{"id":1259,"date":"2005-09-22T12:05:25","date_gmt":"2005-09-22T10:05:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/09\/17\/islam-voor-beginners-14\/"},"modified":"2011-07-25T12:39:19","modified_gmt":"2011-07-25T10:39:19","slug":"islam-voor-beginners-14","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/09\/22\/islam-voor-beginners-14\/","title":{"rendered":"Islam voor beginners (14)"},"content":{"rendered":"

Vrouwen en de koran<\/strong><\/p>\n

Vraag het een moslim, en de meeste zullen zeggen: de islam geeft mannen en vrouwen gelijke rechten. Vraag het een gemiddelde Nederlandse niet-moslim, en ze zullen zeggen: de koran is vrouwvijandig, of op z’n minst: moslimmannen onderdrukken hun vrouwen. Er blijkt dus een grote kloof te bestaan tussen hoe moslims zelf hun geloof ervaren, en hoe buitenstaanders er naar kijken. Nu is het wel duidelijk dat achterstelling van vrouwen in alle culturen en bij alle religies plaats vindt – of vond, want het is even universeel dat er vrouwenbewegingen ontstaan overal waar de economische situatie verandert die mannen en vrouwen bond aan een traditionele rolverdeling, en waar vrouwen minder kinderen en een hogere opleiding krijgen.
\n
\nDe argumentatie dat moslimvrouwen meer onderdrukt zouden zijn dan anderen (en dat dat dus aan de islam moet liggen) baseert zich op twee zaken: het gegeven dat in Nederland moslim-migrantenvrouwen minder ‘geemancipeerd’ zijn dan autochtonen, ze het huis minder uit komen, minder opleiding hebben gevolgd en percentueel vaker aan te treffen zijn in Blijf van m’n Lijf huizen. En de bij voorkeur uit het verband gehaalde korancitaten, zoals de beruchte soera 4.34, die mannen toestemming zouden geven om hun vrouw te slaan. (Waar ik nog op kom)<\/p>\n

Wat het eerste betreft: dat met name de eerste generatie migrantenvrouwen uit Turkije en Marokko nog in een achterstandspositie zitten is een feit, maar ook een feit dat veel meer te maken heeft met hun migratie vanuit plattelandsgemeenschappen naar dit land, dan met de specifieke religie die ze aanhangen. Dat kunnen we zien aan de tweede generatie migrantenvrouwen die binnen korte tijd al een enorme inhaalslag hebben gemaakt – en meestal met behoud van hun godsdienst. En zoals ik hier zal betogen; er is niets in de koran zelf dat vrouwen tegenhoudt om zich te ontwikkelen, om zelfstandig hun eigen keuzes te maken, om buitenshuis te werken, om hun eigen geld te verdienen, om maatschappelijk gezien een leidende functie te hebben. Integendeel. En dat zou ook vreemd zijn als je weet dat de eerste bekeerlinge van de profeet Mohammed, en zijn grootste steun zijn eerste vrouw Khadija was. Een succesvolle en zelfstandige zakenvrouw, een weduwe die een stuk ouder was dan Mohammed, en die hem ten huwelijk vroeg. Uit de oorspronkelijke teksten spreekt juist een groot respect voor vrouwen, dat zeker in die tijd heel opmerkelijk was. Maar inderdaad, er staan ook een aantal soera’s in de koran waar onderscheid wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen, met name als het gaat om erfrecht en om vrouwen als getuigen. Daar ga ik nog op in. Maar eerst wil ik terug naar de vraag hoe je de koran kunt lezen, hoe je onderscheid kunt maken tussen letter en geest, en hoe een aantal vooraanstaande vrouwelijke islamgeleerden de bedoeling van de koran plaatsen in de huidige tijd.<\/p>\n

