{"id":1231,"date":"2005-09-05T08:44:17","date_gmt":"2005-09-05T06:44:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/09\/04\/de-kansen-van-het-extremisme\/"},"modified":"2005-09-05T09:36:35","modified_gmt":"2005-09-05T07:36:35","slug":"de-kansen-van-het-extremisme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/09\/05\/de-kansen-van-het-extremisme\/","title":{"rendered":"De kansen van het extremisme"},"content":{"rendered":"

Een boek dat ik zeker zal gaan lezen: Jason Burke, Al Qaeda; the true story of radical islam.<\/em> Over het boek zelf kan ik dus nog niet oordelen. Maar er stond een interessant interview met de schrijver in de weekeindbijlage van het NRC. <\/p>\n

Voor sommige mensen is het helemaal niet nodig dat we ons verdiepen in het ontstaan van extremistische stromingen als Al Qaeda. Die mensen vinden vaak dat het antwoord al gegeven is; het is de islam die het terrorisme veroorzaakt. In een a-historische en a-politieke visie die de context van de huidige wereldpolitiek buiten beschouwing laat worden de koran-citaten opgedoken die moeten aantonen dat er een rechte lijn is van Mohammed naar Bin Laden. Maar oorlogscorrespondent Jason Burke vond een dergelijke visie te simplistisch. Hij verbleef als correspondent lange tijd in Afghanistan en Irak, en het helpt ontzettend, dat blijkt, om bekend te zijn met de islamitische wereld.
\n
\nVoor de vraag hoe Bin Laden er in slaagde om verschillende extremistische bewegingen binnen de islam te verenigen verwijs ik naar het boek – of naar het uitgebreide interview. Een bevestiging voor al bestaande theorievorming vind ik de opvatting van Burke dat de radicale islam weliswaar een historische, politieke, religieuze en culturele achtergrond heeft, maar dat de opkomst van Al Qaeda ook zeer beinvloed is door de conflicten van afgelopen jaren tussen Westen en de Occident. Ook de invasie in Irak heeft onder moslims veel kwaad bloed gezet, stelt Burke, en de westerse kolonisatie. <\/p>\n

Wat me altijd verbaast, is hoe slecht men in het Westen in staat of bereid is zich te verplaatsen in mensen die zich niet in het centrum van de macht bevinden. Het is als de man die over een mooi huis beschikt, een geweldige baan heeft en ook nog eens een prachtige vrouw en die maar niet kan begrijpen waarom zijn minder geslaagde broer zich zo agressief opstelt, zich zo competetief jegens hem gedraagt.
\nKunnen we ons niet voorstellen hoe het voelt om iets te willen dat je niet kunt krijgen, en als je het uiteindelijk krijgt, dan altijd in een vorm die wij westerlingen als niet volwaardig beschouwen? Bovendien, als je naar de geschiedenis van twee eeuwen westerse kolonisatie in het Midden-Oosten kijkt, heeft men daar wel degelijk reden om zich gegriefd te voelen. <\/p><\/blockquote>\n

Wie zijn de mensen die makkelijk te recruteren zijn? We merkten het al op: dat zijn vaak jonge mannen in kleine gesloten groepen, jongens bovendien die niet horen tot de alleramsten en kanslozen, maar juist zij die in principe wel door hebben kunnen leren.<\/p>\n

Ik heb jongens gesproken die geprobeerd hadden zichzelf op te blazen en het werd me al snel duidelijk dat ze steeds verder van de normale wereld verwijderd waren geraakt. Islamitische radicalen zoeken in een vermeend vijandige wereld vrijwel altijd een geisoleerde ruimte op die ze volledig kunnen islamiseren, los van de rest van de wereld. Dat idee gaat terug op de hijra<\/em>, de vlucht van Mohammed naar medina in 622.
\nSteeds weer wordt na aanslagen ontzet vastgesteld dat de daders gestudeerd hadden en niet afkomstig waren uit de armste lagen van de bevolking. Maar juist zulke mensen hebben vaak het gevoel dat hun en de hunnen onrecht wordt aangedaan, omdat ze grote aspiraties hadden, die vervolgens op een teleurstelling zijn uitgedraaid. Wanneer je helemaal niets van je leven verwacht voel je je ook niet gauw gefnuikt. Overal waar grote verwachtingen zijn, zoals in de jaren van de dekolonisatie of bijvoorbeeld in de Palestijnse gebieden tijdens het vredesproces aan het begin van de jaren negentig, volgt onmiskenbaar een heftige reactie wanneer die verwachtingen niet uitkomen.<\/p>\n

Sommige westerse critici beweren onomwonden dat het iets in de islam zelf is dat extremisme kweekt. De onwrikbare eisen die de koran aan een mens stelt moeten wel op frustratie uitlopen. Dat is onzin. De meeste moslims beseffen dat wat er hier op aarde gebeurt nooit helemaal perfect zal zijn. Jihad<\/em> in zijn oorspronkelijke betekenis betekent inspanning. Je moet je uiterste best doen, maar of die inspanning ook beloond wordt, daar ga je niet over. <\/p>\n

