Tariq Modood, directeur van het Centre for the Study of Ethnicity and Citizenschip aan de Universiteit van Bristol, moslim met Pakistaanse wortels, is behalve professor ook ervaringsdeskundige als het gaat om het ‘nieuwe racisme’. Daar bedoelt hij mee het huidige racisme dat zich vermomt als ‘islamkritiek’.
\nAls ‘paki’ zoals de grote groep migranten uit Pakistan en Bangladesh in Engeland neerbuigend wordt genoemd had hij lang het gevoel tussen twee vuren te zitten.
\n
\nLinks was voornamelijk kleurenblind, en de antiracisme beweging had het alleen over ‘zwart’ tegenover ‘wit’. Maar veel van de ‘East Indians’ voelden zich niet aangesproken als ‘zwart’. Huidskleur is niet het enige kenmerk dat leidt tot discriminatie en uitsluiting, is zijn stelling. Ook religie en cultuur horen daarbij. Zijn stelling blijkt steeds meer waar te worden. Na de Rushdie affaire die vooral in Engeland veel stof heeft doen opwaaien, na 9\/11 en de toegenomen angst voor moslimextremisme zijn het vooral de ‘moslims’ die het doelwit zijn van agressie, wantrouwen en uitsluiting. Moslimmigranten worden in Engeland in toenemende mate gezien als ‘vreemd, achterlijk en ongewenst’. Niet alleen individuele migranten hebben last van stigmatisering en discriminatie, het treft ook de groep als groep. <\/p>\n
De ‘moslimbashers<\/em>‘ zien zichzelf zelden als racisten. Een echte racist gaat tenslotte af op huidskleur, een biologisch gegeven, en plakt daar allerlei negatieve eigenschappen aan vast. Maar de ‘nieuwe racist’ denkt van zichzelf dat hij alleen kritiek heeft op een cultuur of een religie. Ondertussen zijn ze daarbij vaak net zo ‘essentialistisch’ als de klassieke racisten. Cultuur en religie worden gezien als statische gegevens, aangeboren, onontkoombaar, met een aantal inherente negatieve trekken die scherp afgezet worden tegen de eigen superieur geachte cultuur. Die negatieve trekken komen neer op dogmatisme, intolerantie, vrouwvijandigheid, weigering om te integreren, gewelddadigheid. <\/p>\n In combinatie met nationalisme, ‘wij’ worden bedreigd, ‘zij’ moeten het land uit, kan de combinatie dodelijk worden. Vooral wanneer het geloof aangehangen wordt dat moslims per definitie tegen de democratie zijn en waarden aanhangen die evenzeer per definitie niet verenigbaar zijn met westerse waarden. Anti-islamisme, opgeteld bij nationalisme uit zich vervolgens in de gedachte dat de moslims een gevaar opleveren voor de westerse samenleving. Modood noemt het nieuwe racisme liever ‘inherentistisch’ dan ‘essentialistisch’, waarmee hij bedoelt dat de cultuur gezien wordt als inherent<\/em> aan de islam, en dus neerkomt op inherente eigenschappen van elk lid van die groep. <\/p>\n Een reden dat dit nieuwe racisme nog slecht als zodanig wordt herkend (het is opvallend dat in Nederland bij de nieuwe, nog kleine anti-racisme beweging wel degelijk een directe link wordt gezien tussen discriminatie en islamofobie) is dat de progressieve bewegingen weinig aandacht hadden – of nog hebben – voor religie als deel van de identiteit van grote groepen migranten. Een andere reden is dat veel van de nieuwe racisten zichzelf niet als racist zien, omdat ze niets hebben tegen ‘zwarten’. Feitelijk is het klassieke racisme, op grond van huidskleur, op zijn retour, en wordt nu deels vervangen en wat kwaadaardigheid betreft ingehaald door anti-islamisme, zegt Modood. <\/p>\n In Engeland is de beeldvorming binnen een aantal jaren omgeslagen. Voor de Rushdie affaire werden moslims vooral gezien als tamelijk brave, volgzame en weinig assertieve migranten, nu is de beeldvorming vooral dat moslims inherent agressief, veeleisend, intolerant en fanatiek zijn. En vooral: dat ze weigeren zich aan te passen, wat zou blijken uit het feit dat ze hardnekkig vasthouden aan hun eigen geloof en cultuur. <\/p>\n Eigenlijk zou je het dus over verschillende vormen van racisme moeten hebben, stelt Modood, ‘colour racism’ en ‘cultural racism’. Soms gaat dat hand in hand, en worden migranten vooral ‘herkend’ op het feit dat ze een donkerder uiterlijk hebben, maar het kan ook los van elkaar bestaan. Zo kunnen mensen heel goed zwarte vrienden hebben, zwarte voetballers fantastisch vinden net als zwarte popmuziek, dus zeker weten dat zij geen racisten zijn, om vervolgens tekeer te gaan tegen de moslims. Het eenzijdige, en klassieke beeld van wat racisme is, verhult dus voor velen dat er al jarenlang een nieuwe vorm van racisme aan het groeien is. Het is niet voor niets, denk ik daarbij, dat onder degenen die het nieuwe racisme wel herkennen, mensen zijn die het antisemitisme van voor de Tweede Wereldoorlog en voor de shoah zelf hebben meegemaakt, en dus niet vergeten zijn dat die vorm van racisme ook niet gebaseerd was op huidskleur, maar op de overtuiging dat joden ‘anders’ waren.<\/p>\n Dit culturele racisme is met name vooral agressief tegen de gemeenschappen die er op staan dat ze hun eigen cultuur en religie willen behouden, als waardevol onderdeel van hun identiteit. En bovendien respect vragen voor het feit dat ze in bepaalde opzichte ‘anders’ zijn en dat ook niet willen verbergen. <\/p>\n Dit is de ware toetssteen voor een democratie die uitgaat van pluriformiteit, hoe ‘anders’ mogen burgers zijn om er toch nog bij te horen? En mogen burgers bovendien ook nog ‘anders’ zijn als groep? Deze vraag gaat ver voorbij de vanzelfsprekende aanname dat participatie in deze samenleving makkelijker gaat wanneer mensen de taal spreken, een opleiding hebben gevolgd, zich aan de wet houden. De grens tussen de gewone eisen die aan alle burgers worden gesteld, en racisme, is waar moslims en migranten onder druk worden gezet om hun eigenheid op te geven, en anders worden buitengesloten. Waar ze minder kans hebben op banen ook als ze de taal spreken en een opleiding hebben gevolgd, of weigeren te verbergen dat ze moslim zijn. En waar de daden van enkelen worden gezien als de ‘inherente’ eigenschap van de gehele groep. <\/p>\n Bij alles wat hierboven staat kunnen we inmiddels de voorbeelden uit de praktijk zo invullen. Ik ben het geheel met Modood eens dat het tijd wordt om ons begrippenkader als het gaat om racisme aan te passen aan de huidige tijd. <\/p>\n Deel 2, hier<\/a><\/p>\n Tariq Modood spreekt trouwens op 14 oktober in Amsterdam. Ik zet dat morgen in de KORT rubriek. Tariq Modood, directeur van het Centre for the Study of Ethnicity and Citizenschip aan de Universiteit van Bristol, moslim met Pakistaanse wortels, is behalve professor ook ervaringsdeskundige als het gaat om het ‘nieuwe racisme’. Daar bedoelt hij mee het huidige … Lees verder
\nZijn boek heet Multicultural Politics. Racism, ethnicity and muslims in Britain<\/em>. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"