Een belangrijk punt is hoe geinterpreteerd moet worden wat er in de koran staat. (We laten hier de overleveringen, de ahadieth<\/em> buiten beschouwing. Daar staan meer zaken in die als vrouwvijandig geinterpreteerd kunnen worden, maar algemeen wordt aangenomen dat er bij de overleveringen altijd sprake is van mensenwerk, en dat de koran, als die met de overleveringen in tegenspraak is, daar altijd boven staat) Een deel van de uitspraken in de koran zijn ondubbelzinnig, en niet voor meerdere interpretaties vatbaar. Maar een groot deel van de uitspraken moet wel geinterpreteerd worden, eenvoudigweg omdat moslims nu in een ander land en een andere tijd leven, onder andere sociale omstandigheden. “Trouw aan de beginselen betekent nog niet trouw aan een historisch model, om de doodeenvoudige reden dat de tijden veranderen, dat samenlevingen en politieke of economische systemen ingewikkelder worden en dat wij daardoor voor elk tijdperk en voor elke sociale en culturele werkelijkheid een passend model moeten ontwerpen” zegt Tariq Ramadan. De waarheid is dus niet altijd zomaar gegeven, maar moet gezocht worden. Bij de afwezigheid van
\nduidelijke tekstuele aanwijzingen moeten moslims wel een zelfstandig oordeel vormen, dat wat in de islam idjtihaad<\/em> wordt genoemd. Die oordelen zijn niet willekeurig, er zijn regels voor, het vereist zorgvuldigheid en kennis van de bronnen. Het betekent zeker niet dat de koran wordt ‘herschreven’ of niet langer wordt gezien als het woord van God. “Niet de bronnen worden bijgesteld”, zegt Ramadan, “maar het verstand en de ogen die ze lezen ondergaan een verandering, omdat ze beinvloed worden door de nieuwe sociale omgeving”. De beginselen blijven hetzelfde, maar de wegen der trouw kunnen uiteenlopen. Om een simpel voorbeeld te geven: als de koran voorschrijft dat moslims zich moeten kleden volgens de beginselen, van wellevendheid, hygiene en eenvoud, dan wil dat niet zeggen dat moslims nu, in Nederland, zich hetzelfde moeten kleden als de Profeet en zijn metgezellen dat in hun tijd deden.<\/p>\n

Amina Wadud, een van de belangrijkste islamgeleerden van dit moment, gaat in de koran terug naar het scheppingsverhaal. De bijbelse versie kennen we: eerst werd Adam geschapen en toen Eva, uit zijn rib. Eva was de eerste die het goddelijk gebod overtrad en van de verboden boom der kennis at, en vervolgens Adam verleidde om ook een hap uit de appel te nemen. In het christelijke geloof is de vrouw dus de afgeleide van de man, is ze er voor hem. Maar in de koran is de mens vanaf het begin als paar geschapen, en vrouwen worden nooit gezien als initiatiefneemster of verleidster tot het kwaad. Ze is geen afgeleide van de man. Ze is er niet speciaal voor de man. Man en vrouw zijn er voor elkaar. In de vertaling van de koran gaat het subtiele maar belangrijke gegeven dat de mens voorzien werd van een partner inplaats van dat de man voorzien werd van een vrouwelijke metgezel vaak verloren, omdat ‘de mens’ vaak automatisch als ‘hij’ wordt vertaald, en zijn partner dan even automatisch als ‘zijn echtgenote’. Maar in het scheppingsverhaal; in het Arabisch zijn man en vrouw nadrukkelijk aan elkaar gelijk, gelijk voor elkaar, en gelijk voor God. Elk mens, apart, vrouw en man, is zelf verantwoordelijk voor zijn of haar daden, elk mens kan ongehoorzaam zijn, uit zwakte, uit vergeetachtigheid, en voor elk mens die zijn of haar fouten inziet is er vergeving. Het is opmerkelijk dat op vele plaatsen in de koran zeer nadrukkelijk mannen en vrouwen persoonlijk worden aangesproken, alsof nog eens benadrukt moet worden dat het om beide gaat, en de vrouwen vooral niet vergeten moeten worden, zoals in soera Al Ahzab<\/p>\n

Voorwaar, de mannen die zich hebben overgegeven (aan Allah) en de vrouwen die zich hebben overgegeven, en de gelovige mannen en de gelovige vrouwen, en de gehoorzame mannen en de gehoorzame vrouwen, en de waarachtige mannen en de waarachtige vrouwen, en de geduldige mannen en de geduldige vrouwen, en de ootmoedige mannen en de ootmoedige vrouwen, en de bijdragen gevende mannen en de bijdragen gevende vrouwen, en de vastende mannen en de vastende vrouwen en de mannen die over hun kuisheid waken en de vrouwen die (daarover) waken, en de mannen die Allah veelvuldig gedenken en de vrouwen die gedenken: Allah heeft voor hen vergeving bereid en een geweldige beloning.
\n(33:35)<\/p><\/blockquote>\n

