{"id":1325,"date":"2005-10-24T09:05:35","date_gmt":"2005-10-24T07:05:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/10\/24\/multatulielezing-1\/"},"modified":"2011-07-27T21:31:48","modified_gmt":"2011-07-27T19:31:48","slug":"multatulielezing-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2005\/10\/24\/multatulielezing-1\/","title":{"rendered":"Multatulilezing (1)"},"content":{"rendered":"

Te gast: Clara Leg\u00eane
\nMultatuli-lezing, vrijdag 21 oktober.<\/strong><\/p>\n


\n<\/p>\n

De grote kerk van Breda zat bomvol. Voor de Multatuli-lezing hadden zich
\n900 belangstellenden aangemeld, veel te veel. Met extra stoelen erbij
\nwas er plek voor 600 man. Het thema \u201cMag een minderheid rechtens
\nzichzelf blijven\u201d trok kennelijk velen. Mij ook, omdat ik vooral
\nbenieuwd was naar de interpretatie van \u201cminderheid\u201d en \u201crechtens\u201d. Want
\nbij het begrip \u201cjezelf zijn\u201d heb ik van nature twijfels. Laat staan bij
\n\u201cjezelf blijven\u201d.
\n\u201cVan de maan af gezien zijn wij allen even groot\u201d<\/i>, zegt Multatuli
\n(Idee 155, zie hier op de Multatuli site<\/a>)<\/p>\n

Ik heb sowieso vragen bij het begrip minderheid. Want hoe je het ook draait
\nof keert, Nederlanders zelf vormen vanuit het wereldperspectief gezien
\neen minuscule minderheid. Terwijl de groepen die wij vanuit ons eigen
\nkikkerlandperspectiefje \u2018minderheden\u2019 noemen, natuurlijk in feite deel
\nuitmaken van grote mondiale meerderheden.<\/p>\n

<\/p>\n

Job Cohen mocht eerst. Zie voor zijn volledige tekst en voetnoten:
\nMultatulilezing Cohen <\/a><\/p>\n

Hij gaf zijn lezing een kader met Idee 7 van Multatuli: \u201cHet
\nbeslissen by meerderheid van stemmen is ’t recht van den sterkste in der
\nminne.\u201d<\/i> (Zie de site: hier<\/a>) Onze verzuilde samenleving heeft het lang best goed gedaan,
\nzei Cohen. Maar wat we soms vergeten, is dat de topmannen van die zuilen
\nwel met elkaar spraken, maar dat daaronder mensen van verschillende
\nzuilen elkaar nauwelijks ontmoetten en elkaar\u2019s gedachtegoed nauwelijks
\nerkenden. Je kunt dat beschrijven als \u201ceenheid in verdeeldheid\u201d, zei
\nCohen en verwees daarbij naar het boek van Piet de Rooy, \u2018Republiek der
\nrivaliteiten\u2019 uit 2002. Ik zat naar hem te luisteren en bedacht, hoe
\nnoodzakelijk het is dat ons eigen handelen en denken af en toe in zo\u2019n
\nhistorisch kader wordt geplaatst en hoe treurig weinig dat in de huidige
\nmaatschappelijke onrustige discussie nog gebeurt. Wat dat betreft bood
\nCohen me genoeg stof tot overdenken en tot lezen. Te veel eigenlijk om
\nhier te herhalen. Wat mij aansprak, was vooral zijn herhaalde vraag
\nwaarom velen de vraag \u201cben ik wel tolerant genoeg\u201d steevast lijken te
\nvertalen in \u201cben jij wel tolerant genoeg\u201d en daarmee de ander in een mal
\nproberen te drukken. Door het zo in een historische context te plaatsen,
\nis beter te begrijpen waarom dit gebeurt. En zo\u2019n inzicht geeft de
\ndiscussie nieuwe impulsen. Ik vond het een verademing, daar te zitten en
\nstil te luisteren. Cohen zijn visie te horen ontvouwen. Hem de problemen
\nrustig en zorgvuldig te horen benoemen en hem te horen constateren dat
\ner op dit moment helemaal nergens in onze maatschappij nog consensus
\nbestaat over identiteit. Want dat is zo. Vandaar de enorme discussies en
\nde hoge toon. \u201cDe meerderheid moet ruimte maken\u201d, zegt Cohen. \u201cHet gaat
\nin essentie namelijk altijd over onszelf en niet over hen. En gaat het
\nover hen, dan gaat het nog over ons.\u201d Zijn uitweg: inclusief denken. Een
\ninclusieve samenleving willen. In zijn lezing formuleerde hij zes
\nstappen die noodzakelijk zijn om tot zo\u2019n inclusieve samenleving te
\nkomen. Hij baseert zich daarbij op de voorstellen van Ervin Staub <\/a><\/p>\n

