{"id":1224,"date":"2005-09-03T08:46:09","date_gmt":"2005-09-03T06:46:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/09\/01\/shariafobia-en-solidariteit\/"},"modified":"2005-09-03T08:47:48","modified_gmt":"2005-09-03T06:47:48","slug":"shariafobia-en-solidariteit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/09\/03\/shariafobia-en-solidariteit\/","title":{"rendered":"Shariafobia en solidariteit"},"content":{"rendered":"

Wie herinnert zich nog de actie die gevoerd is om twee vrouwen in Nigeria, die dreigden gestenigd te worden, vrij te krijgen? Uiteindelijk liep het goed af, gelukkig, het vonnis werd ingetrokken. We zouden dus tevreden kunnen zijn met de internationale actie die we toen hebben gevoerd. Of niet?
\n
\nIn Nigeria is veel aan de gang. Net als in veel andere landen vindt ook daar een interne strijd plaats tussen islamisten (fundamentalisten) die van Nigeria een \u2018sharia-staat\u2019 willen maken, en de bevolkingsgroepen die vechten voor mensenrechten en een meer verlichte islam, waaronder een sterke vrouwenbeweging. In het Noorden van Nigeria, in de Zamfara staat, werd in 1999 een nieuwe gouverneur gekozen die een voorstander is van de herinvoering van de hudud<\/em>, dat onderdeel van de sharia dat gaat over lijfstraffen, zoals het amputeren van een hand bij dieven, en de steniging van overspeligen. Toen dat dreigde te gebeuren waren met name de vrouwelijke activisten er snel bij om te protesteren. De herinvoering van dergelijke wetten in Pakistan en Iran hadden al laten zien dat die strafmaatregelen bijna altijd gericht worden tegen de armen en met name tegen vrouwen. De voorstanders van de herinvoering van de hudud<\/em> zijn de nationalistisch getinte islamisten die zich verzetten tegen de afschaffing ervan door de koloniale Britten, destijds. De terugkeer naar een zuivere islam (die niet echt een terugkeer is, fundamentalisme is in wezen een moderne stroming) wordt tegelijk gezien als een manier om de voormalige kolonien te zuiveren van de laatste sporen van de westerse overheersing. Het wetssysteem dat ingevoerd was door de Britse overheersers moest worden vervangen door het meest islamitische recht – dus de sharia<\/em>, met de hudud.<\/em><\/p>\n

De vrouwenbeweging kreeg gelijk, het duurde niet lang voordat de eerste vrouwen beschuldigd werden van zina<\/em>, overspel. De lagere sharia-rechtbanken in Sokoto en Katsina veroordeelden Safiya Husseini en Amina Lawal tot dood door steniging. Beide vrouwen waren arm, ongetrouwd, en hadden een baby. Dat laatste feit, dat ze ongetrouwd zwanger waren geworden moest gelden als bewijs dat ze buiten het huwelijk, dus strafbaar, geslachtsverkeer hadden gehad. Na groot opgezette acties in Nigeria werden de vrouwen door een hogere rechtbank in hoger beroep toch weer vrijgesproken. <\/p>\n

Waarom vertel ik dit verhaal? Omdat ik zelf hoorde bij de westerlingen die ontzet waren over de dreigende gruwelijke doodstraf voor de twee vrouwen, en net als vele anderen ogenblikkelijk e-mail rond begon te sturen om deel te nemen aan het internationale protest. Tot we uiteindelijk het bericht kregen uit Nigeria zelf, van de vrouwenbeweging, alsjeblieft, niet doen, je maakt het alleen maar erger. Wat de internationale actie zo problematisch maakte was dat die vaak gepaard ging met aanvallen op de islam zelf, en erg gekleurd was door wat Margot Badran, islamitisch feministe, \u2018sharia-phobia\u2019 <\/em>noemt, het bekende mengsel van westerse beeldvorming over de achterlijkheid van de islam en de daarbij horende gedachte dat de islam vrouwen onderdrukt. En exact dat bracht de vrouwen nog meer in gevaar, want als de hogere rechtbank, die recht spreekt vanuit de fiqh<\/em>, het islamitische recht, be\u00efnvloed zou worden door de gedachte dat het juist het voormalig koloniale westen, met zijn \u2018anti-islam hoepla\u2019 (term van Badran) was die Nigeria op de vingers wou tikken en hen voor wou schrijven hoe ze recht te spreken hadden, dan was de kans groter dat de rechters juist nog meer rigide de hudud aan zouden houden. <\/p>\n

