Brief van Claar op een winderige zondagmiddag.
\n(Onder welke categorie moet die? Want niet over islam. Moet er een categorie God tussen ‘foto’s’ en ‘islam’? Dan toch maar onder ‘kerk’ hoewel de relatie tussen kerk en God nou juist niet zo vanzelfsprekend is.
\nJe kunt wel aan de gang blijven om nieuwe categorieen toe te voegen. Misschien eentje ‘diepe gedachten op zondagmiddag’.)
\nDank je wel, Claar<\/p>\n
God<\/strong> Ik kom uit een (Hernhutter) zendelingenfamilie. Mijn vader was organist en we bezochten als kinderen een Nederlands-hervormde basisschool, zondagsschool en kerk. Als (verliefde) tiener werd ik aangetrokken tot de Doopsgezinde kerk, we organiseerden in Den Haag met jongeren de allereerste Kerst-in, ik voelde me daar thuis. Volgde er ook catechisatie, waar hevig werd gediscussieerd over bijvoorbeeld het \u2018Inclusief denken\u2019 van Boerwinkel. Ik werd er letterlijk gevormd. Een vriendinnetje, dat later naar Isra\u00ebl is gegaan om in een kibboets te gaan leven, was ervan overtuigd dat we bij onze lange wandelingen over de hei vergezeld werden door Jezus zelf. \u201cZie je Hem dan niet, Claar, Hij leidt ons, wil jou ook leiden, laat Hem toe in je hart!\u201d Nee, ik zag hem totaal niet maar vond het fijn voor haar dat hij meewandelde, want ik hield van haar. Ze sleepte me mee naar Youth for Christ, een fanatieke groep waar ik kennismaakte met het gemanipuleerd worden en waar ik me pas na een jaar met veel moeite los van kon maken. Ik hield er een levenslange angst voor fanatisme en absolutisme aan over. Nog veel later stond ikzelf als koordirigent vijftien jaar lang wekelijks met hart en ziel voor een rooms-katholiek kerkkoor, maakte als protestant deel uit van het bestuur van de Acht Mei Beweging en nog weer later ging ik met mijn jonge kinderen soms \u2018reli-shoppen\u2019 op zondag. Dan eens naar de protestantse kerk, dan naar \u2018mijn eigen\u2019 katholieke kerk, dan weer naar een moskee. Door de jaren verdiepte ik me redelijk uitvoerig in het Boeddhisme en daar vielen veel zaken echt op hun plek, hoewel ik nooit praktiserend boeddhist ben geworden. Ik volg verder met grote belangstelling bijvoorbeeld de zoektocht van Willem Jan Otten naar zijn God of de zoektocht van Anja naar de islam. <\/p>\n Twee gezichtspunten zijn voor mij zolang ik me kan herinneren, richtinggevend geweest. De ene is, dat de mens behoorlijk kan lijden aan wat ze in de oudheid hybris noemden. We kunnen niet anders dan onszelf zien als het centrum van de wereld en dat heeft grote gevolgen voor ons en de wereld zelf. In onze hoogmoed verknoeien we de natuur, gaan schandalig om met flora, fauna, energiebronnen en zijn we met heel ons prachtige intellect en onze oneindige creativiteit onwaarschijnlijk dom en (zelf)vernietigend bezig. Op de middelbare school legde een leraar ons ooit uit, hoe beperkt onze zintuigen en hersenen zijn \u2013 ondanks het feit dat ze door de evolutie bijna griezelig zijn verfijnd. Er zijn dimensies die we nooit zullen kunnen zien, horen of zelfs maar begrijpen. We hebben alleen vermoedens, dichterbij kunnen we niet komen. Dat maakt onze kijk op de wereld per definitie plat en beperkt. Wetenschap is een poging, een werkelijkheid te duiden in voor de mens hanteerbare maar in zichzelf onvolmaakte taal en zal altijd een \u2013 weliswaar prachtig spannende \u2013 poging blijven. Want de natuur zelf \u2013 noem het schepping \u2013 had geen duiding of verhaal of verklaring nodig om te ontstaan, te bestaan en zich blijvend te ontwikkelen. Deze les maakte grote indruk op me en ik hield er een permanent en basaal gevoel van nederigheid en relativisme aan over. Waar ik trouwens niet rouwig om ben, ik voel me daar aangenaam bij. Het dwingt me, me voortdurend te realiseren dat er meer is dan mijzelf, dan de mens, dat er andere kanten kunnen zijn aan mijn waarheden. <\/p>\n Bij die hele discussie die weer gaande is over Intelligent Design versus wetenschap speelt voor mij dit gezichtspunt mee. Zoals we uit egocentrisme de wereld willen kunnen beheersen en verklaren, zo willen we ook God verklaren en beheersen. Maar God noch wereld laten zich, vermoed ik, verklaren. \u201cOp mijn openbare middelbare school was het vak Godsdienst facultatief. Het werd gegeven door een leraar Nederlands, in een extra uur.<\/p>\n Ik kom uit een ‘vrijzinnig nest’ (mijn ouders waren lid van de NPB en de VPRO), maar ze vonden het voor mijn opvoeding goed dat ik dat uur bijwoonde.<\/p>\n Heb ik na vijftig jaar iets van die lessen onthouden? Meneer Wage definieerde God als Het Gebeuren. Goed, dat begrip gebeuren is tot een clich\u00e9 uitgegroeid, maar ‘God is Het Gebeuren’, vind ik nog altijd een mooie zin.