Nergens in de koran is de vrouw gehoorzaamheid verschuldigd aan de man, of wordt verondersteld dat er een natuurlijke rolverdeling zou zijn waarbij de man het hoofd is van het gezin en de vrouw hem heeft te volgen. Wel wordt er op verschillende plaatsen rekening gehouden met de situatie van die tijd, en op dat moment moeten we dus opletten of de tekst in vertaling nog wel klopt, en er ook rekening mee houden dat het niet altijd gaat om een voorschrift: zo hoort het<\/em>, als wel om een beschrijving: zo is het op dit moment<\/em>. En dan kunnen we dus ook niet vergeten dat de openbaringen in het Arabisch plaats vonden en gericht waren tot de gemeenschap van mensen die toen leefden. Het gaat er volgens Wadud dus om om heel zorgvuldig te lezen, dat in de eerste plaats, en ten tweede om in gedachten te houden dat de koran werd geopenbaard in een bepaald tijdperk en binnen een bepaalde sociale context – wat niet betekent dat de koranische principes<\/em> aan tijd gebonden zouden zijn. Het gaat er dus om, om de principes te herleiden uit de tekst, principes die ook nu nog moeten gelden. En die principes zijn onder andere dat vrouwen met respect moeten worden behandeld, en dat ieder mens, mannelijk of vrouwelijk, het goede na moet streven, en daarvoor zelf moet nadenken, zelf het hart moet laten spreken en zelf verantwoordelijk is voor de eigen daden. In dat principe past helemaal niet dat een vrouw haar man, die immers ook maar een mens is, slaafs zou moeten volgen. De enige ongelijke relatie is tussen mens en God, die boven alles staat. In dat denken past het niet, zei Wadud, dat de man denkt dat hij hoger staat dan de vrouw. <\/p>\n

Herhaaldelijk wordt benadrukt dat vrouw en man elkaars hoeders zijn, partners, zoals tot uiting komt in de soera Ar Roem<\/p>\n

En het behoort tot Zijn Tekenen dat Hij voor ieder van jullie van jullie eigen soort echtgenotes heeft geschapen, opdat jullie rust bij haar vinden en Hij bracht tussen jullie liefde en barmhartigheid.
\n30:21<\/p><\/blockquote>\n

Het probleem is hier (alweer) de vertaling, die er van uit gaat dat de man wordt aangesproken – er zou beter kunnen staan dat ‘ Hij voor ieder van jullie een partner heeft geschapen, opdat jullie rust bij elkaar vinden’. Ook wordt er een mooie vergelijking gemaakt dat man en vrouw elkaar zouden moeten behoeden, alsof ze elkaars mantel zijn. <\/p>\n

Wadud, maar ook een andere geleerde als Riffat Hassan<\/a>, komen dan ook tot de conclusie, na een lange opsomming van rechten die vrouwen en mannen hebben volgens de koran, dat de koran in wezen radicaal voor rechtvaardigheid en gelijke rechten is. (Die opsomming van rechten is trouwens ook interessant als het gaat om mensenrechten en islam) En ook Abu Zayd bevestigt dat: de koran behoort tot de eerste Arabische teksten, waarin vrouwen en mannen uitdrukkelijk gezamenlijk worden aangesproken, schrijft hij. Terwijl de vrouw in het normale denken van die tijd niet meer dan een object is, wordt ze in de koran subject, evenveel mens als de man. En dat is ongewoon, want volgens de regels van de Arabische grammatica wordt bij het noemen van het mannelijk zelfstandig naamwoord het vrouwelijke geimpliceerd. Het bijzondere van de koran is dus dat daarvan af wordt geweken, alsof het niet genoeg was het over mensen te hebben, maar benadrukt moest worden dat het daarbij om mannen en <\/em>om vrouwen gaat. <\/p>\n

Maar als de koran dan zo egalitair is, hoe moeten we dan de passages begrijpen waar wel degelijk onderscheid wordt gemaakt tussen vrouwen en mannen?<\/p>\n

Wordt vervolgd<\/p>\n

Voor nieuwkomers op dit weblog. Commentaren worden niet automatisch geplaatst. Zie voor uitleg en spelregels ‘Nieuwe opzet weblog’. <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Vrouwen en de koran Vraag het een moslim, en de meeste zullen zeggen: de islam geeft mannen en vrouwen gelijke rechten. Vraag het een gemiddelde Nederlandse niet-moslim, en ze zullen zeggen: de koran is vrouwvijandig, of op z’n minst: moslimmannen … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[21],"tags":[73],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1259"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1259"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1259\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52054,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1259\/revisions\/52054"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1259"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1259"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}