Toen Cohen destijds als staatssecretaris zijn voorstel voor een nieuwe
\nasielwet deed, was ik tot in het diepst van mijn ziel geschokt en heel
\nboos. Ik was er niet klaar voor, voor wat hij beoogde en wat hij wilde
\nlaten zien. Ik werkte destijds in mijn woonplaats voor
\nVluchtelingenWerk. Ik vreesde toen op basis van Cohen\u2019s wetsvoorstellen
\nal voor de verharding en intolerantie die het beleid van het huidige
\nkabinet kenmerkt. Bij het luisteren naar Cohen die in Breda zijn visie
\nontvouwde, moest ik erkennen dat hij destijds gewoon gelijk heeft had.
\nEn dat de huidige snoeiharde uitvoering van de asiel- en
\nintegratiewetten bepaald niet de zijne is, al heeft hij weinig ruimte
\ndat hardop te zeggen. Maar dat is een uitvoeringskwestie, dus. Lezen,
\ndie lezing!<\/p>\n

<\/p>\n

Daarna was de beurt aan Kader Abdollah. Wat ik vooral confronterend vond
\nen ook heel jammer, was dat hij me niet meer kon bereiken. Ik volg zijn
\nstukken in de Volkskrant al jaren, altijd met belangstelling, meestal
\nmet instemming. Wat hij in Breda betoogde sloot daarbij naadloos aan:
\n\u201cWij komen niet naar Nederland omdat wij moslims zijn, maar omdat wij
\nmensen zijn. En bij jullie zijn wij Ali B. geworden, zijn wij Ayaan
\nHirsi Ali geworden, zijn wij Kader A. geworden. Jullie hebben ons mede
\ngemaakt. Mohammed B. is van ons allemaal, een product van de Nederlandse
\nsamenleving. Was het Mohammed B. niet geweest, dan Mohammed C. Jullie
\nhebben het allemaal zelf gemaakt. Jullie hebben mij schrijver gemaakt en
\nmet het geld dat jullie mij daarvoor geven kan ik belastingen betalen.
\nEn wie klaagt, verpest zijn eigen leven.\u201d Waarom kon Kader Abdollah mij
\ntoch niet meer bereiken? Omdat ik hem alleen had gelezen, nog niet
\neerder had horen spreken. Omdat hij ontzettend moeilijk te verstaan is.
\nEn ik me op de gedachte betrapte dat hij zijn kromme uitspraak van het
\nNederlands bewust cultiveert. Omdat hij mij in de grote kerk van
\n\u201cBurruda\u201d de indruk gaf dat hij Kader Abdollah speelt, en niet is. Maar
\neerlijk is eerlijk: als het zo is, dan speelt hij de Kader Abdollah die
\nwij van hem gemaakt hebben wel met verve. Een meester in de retoriek en
\ndat is iets wat je nog maar weinig ziet. Daarmee betoverde hij het
\npubliek. Toch had ik het verlangen, ook van hem nieuwe gedachten te
\nkrijgen en dat gebeurde niet. Jammer. Van mij mag Abdollah een stap
\nverder gaan dan deze primaire boodschap. En ik had denk ik verwacht dat
\nhij dat in dit gezelschap ook zou doen en mij meer zou aanspreken.<\/p>\n

De derde lezing, van Marjolijn Februari, deed dat weer wel. Ook haar
\ncolumns lees ik al tijden. De kern van haar betoog was, dat identiteit
\nniet losgezien kan worden van identificatie. \u201cAls je op zoek gaat naar
\nje identiteit is het wel handig als je je erin kunt herkennen.\u201d Ze hing
\nhaar verhaal op aan de bordjes op damestoiletten, die wereldwijd
\nweliswaar aangeven dat hier een plek voor dames is om te plassen \u2013 maar
\nhet icoon voor \u2018dame\u2019 op duizend verschillende manieren invullen. Soms
\nzelfs zo, dat je er als Nederlandse dame niets meer in herkent. Het
\ndames-wc-thema speelde door de hele lezing heen. Ik moest daar erg om
\nlachen. Anja, die ook bij de lezing aanwezig was (best handig dat je
\nzo\u2019n kapsel hebt, Anja, ik had je niet in Breda verwacht maar spotte je
\nal na een paar minuten) stelde na afloop van de lezingen voor een serie
\naan te leggen van dames-wc-bordjes. Goed plan, ik doe mee.<\/p>\n

