. <\/p>\n Het punt is dat mannen in verschillende klassen verschillende mogelijkheden hebben om hun mannelijkheid te bewijzen, en dus ook verschillend gedrag vertonen. Iemand die aan het hoofd staat van een bedrijf met een boel personeel en een eigen secretaresse heeft het niet nodig om op straat hoerrrr!<\/em> tegen vrouwen te roepen om zich een echte man te voelen. Het is dus niet zozeer de hogere opleiding die van mannen beschaafdere wezens zou maken (wat nog te bezien valt) het is dat de lagere opleiding vaak samenvalt met weinig kansen op een ‘mannelijke’ status en dus een grotere behoefte om die te verwerven door zich met stoerdoenerij af te zetten tegen vrouwen, homo’s, moslims, Marokkanen – als ze dat zelf niet zijn. Een behoefte die versterkt wordt door een vaak niet erkende klasserancune die zich op allerlei manieren kan uiten: in haat tegen ‘de politiek’ die niks doet tegen de …vul maar in, haat waarvan het te vernederend is om te erkennen dat die eigenlijk gaat over een gebrek aan eigenwaarde. (Vandaar dat Spekmans idee om de Marokkaantjes nog eens extra te vernederen zo’n ongelooflijk stom idee is – hoe meer vernederd tegenover de maten, hoe groter de kans dat ze de volgende keer een vrouw pakken – of een homo om hun status weer op te vijzelen).<\/p>\n Met deze blik lees je de krantenartikelen over de homobelagers dus anders. Anders dan veel mensen dachten zijn het niet alleen maar ‘de Marokkanen’, al zijn ze wel oververtegenwoordigd, bijvoorbeeld in anti-homo gedrag in Amsterdam. En ze zijn oververtegenwoordigd niet zozeer omdat ze Marokkaan zijn maar omdat Marokkanen, de zoons van migranten met lage opleidingen, oververtegenwoordigd zijn onder de jonge laag opgeleide, kansarme mannen. Met religie blijkt het ook bij moslims weinig te maken te hebben. Bij de jonge mannen om wie het gaat, zit de ‘heteronorm’ nog diep, concluderen de onderzoekers Buijs, Hekma en Duyvendak van de UvA. Ik zou dat dus niet de heteronorm noemen, want die hebben vrouwen ook en die slaan geen homo’s, ik zou het de ‘mannelijkheidscoderingen’ noemen: je bent een echte man als je geen vrouwelijk gedrag vertoont en ook geen mietje bent. Opvallend is dan ook dat geweld vooral de neiging heeft om los te barsten wanneer jonge mannen in de nabijheid van homo’s het gevoel krijgen als lustobject gezien te worden, dat maakt juist bij jonge mannen voor wie mannelijkheid problematisch is snel een afweerreactie wakker, die snel weggewerkt kan worden met agressief gedrag. Vooral in veilig groepsverband, want dit hoort bij de mannelijkheidscodering van de groep laag opgeleide, niet kansrijke, jonge mannen: als zijn maten hem maar niet als een mietje zien. En wie een homo slaat is dus geen homo. Denken ze.<\/p>\n Er is dus veel aan te doen via voorlichting, al op scholen. Als we maar niet denken dat daarmee ook de onderliggende behoefte om zich tegen een andere groep af te zetten verdwijnt – de verplaatst zich eenvoudig naar een geschiktere groep zondebokken. <\/p>\n (Over de vorming van mannelijkheid en vrouwelijkheid, over ‘gender’ dus, schreef ik op dit weblog een serie ‘lessen over gender’. Die begint hier<\/a>. Ook over klasse schreef ik een serietje, hier.<\/a>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Het is inmiddels meer dan dertig jaar geleden dat ik les gaf in het ‘vormingswerk bedrijfsjeugd’, zeg maar: aan jonge schoolverlaters, veertien, vijftien, zestien, die volgens de leerplicht naast een bedrijfsopleiding nog verplicht twee dagen per week ‘vormingswerk’ kregen. Ik … Lees verder