Mensen die dat soort dingen beweren, hebben meestal bar weinig tijd in de islamitische wereld doorgebracht. Ze beseffen niet dat het overgrote deel van de moslims gewoon een leven leidt zoals wij allemaal<\/strong>. Godsdienst speelt een zekere rol op cultureel, ethisch en sociaal gebied, maar het bepaalt niet hun hele leven. Wat je wel over de koran kan zeggen, is dat er mee gezwaaid kan worden wanneer je wilt laten zien dat iets of iemand onrechtvaardig, corrupt of despotisch is. Mohammed was een sociale hervormer, die zich het onrecht in zijn tijd aantrok en de islam is een geloof dat activisme aanmoedigt, tot daden aanzet. <\/p><\/blockquote>\n

Het fundamentalisme, zegt Burke, komt vooral op wanneer de sociaal-economische problemen moslims over het hoofd dreigen te groeien of wanneer men zich van buitenaf bedreigd voelt. Het wahabisme<\/em>, de meest rigide, onverdraagzame en vrouwvijandige stroming binnen de islam is de afgelopen dertig jaar fanatiek geexporteerd vanuit Saoedi-Arabie, en dat is fel anti-westers, antisemitisch en xenofoob. Het is Bin Laden en groepen als de zijne gelukt om de fanatieke stromingen binnen de islam bij elkaar te krijgen en ze hapklaar te krijgen voor de moderne massacommunicatie. Bin laden weet de media op een briljante manier te bespelen. <\/p>\n

Maar. Waar hij wel in is geslaagd, is om een situatie te scheppen waarin het radicalisme ongekende proporties heeft aangenomen. Waar hij niet in is geslaagd is om in het Midden-Oosten een massale oproer van de moslims tegen het Westen op te roepen. <\/p>\n

Integendeel, gegeven de huidige omstandigheden mag je wel stellen dat er bar weinig is gebeurd. Talloze incidenten, zeker, en iedere zes maanden ergens een bom. Maar het overgrote merendeel van de moslims in de wereld is absoluut gematigd gebleven. Bin Laden heeft een revolutionaire situatie weten te scheppen, maar de revolutie is tot dusver uitgebleven. Juist de versplintering van het terrorisme laat bij iedere nieuwe aanslag opnieuiw de zinloosheid ervan zien.<\/p><\/blockquote>\n

Het valt inderdaad te betwijfelen of een virtueel netwerk een reele revolutie kan bewerkstelligen, of je daar geen ouderwetse, lokale grass-roots <\/em>beweging voor nodig hebt. De aanslagen die nu plaatsvinden, worden in zijn naam (Bin Laden) gevoerd, maar zijn contraproductief omdat ze de schijn van een vastomlijnd doel missen. In Algerije zag je hetzelfde. Daar was een uitbarsting van terreur die de brede steun van de bevolking had, omdat het geweld gelegitimeerd kon worden door reele grieven tegen een repressief bewind. Nadat de regering de leiders van die beweging had uitgeschakeld, nam het geweld alleen maar toe, maar werd steeds uitzinniger en willekeuriger. Uiteindelijk schiep de regering ruimte door een aantal sociaal-economische hervormingen door te voeren, gematigde islamisten in het parlement toe te laten en wat gevangenen vrij te laten. Nu zijn er in Algerije een paar honderd militanten over. Ze zijn de criminaliteit ingegaan, maar wormen geen bedreiging meer voor de staat. In Noord-Ierland is hetzelfde gebeurd. Of kijk naar Afghanistan. De steun aan de Talibaan werd grotendeels veroorzaakt doordat die beweging in noodzakelijke behoeften, waaronder veiligheid voorzag. Nu steunt men de regering om dezelfde reden. Men heeft behoefte aan werk, wegen, scholen. <\/p><\/blockquote>\n

Burke zegt inmiddels ‘voorzichtig optimistisch’ te zijn geworden. Voorzichtig, omdat nog steeds niet volledig is uitgesloten dat de extremisten er niet in zullen slagen de grote massa gematigde moslims voor zich te winnen, zoals de nazi’s daar ook in slaagden in de vorige eeuw, met de Duitse bevolking. Maar ondertussen zijn de extremisten er nog altijd niet in geslaagd om een massale oproer te bewerkstelligen, zelfs niet na alle blunders van Amerika in Irak en alle contraproductieve maatregelen. <\/p>\n

Het belangrijkste wapen tegen het extremisme is juist de gematigdheid van de meeste moslims. En iedere keer dat er een zelfbenoemde cultuurcriticus opstaat die roept: het zijn allemaal fanatici, allemaal zelfmoordterroristen, de islam is een gewelddadig geloof en de islamitische wereld is achterlijk, zijn we verder van huis. <\/strong><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een boek dat ik zeker zal gaan lezen: Jason Burke, Al Qaeda; the true story of radical islam. Over het boek zelf kan ik dus nog niet oordelen. Maar er stond een interessant interview met de schrijver in de weekeindbijlage … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[1,6,21],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1231"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1231"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1231\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1231"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1231"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}