{"id":1209,"date":"2005-08-28T07:45:55","date_gmt":"2005-08-28T05:45:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/08\/28\/discriminatie-2\/"},"modified":"2011-07-25T21:58:19","modified_gmt":"2011-07-25T19:58:19","slug":"discriminatie-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/08\/28\/discriminatie-2\/","title":{"rendered":"Discriminatie (2)"},"content":{"rendered":"

Het onderzoek van Jaap Dronkers illustreert precies waar Anne-Ruth Wertheim in een artikel over racisme al voor waarschuwde. De discriminatie raakt niet in de eerste plaats de allochtonen die het laagstbetaalde werk doen, het raakt met name hen die hooggeschoold zijn. We zijn in Nederland bezig met een overgang van ‘uitbuitingsracisme’ naar ‘concurrentieracisme’.
\nHier het belangrijkste deel van het artikel, maar lees vooral het hele artikel<\/a> nog eens.
\n
\nHet is onthullend en verhelderend om vanuit de twee soorten racisme te kijken naar de Nederlandse samenleving in de afgelopen decennia. De eerste gastarbeiders uit Marokko en Turkije kwamen hier binnen in de jaren zestig. Zij zaten in pensions bij elkaar, meestal vlakbij de fabrieken waar ze, vaak in ploegendiensten, werkten. Ze manifesteerden zich weinig in het openbare leven. Over hen kwamen vooroordelen in omloop die je kunt rekenen tot het uitbuitingsracisme. Zo werd er gezegd dat ze alleen in staat waren tot eentonig, zwaar werk en dat ze ook niet anders wilden. Ze waren te stom om Nederlands te leren. Over gastarbeiders werd wat lacherig of meewarig gedaan. De enkele racistische incidenten konden rekenen op hevige kritiek van vrijwel alle kanten. Die incidenten, zoals het gooien van een brandbom in een gastarbeidersverblijf, zijn op te vatten als pogingen van bepaalde groeperingen om de vreemdelingen \u2018een lesje te leren\u2019, zoals bij het uitbuitingsracisme gebruikelijk is. Zolang ze maar het zware, vuile werk deden en zich verder koest hielden, konden ze blijven.<\/p>\n

Begin jaren negentig was er al heel wat veranderd. De gastarbeiders waren gebleven en hadden gezinnen gevormd. Bij mijn onderzoek in de volwasseneneducatie trof ik naast vooroordelen uit het uitbuitingsracisme gevoelens aan die men moeilijk onder woorden kon brengen: afgunst en wantrouwen. Hoopvol leek me eerst nog dat iedereen het als een belediging ervoer om voor racist te worden uitgemaakt. Maar al gauw werd me duidelijk dat \u2018racisme\u2019 uitsluitend geassocieerd werd met \u2018neerzien op\u2019 en dat wees men verontwaardigd van de hand. Het dekte bovendien niet wat men voelde.<\/p>\n

Dit bracht mij er destijds toe te voorspellen dat de vooroordelen over immigranten van karakter zouden veranderen naarmate zij meer aangepast zouden raken aan de Nederlandse verhoudingen (Vorming, vaktijdschrift voor volwasseneneducatie en sociaal-cultureel werk, juni 1992). Zij, hun kinderen en kleinkinderen zouden dan immers beter in staat zijn met de gevestigde bevolking te concurreren. Om banen, om woonruimte, om sociale voorzieningen, om studieplaatsen en om een aandeel in de handel of de horeca. Daarmee zouden de vooroordelen van het concurrentieracisme voordelig worden voor de gevestigde bevolking en zouden die van het uitbuitingsracisme hun \u2018nut\u2019 verliezen. <\/p>\n

Ik ben bang dat mijn voorspelling bezig is uit te komen. Zo is te zien hoe immigranten tot een afgebakende, eenvormige groep worden gemaakt. Deze geconstrueerde groep krijgt stap voor stap scherpere contouren, zowel wat betreft het uiterlijk (huidskleur) als het innerlijk (identiteit). Ook de gevestigde bevolking wordt veel eenvormiger voorgesteld dan zij in werkelijkheid is. Mensen van wie niet helemaal duidelijk is \u2018waar ze bijhoren\u2019 worden er steeds vaker toe gebracht te kiezen. In de standaardvraag in interviews \u2018voel je je nu Marokkaan of Nederlander?\u2019 kan zelfs besloten liggen dat er iets mis zou zijn met een samengestelde identiteit. <\/p>\n