<\/p>\n

Behalve dat ik de stijl van spreken van Februari erg plezierig vind –
\nzoekend, langzaam aftastend, geestig, voortdurend verschillende lagen
\nover elkaar heen \u2013 was ik verrast door haar invalshoeken. Met name die
\nvan de deugdethiek. \u201cDe deugd hangt wat je noemt boven de markt\u201d, zei
\nze. \u201cBegrijpelijk. Alle ethische systemen kijken naar wat we doen. Maar
\nde deugden kijken naar wie we zijn.\u201d Trots zijn op je identiteit is een
\ndeugd. Bewegingen zoals \u201cBlack = beautiful\u201d waren heus niet bedoeld om
\naan te geven dat \u2018wit lelijk is\u2019. Zulke bewegingen doen een claim op een
\nidentiteit en als zo\u2019n claim lukt, kan een lid van zo’n groep zich
\nvolwaardig lid van de samenleving voelen. Tegelijkertijd bergt dat een
\nrisico in zich, het risico van \u2018arro\u2019 zijn, \u201cNarcism of the minor
\ndifferencies\u201d. Trots op een (groeps)identiteit kan ook een zonde zijn,
\nals het leidt tot een superioriteitsgevoel en tot onwil jezelf te
\nspiegelen in een ander. \u201cWe hangen hier als publiek van de minderheden
\naan elkaar, maar we nemen doorgaans wel onze eigen minderheidspositie
\nwaar, maar niet die van een ander.\u201d En waarom moet een minderheid zich
\neigenlijk altijd spiegelen aan een meerderheid? Waarom moeten vooral
\nMarokkaanse jongens zich op straat identificeren (sic!) met het
\nNederlands burgerschap? En waarom hoeven jongetjes zich nog steeds
\nminder te spiegelen aan meisjes, dan andersom? Zien we niet dat dit
\nleidt tot monopolisering van het leed? Begrijpelijk, maar onverstandig?
\nMarjolijn Februari ging daarom een stap verder dan Cohen. \u201cIk ben
\nstrenger.\u201d Wat nodig is, is in de dialoog je kunnen en willen
\nidentificeren met de positie van de ander. Ik zat ernaar te luisteren en
\ndacht: wat we in de discussie op Anja\u2019s log steeds de noodzaak van
\nempathie hebben genoemd, hebben we niet juist benoemd. Je komt verder
\nals je dat benoemt als de noodzaak van, en de wil tot, identificatie.
\nSamengevat lijkt het verhaal van Februari weer een open deur: \u2018Geen
\nidentiteit zonder identificatie, geen erkenning zonder herkenning\u2019, maar
\nvoor mij opende het een nieuwe gedachtewereld.<\/p>\n

Over het thema \u201cjezelf blijven\u201d kon Februari \u2013 tot mijn grote vreugde \u2013
\nkort zijn: \u201cIk reed achter een auto van de HEMA. \u2018Altijd jezelf
\nblijven\u2019, riep het opschrift opgewekt. Welnu, als het van de HEMA mag,
\ndan moet het van de overheid ook mogen.\u201d Waar ik ook heel tevreden om
\nwas, was om de plaagstoot naar Kader Abdollah. Hij had beweerd, dat
\nPerzische dichters altijd over twee onderwerpen dichten: vrouwen en
\noorlog. Maar toevallig had Februari bijna een Perzisch schoonzusje
\ngehad. Dat ook gedichten schreef. Maar vreemd genoeg nooit over vrouwen
\nen oorlog.<\/p>\n

\u201cStel jezelf wat vaker de vraag: \u2018is het eigenlijk wel leuk om met mij
\nsamen te leven?\u2019\u201d, be\u00ebindigde Februari haar beschouwing. \u201cEn laat de
\noverheid zich niet blindstaren op identiteit, maar zich ook bezighouden
\nmet identificatie. Een vrouw met een burka maakt het een ander gewoon te
\nmoeilijk, zich met haar te identificeren. Maar als pictogram op een
\ndames-wc zou ze weer uitstekend voldoen.\u201d<\/p>\n

Arthur \u2019t Hart schreef zaterdag aan het slot van zijn verslag in
\nBN\/DeStem: \u201eBlijft de vraag of zo\u2019n z\u00e9\u00e9r academische bijeenkomst iets
\nbijdraagt aan het meerder- en minderhedenprobleem. Een bewoner van een
\nprobleemwijk \u2013 autochtoon of allochtoon \u2013 had hier niets van zichzelf
\nherkend. Drie keurige sprekers die in essentie weinig van mening
\nverschillen, doen het verlangen rijzen naar een confronterende Ayaan
\nHirsi Ali, Silvain Ephimenco of desnoods Geert Wilders op het podium. Of
\nanders het eerste het beste Marokkaanse straatschoffie dat kan vertellen
\nwat er \u00e9cht leeft.\u201d<\/i><\/p>\n