\u201d <\/p>\n Zou het zo kunnen zijn, dat God zelf het mensgeworden – beter gezegd mensgemaakte – supervoorbeeld van Intelligent Design is, een resultante van een armzalige poging van mensen, hem te verklaren en te duiden? Die vraag bevalt me eigenlijk heel goed. Vooral omdat we het antwoord nooit zullen weten. Maar deze vraag biedt God en de wereld ruimte, te zijn en te blijven. En het is ook weer zo typisch klungelig van de mens, dat hij voor de zoveelste keer met de ID-theorie de wetenschap probeert te hinderen en vice versa. Want mijn gevoel en verstand zegt, dat de werkelijke betekenis en zingeving van zowel wetenschap als God is, dat ze slechts de mens zelf existenti\u00eble betekenis en duiding geven. Niet andersom. <\/p>\n Het tweede voor mij richtinggevende gezichtspunt is, dat het beleven en praktiseren van elke vorm van religie op deze wereld zonder uitzondering als voornaamste overeenkomst heeft, dat het je als individu in een sterk en hecht sociaal verband plaatst. Geen mens kan overleven zonder een sociale context en samenhangende rituelen. Met een normen- en waardenset die houvast geeft. Maar leg alle morele systemen van de wereldgodsdiensten (en de niet-religieuze duidingsystemen) over elkaar en ze vallen in essentie volledig samen. Ze beschrijven alle precies dezelfde voorwaarden en grondwaarden die we nodig hebben om elkaar niet als beesten af te slachten. Dus in wezen maakt het gewoon niet uit, hoe en in welk boek het verhaal van jouw geloof is opgeschreven, hoe jij jouw God noemt, hoe je jouw geloof in praktijk brengt. Laatst las ik zelfs over een groep, die een Theepot vereerde. Toen ik op internet ging kijken, vertelde de religie van de Theepot feitelijk hetzelfde verhaal als de bijbel, de koran, noem de boeken maar op. Het verhaal dat de christenen de Tien Geboden noemen. Want hoewel ik mijn leven lang als niet-gelovige actief heb deelgenomen aan zeer verschillende geloofsgemeenschappen, heb ik zelf aan den lijve ervaren, hoeveel het delen van de beleving van een geloof mensen te bieden heeft en hoe het ons helpt, te komen tot noodzakelijke reflectie op ons eigen gedrag. De vraag moet dus niet zozeer zijn, welke God gelijk heeft of de ware is. Maar waarom een mens uit vrije wil het slechte kiest, in de heilige overtuiging dat dit het absolute goede is. En vervolgens in die overtuiging de ander vernietigt. <\/p>\n Allemaal open deuren, ja. Ik weet het, maar had behoefte het gewoon eens op te schrijven. Want het is opmerkelijk, hoeveel mij volstrekt onbekende mensen me de laatste tijd hebben verweten, dat ik een cultuurrelativist ben. Is dit dan wat zij bedoelen?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Brief van Claar op een winderige zondagmiddag. (Onder welke categorie moet die? Want niet over islam. Moet er een categorie God tussen ‘foto’s’ en ‘islam’? Dan toch maar onder ‘kerk’ hoewel de relatie tussen kerk en God nou juist niet … Lees verder
\n
\nEen wereld waarin religie en geloof dagelijks leiden tot grotere gewelddadige conflicten, uitsluiting en discriminatie zet je – of je nou wilt of niet – aan het denken over je eigen plaats daarin. Als mij wordt gevraagd of ik geloof, geef ik altijd het antwoord dat ik mijn kinderen ook gaf toen ze klein waren: “Nee, ik geloof niet in God, maar hij wel in mij.” Dit beetje flauwe antwoord vat voor mij precies samen hoe ik me tot God verhoud, of God zich hopelijk verhoudt tot mij. Het laat alles wat ik niet weet, of godsonmogelijk weten kan, open en zegt niets meer of minder dan dat ik me graag laat leiden door een moreel besef dat je ook God zou mogen noemen. Maar hoewel dit antwoord voor mij priv\u00e9 goed werkt, is het geen geschikt gereedschap om mee naar de wereldproblematiek te kijken. Want de verhoudingen verharden zich zichtbaar en mensen maken van hun God steeds meer de enige ware en absolute, die hun verschrikkelijke standpunten en gedragingen moet legitimeren. <\/p>\n
\nZe zijn.
\nOok als wij er allang niet meer zijn of niet zouden zijn. Wim de Bie schreef daar onlangs iets over op Bieslog, het raakte me: <\/p>\n
\nE\u00e9n zin.<\/p>\n
\nIk vond het een openbaring dat God nu eens niet als een alwetende vader werd voorgesteld, maar in een abstract begrip werd benoemd.<\/p>\n
\nIk tob daar echt mee, met de vraag hoe alle godsdiensten hetzelfde nastreven en mensen desondanks maar niet ophouden de anderen met hun heilige boeken in de hand proberen af te houden van datgene wat we allen nastreven. Ik las onlangs in het verhelderende boek van Jessica Stern (\u2018Terreur in naam van God\u2018) een mogelijk antwoord waarmee ik misschien verder kan komen in mijn denken over deze hopeloze en verlammende realiteit. Haar stelling is: \u2018Religie maakt goede mensen beter en slechte mensen slechter.\u2019 <\/p>\n