Uiteindelijk is de strijd gewonnen, niet door de druk vanuit het westen, maar door de interne strijd, de strijd binnen het land en binnen de islam \u2013 en dat is voor de vrouwen in Nigeria heel erg belangrijk – ze staan er ook voor de toekomst steviger voor, veel steviger dan wanneer ze afhankelijk zouden zijn van steun van buiten. <\/p>\n

Margot Badran hoort bij de vooraanstaande, en langzamerhand invloedrijke moslima\u2019s die er van uit gaan dat de rechten voor vrouwen heel goed binnen de islam te bevechten zijn. Als de bronnen maar goed worden gelezen. (Waarover binnenkort op dit weblog meer, als ik de serie Islam voor beginners weer hervat) Het probleem is dat het islamitische recht eeuwen lang in handen is geweest van mannen, en bovendien mannen met een patriarchale opvatting. Maar nu is er ook in Nigeria een brede bevolkingslaag die inmiddels zelf de koran kan lezen, kan interpreteren, en met name zijn het de vrouwen die bezig zijn geweest om de overheersende patriarchale interpretatie van de koran en het islamitische recht aan een kritisch onderzoek te onderwerpen. De patriarchale elite verweert zich daar uiteraard tegen, die laat zich niet graag door vrouwen de wet voorschrijven, en doen dat vaak met de beschuldiging dat al dat \u2018feminisme\u2019 uit het westen komt, van de voormalige koloniale overheersers, en feitelijk tegen de islam is gekeerd. Maar inmiddels zijn er goed geschoolde en intelligente vrouwelijke geleerden die aan kunnen tonen dat de islam zelf in wezen staat voor gelijke rechten voor vrouwen en mannen, en dat dat geen gedachte is die geimporteerd is uit het Westen. Juist omdat die tegenbeweging van binnenuit komt, van binnen de islam, moeten ook islamitische rechters daar wel naar luisteren.<\/p>\n

Volgens de letter van de bronnen, de koran vooral, maar ook de overleveringen van de profeet, is zina<\/em>, seks voor of buiten het huwelijk verboden. Maar de strafbaarstelling is aan hele hoge eisen verbonden: minstens vier getuigen, mannen van onbesproken gedrag, moeten de daad zelf hebben gezien, en het spreekt vanzelf dat dat heel erg zelden voor zal komen. Bovendien is zina<\/em> net zo verboden voor vrouwen als voor mannen, en het is dus onrechtvaardig om een vrouw te straffen en niet de man met wie ze verkeerde. Bovendien, en dit is het belangrijkste inzicht, mag de uitvoering van de sharia en met name de hudud alleen plaatsvinden in een islamitische samenleving waar rechtvaardigheid heerst \u2013 en er dus geen armoede is die mensen tot daden kan drijven om te overleven \u2013 zoals prostitutie. Alleen als de oemma<\/em>, de islamitische gemeenschap, zich aan alle regels houdt, voldoende zakat<\/em> betaald (het percentage van ieders inkomen dat wordt afgestaan aan de armen) zodat er geen armoede is, pas dan mogen mensen in principe streng bestraft worden als ze stelen of zich prostitueren. Dus zelfs met de strengste Islamitische regels mag er geen doodstraf uitgesproken worden wanneer een vrouw om te overleven buiten het huwelijk met een man seks heeft gehad. En ook mag diefstal niet bestraft worden met de amputatie van een hand zolang mensen stelen omdat ze honger hebben. De actiegroepen in Nigeria zelf hebben het duidelijk gemaakt: er is in hun land nog steeds sprake van extreme armoede. Volgens de islam is Nigeria dus nog niet een islamitische staat die gebaseerd is op rechtvaardigheid. En dus zeggen de mensenrechtengroepen in Nigeria, en de vrouwenbeweging, bestaat het streven naar een islamitische staat niet in het herinvoeren van straffen, maar in het bestrijden van armoede, het streven naar sociale rechtvaardigheid, inclusief de gelijkwaardigheid van vrouwen. <\/p>\n