Ja, hallo. Arthur toch. Ik ga het niet ontkennen: er zat een kerkvol van
\nwat sommigen de \u2018linkse kerk\u2019 noemen naar de lezingen te luisteren. Het
\nhandjevol allochtonen dat er was, zat in het hotemetotenvak. Hetzij
\nomdat ze uitgenodigd waren, hetzij omdat ze hotemetoot waren.
\nWaarschijnlijk allebei.<\/p>\n

Maar wat is dat toch, dat modieuze verzet tegen wat Arthur noemt \u201cz\u00e9\u00e9r
\nacademisch\u201d? Dat je het op internet tegenkomt, alla. Maar in een gewone
\nrecensie in een krant? Waarom zou een bewoner van een \u2018probleemwijk\u2019
\nzich in godsnaam moeten herkennen in een lezing voor mensen die zin
\nhebben op een vrijdagmiddag lekker een potje na te denken over de
\nsamenleving? Zelfs al zou de probleemwijker zich er wel in kunnen
\nherkennen, dan is het nog de vraag of hij trek zou hebben in zo\u2019n
\nurenlange lezing. Als het dus aan journalist \u2019t Hart ligt, schaffen we
\nhet concertgebouw ook maar af omdat jan met de pet er toch niet heen
\ngaat. En schaffen we de universiteiten meteen ook maar af. Allemaal v\u00e9\u00e9l
\nte academisch.<\/p>\n

Bijna nog merkwaardiger vind ik de kritiek van \u2019t Hart dat de sprekers
\nkeurig waren en over hetzelfde thema spraken. Ik begrijp dat \u2019t Hart
\nliever gaat voor spanning en sensatie, voor ruig debat. Voor
\nentertainment? \u2018Desnoods\u2019 met de kennelijk niet keurige Geert Wilders.
\nLekkere journalistiek, zeg. Ik zou wel eens willen weten, wat \u2019t Hart
\nmet dat \u2018desnoods\u2019 wil zeggen. En wie zin heeft in een goede pizza, moet
\nniet naar een Chinees gaan en dan achteraf klagen, Arthur.<\/p>\n

Verder hier nog een bericht voor het eerste het beste Marokkaanse
\nstraatschoffie(?): Goed Nieuws, jongen! Een kerk vol zeer academische
\nmensen heeft instemmend geknikt bij de mededeling van een nette mevrouw
\ndie het over damestoiletten had, dat het volstrekt idioot is dat jij je
\nop straat vaker moet identificeren dan de eerste de beste klootzak van
\neigen teelt. En er zaten best belangrijke mensen in die kerk, een hoop
\nmensen die het \u2018voor het zeggen hebben\u2019 in Nederland. Dus best kans dat
\nhet helpt. Jammer alleen dat er geen journalist was, tenminste niet van
\nBN\/DeStem, die bereid is je dat te komen vertellen.<\/p>\n

Multatuli (Idee 12): Gedachten heeft ieder. By weinigen worden ze tot
\ndenkbeelden. Nog minder zyn er, die vorm en kleur weten weertegeven van
\ndie beelden. En wie dit doet, hoort geduurig: “juist wat ik dacht”. Ja,
\nop omtrek na, op kleur na, op schaduw na. Dat is: op zeer veel na. En
\nvooral op den moed na, om daarmee op eigen verantwoordelykheid voor den
\ndag te komen!<\/i><\/p>\n

Na afloop van de lezingen kwam ik Marjolijn Februari tegen. Ze was op
\nweg naar de damestoiletten, ik kwam er net vandaan. Gemakkelijk te
\nvinden, er hing een bordje met een pijltje. Voor de toiletten moest je
\nhelemaal naar beneden. Het zou me niets verbazen als Februari hetzelfde
\nheeft gedaan als ik: gewoon het invalidentoilet nemen, waarvoor je niet
\nhelemaal de trap af hoefde. Duidelijk te herkennen aan een sekse-loos
\nrolstoeltje.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Te gast: Clara Leg\u00eane Multatuli-lezing, vrijdag 21 oktober.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[6,145,14],"tags":[130],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1325"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1325"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1325\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54424,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1325\/revisions\/54424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}