Tot dit scherper afbakenen van de groep behoort ook dat gekleurde \u2018allochtonen\u2019 een toegenomen vrijpostigheid ervaren van \u2018autochtonen\u2019 in het vragen naar hun herkomst of afkomst. Dit laatste zou natuurlijk kunnen duiden op een toegenomen belangstelling. Maar er schijnt weinig sprake te zijn van wederkerigheid en evenmin van getoonde terughoudendheid bij het aanspreken van de ander op zichtbare kenmerken. Aan de aldus gecre\u00eberde groep – de minderheid of \u2018de allochtonen\u2019 – wordt steeds openlijker de betekenis gegeven van \u2018de immigranten met een donkere huidskleur\u2019. En de meerderheid – \u2018de autochtonen\u2019 – krijgt steeds meer de invulling van \u2018zij die hier thuishoren\u2019. Een duidelijk begrensde groep wordt gemakkelijker doelwit van vooroordelen. Van het lacherige en meewarige is weinig meer over. En kwalificaties als \u2018dom, lui en kinderlijk\u2019 verdwijnen, ze zitten hooguit nog verscholen in termen als \u2018achterstandswijken\u2019 en \u2018achterstandsscholen\u2019.<\/p>\n

De immigranten en hun nakomelingen zijn zich nu in hoog tempo aan het scholen en worden steeds geduchtere concurrenten op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd zie je allerlei vormen van emancipatie opbloeien. Trots op elementen uit de meegebrachte culturen wordt openlijk getoond. Als je om je heen kijkt zie je tegelijkertijd de vooroordelen van het concurrentieracisme aan kracht winnen. Het \u2018neerzien op\u2019 uit het uitbuitingsracisme verschuift in de richting van \u2018minachting hebben voor\u2019. Minachting levert degenen die zich ervan bedienen eveneens het voordeel op zich verheven te kunnen voelen boven een groep. Maar er zit meer afkeer in en vooral ook wantrouwen. Het is ook duidelijker gericht op de kenmerken \u2018waar men zelf iets aan kan doen\u2019: gewoonten, denkbeelden en religie.<\/p>\n

De concurrentievooroordelen \u2018slim en onbetrouwbaar\u2019 zijn te herkennen in de verhalen waarin de immigranten figureren als succesvolle maar valse spelers op het maatschappelijk toneel: ze zouden zich bedienen van onoorbare praktijken bij het verkrijgen van vergunningen of woonruimte, ze zouden misbruik maken van sociale voorzieningen, enzovoort. In die verhalen komt ook de combinatie \u2018wantrouwen en afgunst\u2019 in allerlei gedaanten voor: \u2018ze doen wel alsof ze tekort komen maar ze hebben allemaal een mooi huis in Marokko of Turkije\u2019.<\/p>\n

Ook de nadruk op \u2018het afwijkende\u2019 neemt duidelijk toe. Het wordt steeds gangbaarder om de cultuur van de gevestigde bevolking voor te stellen als eenvormig en \u2018normaal\u2019 en daarmee de culturele bagage van immigranten te contrasteren. Tegelijkertijd wordt steeds meer geloof gehecht aan de geschiedvervalsing dat de culturele veranderingen hier pas zijn begonnen met \u2018de komst van de buitenlanders\u2019. Bij het hameren op \u2018het afwijkende\u2019 van de groep hoort ook dat het begrip \u2018integratie\u2019 oneigenlijk wordt gebruikt: als een gebod om op straffe van uitzetting de als eenvormig voorgestelde cultuur van de gevestigde bevolking aan te nemen en de eigen cultuur af te leggen.<\/p>\n

Bij het verdedigen van de maatregelen die de laatste tijd worden getroffen om de aantallen immigranten te beperken, wordt telkens maar weer ingezoomd op problemen (criminaliteit, stedelijke verloedering, terrorisme) en wordt wat goed gaat buiten beeld gelaten. Je ziet steeds vaker gebeuren dat \u2018de groep\u2019 eenzijdig verantwoordelijk wordt gesteld voor gerezen problemen. Daarmee wordt het levensgevaarlijke zondebokmechanisme in werking gezet.<\/p>\n

Het meest verontrustend vind ik tenslotte de verbreiding van het vooroordeel dat de immigranten \u2018angstaanjagend\u2019 zouden zijn. De verdenking dat zij op geheimzinnige wijze zouden streven naar \u2018de totale macht\u2019 is een gevaarlijke uiting van concurrentieracisme. Een zekere angst voor een getalsmatige overheersing die al langere tijd bestond, wordt nu aangewakkerd door te dreigen met \u2018de islam\u2019. Daarbij worden de uitwassen van het fundamentalisme voorgesteld als representatief voor de hele islam. Angst speelt altijd een rol bij het uitbreken van massaal geweld. Dat is er tot nu toe niet van gekomen, maar er is geen tijd te verliezen. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het onderzoek van Jaap Dronkers illustreert precies waar Anne-Ruth Wertheim in een artikel over racisme al voor waarschuwde. De discriminatie raakt niet in de eerste plaats de allochtonen die het laagstbetaalde werk doen, het raakt met name hen die hooggeschoold … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[1],"tags":[79],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1209"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1209"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1209\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52561,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1209\/revisions\/52561"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1209"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1209"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1209"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}