{"id":1305,"date":"2005-10-10T14:27:00","date_gmt":"2005-10-10T12:27:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/10\/10\/multiculturalisme-en-racisme-2\/"},"modified":"2013-12-11T11:01:48","modified_gmt":"2013-12-11T10:01:48","slug":"multiculturalisme-en-racisme-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/10\/10\/multiculturalisme-en-racisme-2\/","title":{"rendered":"Multiculturalisme en racisme (2)"},"content":{"rendered":"

Ik heb veel geleerd van een onderscheid dat Philomena Essed, onderzoekster en schrijfster van “Alledaags racisme<\/em>” eens maakte (toen racisme nog ‘gewoon’ color racis<\/em>m<\/em> was) Zij had het over passief en actief racisme. Actief racisme is ongelijke behandeling van mensen op basis van – huidskleur, etniciteit, nationaliteit. Passief racisme is gelijke<\/em> behandeling van mensen die leven onder ongelijke<\/em> omstandigheden. Dat kan bijvoorbeeld, om dat te vertalen naar huidige omstandigheden, inhouden dat de regering eisen stelt aan de ‘import’ van partners, een inkomen van minstens 120% van het minimuminkomen, die veel van de migranten niet op kunnen brengen, maar een gemiddelde inheemse Nederlandse man die een bruid uit de Phillipijnen over wil laten komen wel. (Het is dan ook geen wonder dat veel migranten deze maatregel op vatten als een manier om hun gemeenschap zo klein mogelijk te houden).
\n
\nGelijke behandeling onder ongelijke omstandigheden houdt dus geen rekening met het feit dat mensen van elkaar verschillen in dat wat ze belangrijk vinden in hun leven. Een lastig punt daarbij is het belang van religie. Nederland is vergaand ontzuild en geseculariseerd. Religie wordt door de gemiddelde inheemse Nederlander in toenemende mate gezien als iets wat wel mag, als je het maar thuis doet en niemand er wat van hoeft te merken. Nu worden we geconfronteerd met een nieuwe groep Nederlanders, voor wie religie veel centraler staat in hun leven. In de nieuwe neo-racistische retoriek, ook terug te vinden in het beleid van Verdonk, is het uitgangspunt dat migranten zich alleen werkelijk aan kunnen passen aan de Nederlandse samenleving wanneer ze zoveel mogelijk van het ‘eigene’ achter zich laten en net als de inheemse Nederlanders religie op zijn best ervaren als iets dat je thuis doet. De werkelijke vraag is of de religie die de nieuwe Nederlanders belijden werkelijk de participatie aan de Nederlandse maatschappij verhindert. Voor de anti-islamisten is dat al geen vraag meer, want in hun ogen is de islam inherent tegen gelijke rechten voor vrouwen, tegen individuele liberale vrijheden, tegen democratie – we kennen het rijtje. Kenmerkend is dat dat zelden aan de werkelijkheid wordt getoetst. De werkelijkheid is dat het overgrote deel van de moslim Nederlanders zich, inclusief hun geloof, heel goed kunnen vinden in de regels zoals die in dit land gelden. De werkelijkheid is ook dat er ook binnen de gemeenschappen van moslimmigranten emancipatieprocessen plaats vinden: zowel op klasse als op sekse. De tweede generatie heeft al veel meer opleiding dan de eerste, de nieuwe generatie moslimvrouwen is zelfbewust, maakt eigen keuzes, maar wel vaak keuzes waarbij ze hun emancipatie combineren met het behoud van hun ‘eigenheid’. Het is opvallend dat de anti-islamisten dat niet wensen waar te nemen, maar blijven beweren dat eenieder die bewust moslim blijft feitelijk ‘achterlijk’ is en een ideologie aanhangt die niet te combineren valt met ‘onze normen en waarden’. <\/p>\n

Dat wil niet zeggen dat er geen problemen zijn. Er is een kleine groep jongere moslims die gevoelig is voor extremisme. Er zijn jongeren die zich zodanig tegen deze maatschappij keren dat ze zich niet verantwoordelijk voelen voor de gewone regels van burgerschap. Daarover kunnen we twisten: in welke mate is dat een gevolg van de eigen cultuur, in welke mate is dat een gevolg van de mate waarin zij zich afgewezen voelen in deze dominante cultuur, in welke mate is er sprake van een wisselwerking tussen beide. Feit, aantoonbaar feit, is dat er geen sprake is van een simpele tweedeling, want criminaliteit en wangedrag komen ook voor binnen de dominante cultuur of binnen andere subculturen dan de islamitische. Net zo als dat geldt voor geweld binnenshuis. Dat dat op dit moment numeriek meer voor komt in migrantengemeenschappen is een probleem dat niet ontkent hoeft te worden. Het is wel een punt om dat niet simpelweg te wijten aan ‘de islam’. <\/p>\n