De twee dreigende terechtstellingen van de vrouwen, die uiteindelijk onrechtmatig werden geacht door de hoogste rechtbank heeft veel heftige en noodzakelijke discussie op gang gebracht binnen Nigeria zelf. Badran was getuige van grote bijeenkomsten, waar niet alleen de vrouwen spraken over hun rechten onder de islam, maar ook mannen hen bijvielen. Juristen, rechters, traditionele leiders, godsdienstgeleerden mengden zich in het debat. Wat ik zag, zei Badran, was een samenleving die diep in gesprek is met zichzelf: wat voor een samenleving willen wij worden. <\/p>\n

Ondertussen heeft ook Tariq Ramadan, de vooraanstaande Zwitsers-Egyptische koploper in de herziening van de islam zich in de discussie over de hudud<\/em> gemengd. Hij pleit voor een moratorium, een opschorting van de hudud<\/em>, omdat die onder de huidige omstandigheden, nergens is er sprake van een rechtvaardige islamitische samenleving, alleen kan leiden tot onrechtvaardige uitspraken die tegen de islam ingaan. Waar het in de eerste instantie om moet gaan is het streven naar een rechtvaardige samenleving. <\/p>\n

Het artikel van Margot Badran waar ik deze informatie uit haal, had ik al een tijdje liggen toen het ging om de terechtstelling van twee jongens in Iran. Volgens de media hier werden ze opgehangen vanwege hun homoseksualiteit, volgens anderen, uit Iran zelf, ging het om verkrachting. We weten het niet. Belangrijker is dat er ook vooraanstaande moslims zijn die vinden dat er geen doodstraf uitgevoerd mag worden. Maar uit de heel erg goed bedoelde maar ondoordachte actie die we destijds voor de bijna gestenigde vrouwen hebben gevoerd heb ik wel iets geleerd. Om te beginnen dat het belangrijk is om echt te weten wat er aan de hand is. Verder dat solidariteitsacties vanuit het westen, als ze ondoordacht worden gevoerd, en ook nog gekleurd worden door anti-islamitische opvattingen makkelijk averechts kunnen werken. Veel belangrijker is het om onder ogen te zien dat er in de meeste islamitische landen een interne strijd gaande is \u2013 en dat de mensenrechtengroepen en de vrouwenbewegingen die er zijn, ook in Iran, de strijd moeten voeren op hun eigen termen en voorwaarden. Wat van binnen uit gewonnen kan worden is honderd keer waardevoller dan wat met westerse druk, van buiten af, gewonnen kan worden. Wat niet geworteld is, wat niet van de mensen zelf is, kan ook zo weer omver geblazen worden bij de eerste de beste regime wisseling. Zeg ik daarmee dat elke vorm van internationale solidariteit overbodig is \u2013 zo van laat ze het zelf maar uitzoeken? Helemaal niet. Maar het kan geen kwaad om te weten wat het exact is wat we veroordelen, en dat niet te vermengen met onze eigen, niet onderzochte oordelen. Ik pleit er dus ook al een tijd voor, dat we meer moeten weten over de islam, en niet alleen van horen zeggen. Dat ik er ondertussen meer over weet, maakt dat ik het betoog van Badran heel goed kan begrijpen. Het is ook heel belangrijk dat we niet \u2013 op klassiek koloniale wijze zou ik zeggen, over de hoofden van de mensen waar het om gaat heen vertellen wat ze doen moeten. Maar in contact met de mensen zelf, op hun verzoek, op hun voorwaarden, steun en solidariteit aanbieden. <\/p>\n

Margot Badran, Liberties of the faithful<\/a>, Al-Ahram Weekly , 19-25 mei 2005
\nIn Al-Ahram weekly meer interessante artikelen van Margot Badran. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wie herinnert zich nog de actie die gevoerd is om twee vrouwen in Nigeria, die dreigden gestenigd te worden, vrij te krijgen? Uiteindelijk liep het goed af, gelukkig, het vonnis werd ingetrokken. We zouden dus tevreden kunnen zijn met de … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[1,21],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1224"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1224"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1224\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1224"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}