De mate aan beschaving en democratie kunnen we (onder andere) afmeten aan de manier waarop een maatschappij omgaat met minderheden, en de manier waarop de cultuur, de religie, de ‘eigenheid’ van minderheden worden beschermd. Dat gebeurt dus niet wanneer de dominante meerderheid de eigen normen op wil leggen aan de minderheden, tenzij het werkelijk gaat om overschrijding van de wet en de normale regels van gedeeld burgerschap. <\/p>\n

Modood:<\/p>\n

Het zou ons helpen wanneer we begrepen dat onderdrukte groepen hun onderdrukking het meest acuut ervaren als het gaat om de bescherming van de waarden die voor hen (en niet voor de dominante groep) het belangrijkst zijn. Zij zullen zich ook het meest teweer stellen tegen aanvallen op dat waar ze nu juist hun grootste pyschologische en collectieve kracht aan ontlenen. <\/p><\/blockquote>\n

Voor een groot deel van de moslimmigranten is het dus vooral de aanval op de islam zelf die hen het meeste kwetst. Niet de term ‘kutmarokkanen’ is het meest beledigend, dan scheldt je gewoon terug. Of gedraagt je als een kutmarokkaan, dan krijgen ze precies wat ze willen. Zoals Modood zegt: de heftigheid waarbij veel moslims destijds reageerden op de Duivelsverzen van Rushdie (Modood praat de fatwa tegen Rushdie niet goed, trouwens) heeft veel meer te maken met het grote onbegrip dat iemand het nodig vond om tekeer te gaan tegen de profeet, en dat verder iedereen dat maar goed vond dat het heiligste, het eigenste, van het geloof zo omlaag werd gehaald. <\/p>\n

Antiracisme begint met de acceptatie van minderheidsgroepen op hun eigen termen. Juist het scheppen van ruimte voor die groepen om hun eigenheid te mogen behouden, geeft de beste garantie voor de participatie van de leden van die groepen in de samenleving. Alle groepen hebben een veilige uitvalsbasis nodig van waaruit ze kunnen participeren als burgers. Dat lukt niet wanneer je ze alleen maar ziet als losse individuen. En dat lukt niet als je zegt: kom maar bij ons, maar alleen als je alles achterlaat wat je dierbaar is. We kunnen het op dit moment haarscherp waarnemen: hoe meer druk op de gemeenschappen om het eigene op te geven, hoe meer het met hand en tand verdedigd zal worden, en hoe groter de onderlinge kloof.<\/p>\n

Daarbij een aantal opmerkingen: een liberale opvatting die wel ruimte laat voor individuele vrijheid, maar niet voor de vrijheid van een groep schiet dus tekort. Een van de redenen waarom Hirsi Ali zich niet geliefd heeft gemaakt binnen de groepen van moslimvrouwen is dat ze emancipatie opvat als een puur individueel proces, waarbij iedere vrouw apart zich los zou moeten maken van familie, achterban, cultuur en religie. Voor een ware moslim, die zich verantwoordelijk voelt voor de eigen gemeenschap is dat geen optie. Hirsi Ali heeft zich geheel losgemaakt, het is haar goed recht, als individuele keuze. Maar het is geen voorbeeld voor de moslim Nederlanders die niet van God los zijn en ook niet los van hun gemeenschap – mogen ze er zelf nog zoveel kritiek op hebben. <\/p>\n

Verder: in een beschaafde democratie hechten we aan een bepaalde mate van bescherming van burgers tegen vernedering en aantasting van de eigen waarden. Het is geen kunst voor een dominante meerderheid om alleen die waarden te beschermen die ze zelf al hebben. De werkelijke toetsteen van beschaving is of de meerderheid bereid is ook die waarden te beschermen die ze voor zichzelf niet wensen. Bijvoorbeeld dat veel migranten de belediging van hun religie ervaren als een diepe afwijzing. En nog eens, het gaat daarbij niet om een ‘cultuurrelativistische’ opvatting waarbij we alles maar goed moeten vinden omdat dat zou horen bij een andere cultuur of religie, we hebben met elkaar een minimumpakket aan regels waar iedereen zich aan moet houden volgens de wet. <\/p>\n

Werkelijke gelijkheid, volgens Modood, is dus niet een kwestie van iedereen gelijk behandelen, volgens de normen van de meerderheid, maar zorgvuldig ruimte te laten voor het eigene, het andere, van minderheden. <\/p>\n

Bijvoorbeeld, vindt de meerderheid in Nederland het geen punt om schampere en neerbuigende opmerkingen te maken over godsdienst. Daar moet iedereen maar tegen kunnen. Wie daar niet tegen kan heeft kennelijk niet genoeg incasseringsvermogen. Ben ik, als gelovige, gekwetst als iemand zegt dat Jezus een homo was? Nee, want in de eerste plaats vind ik homo geen scheldwoord, en bovendien, ik vind dat het meer zegt over degene die graag schampert dan over mijn geloof. Moet ik het daarom ook maar goed vinden als de profeet Mohammed wordt uitgemaakt voor pervers, pardon, voor pedofiel? Als ik weet dat dat veel mensen tot in het diepst van hun ziel raakt, en het bovendien helemaal nergens voor nodig is, tenzij het kwetsen werkelijk een doel op zich is geworden? Wat is de functie<\/em> van dergelijke opmerkingen? Toch niet om een dialoog over geloof op gang te brengen? Of alleen om te bewijzen hoe vrij we hier zijn, en hoe hoog we de vrijheid van meningsuiting in ons vaandel hebben staan?<\/p>\n

Modood wijst er op dat we graag met twee maten meten, in de meeste Europese landen. Want andere minderheden worden wel degelijk beschermd tegen onnodige belediging. Zo is het – en terecht – tegen de wet om de holocaust te ontkennen, omdat dat de joodse overlevenden en hun nazaten onnodig kwetst in dat wat voor hen het meest heilig is. De vraag is dus waarom moslim Nederlanders niet hetzelfde recht zouden hebben op bescherming van wat voor hen het meest heilig is. <\/p>\n

Dit is dus een discussie, welke kant willen we op? We kunnen mensen ‘gelijk’ behandelen door te zeggen dat niets en niemand meer heilig is en dat alles gezegd mag worden, ongeacht. Die mensen zijn er, dezelfde die vinden dat de bepaling over discriminatie maar uit de Grondwet moet zodat we lekker ongestraft alles kunnen zeggen waar we zin in hebben. Wel wetende dat het vooral de ‘ander’ is die daar het meeste last van heeft. (Hoewel, ook degenen die extreem voor vrijheid van meningsuiting zijn hebben zo hun grenzen. Noem iemand een racist en hij zit meteen hoog in de bomen) We kunnen ook een andere kant op. We kunnen erkennen dat mensen van elkaar verschillen. Dat gelijkheid dus niet hetzelfde is als iedereen gelijk behandelen als die gelijke behandeling vooral gedicteerd wordt door wat de meerderheid toevallig zelf prettig vindt. We kunnen erkennen dat er religieuze verschillen zijn, en ook verschillen in de geschiedenis die we hebben meegemaakt. We kunnen dus ook erkennen dat in de complexe geschiedenis tussen het christelijke Westen en de moslimwereld de belediging van de profeet en andere oordelen over de islam altijd al een begeleidend verschijnsel zijn geweest van kolonialisme. De anti-islamisten van nu komen niet uit de lucht vallen, al denken ze misschien dat ze zichzelf hebben uitgevonden, het superioriteitsdenken van het ‘verlichte’ Westen heeft een lange geschiedenis. En zoals zwarte Nederlanders er geen prijs op stellen als de spot wordt gedreven met de voormalige slavernij waar hun voorvaders het slachtoffer van waren, en joden geen prijs stellen op ontkenning van de jodenvervolging stellen moslims geen prijs op gratuite belediging van hun geloof. Ik vind het geen teken van beschaving of verlichting om daar geen rekening mee te willen houden. <\/p>\n

Kortom: wanneer we gelijkheid willen, dan houden we rekening met verschillen. <\/p>\n

Deel 3, hier<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ik heb veel geleerd van een onderscheid dat Philomena Essed, onderzoekster en schrijfster van “Alledaags racisme” eens maakte (toen racisme nog ‘gewoon’ color racism was) Zij had het over passief en actief racisme. Actief racisme is ongelijke behandeling van mensen … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[1,6,21],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1305"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1305"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":101471,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1305\/revisions\/101471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}