{"id":13250,"date":"2009-03-27T07:52:53","date_gmt":"2009-03-27T06:52:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2009\/03\/27\/jullie-zwarte-prinses-ayaan-hirsi-ali\/"},"modified":"2011-07-27T15:11:45","modified_gmt":"2011-07-27T13:11:45","slug":"jullie-zwarte-prinses-ayaan-hirsi-ali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2009\/03\/27\/jullie-zwarte-prinses-ayaan-hirsi-ali\/","title":{"rendered":"Jullie zwarte prinses: Ayaan Hirsi Ali"},"content":{"rendered":"

ali-1.jpg<\/a>
\n(“transformatie”, met dank aan Gert Lommers)<\/p>\n

Jullie zwarte prinses
\nAnja Meulenbelt<\/p>\n

Waarom wordt Ayaan Hirsi Ali niet als feministische heldin omarmt, is de vraag die politicoloog Meindert Fennema stelt, in een correspondentie met een jongere, vrouwelijke collega, Sjoerdje van Heerden. (De Groene, 13 maart 09, hier<\/a>). Het lijkt mij niet moeilijk om die vraag te beantwoorden, omdat er vreselijk veel over is geschreven, onder andere door mij. Maar wat ik daarover op mijn weblog heb gemeld vond Fennema kennelijk niet interessant, heeft hij wel al leren googelen?
\n
\nWat Fennema wel doet: hij vergelijkt de bestseller van Hirsi Ali, Mijn vrijheid<\/em>, met mijn boek van meer dan dertig jaar geleden, De schaamte voorbij<\/em>. En constateert dat er overeenkomsten zijn. Terecht: beide boeken zijn een variant op het klassieke feministische Bildungsverhaal: van slachtoffer tot heldin. Na veel onderdrukking neemt een vrouw haar leven in eigen handen. Zou het toevallig zijn dat beide als kind slachtoffer waren van huiselijk geweld, vraagt Fennema zich af. Nou, nee, natuurlijk, aangezien een op de vijf vrouwen te maken krijgt met geweld ligt dat nogal voor de hand. Hij heeft het alleen mis als hij het heeft over mishandeling in de jeugd. Ik had een mishandelende echtgenoot, mijn ouders sloegen en verwaarloosden me niet. Niet de enige misser van Fennema: mijn boek speelt zich niet af in een ‘progressief milieu waarin gelijkheid tussen man en vrouw volkomen geaccepteerd waren’ \u2013 er zou anders weinig reden zijn geweest om me bij de vrouwenbeweging aan te sluiten. Ook is het uiteraard onzin om te beweren dat ik mij kosmopoliet zou noemen op basis van het feit dat ik (dertig jaar geleden!) wel eens in Duitsland en Londen was geweest, alsof ik in die jaren erna niets anders zou hebben gedaan dan ‘met een spiegel naar mijn eigen geslacht te kijken’. En alsof ‘kosmopoliet’ niet veel meer duidt op een levenshouding, in een tijd van opkomend bekrompen nationalisme en ‘eigen volk eerst’, dan op het aantal landen dat iemand zou hebben bezocht. <\/p>\n

Fennema geeft ruimschoots de voorkeur aan Hirsi Ali’s boek. Dat mag. Hij vindt Hirsi Ali’s boek boven het mijne uitstijgen vanwege de ‘relatieve mildheid’. Een kleine aap uit de mouw, want uiteraard gaat het daarbij om mildheid ten aanzien van mannen. Inderdaad, dertig jaar geleden (!) gaf ik ‘de mannen’ enthousiast de schuld van al het vrouwenleed in de wereld; mannen in het algemeen en sommige in het bijzonder. En ik kan het me voorstellen dat Fennema het prettiger vindt dat Hirsi Ali nu de islam aanwijst als de hoofdschuldige voor alle vrouwenonderdrukking, in plaats van hem en zijn seksegenoten. <\/p>\n

Als Mijn vrijheid<\/em> het eerste, of het enige boek van Hirsi Ali was geweest zou de kans groot zijn geweest dat ook zij een identificatiefiguur zou zijn geworden voor haar generatie vrouwen, en met name voor vluchtelingen- en migrantenvrouwen. Maar we zijn niet vergeten dat er van alles aan vooraf ging. Hoogleraar Halleh Ghorashi (hier<\/a>), zelf voor het islamitisch regime gevlucht uit Iran, zag in Hirsi Ali aanvankelijk een geestverwant. Dat ging over toen ze, anders dan Hirsi Ali die haar lotgenotes altijd uit de weg is gegaan, kennis maakte met moslima’s die wel degelijk bezig waren met hun emancipatie – het bleek dus mogelijk om islam en feminisme te verenigen. En het haar opviel dat Hirsi Ali daar geen enkele interesse voor had. En het duidelijk werd dat Hirsi Ali in feite spreekbuis was geworden van het dominante anti-islam discours dat de migranten in Nederland vooral bedreigde met uitsluiting. Seculiere feministes, hier, maar net zo goed in Iran, blijken heel goed samen te kunnen werken met moslimfeministes. Dat was voor Hirsi Ali natuurlijk geen optie. <\/p>\n

Sjoerdje van Heerden komt al dichterbij het antwoord op de vraag van Fennema, als ze constateert dat Hirsi Ali vaak het verwijt toegeworpen heeft gekregen dat ze het vrouwen eerder lastiger heeft gemaakt dan hen heeft geholpen. Van Heerden heeft anders dan Fennema de moeite genomen ‘navraag’ te doen bij de vrouwen die Hirsi Ali beweerde te willen bevrijden: ‘onbedoeld lijkt ze te spreken namens en voor alle moslimvrouwen en haar oordeel is hard. Hierdoor krijgen moslimvrouwen een stempel opgedrukt waar zijn nooit om hebben gevraagd’. Inderdaad. Want Hirsi Ali was wel, in Fennema’s ogen, aangenaam mild over mannen, maar dit schreef zij, niet bepaald mild, in Mijn vrijheid<\/em> over haar ‘zusters’: <\/p>\n

\u201cIk wist dat er ook tijd voor nodig was om moslimvrouwen uit hun mentale kooi te bevrijden. Ik verwachtte geen overweldigende steun van de moslimvrouwen zelf. Mensen die alleen onderdanigheid kennen, bijna tot op het punt dat ze zelf niet meer kunnen nadenken, hebben jammer genoeg niet het vermogen om zich te organiseren of de wil om een eigen mening te laten horen\u201d. <\/p>\n

Dit is de arrogantie waar Ghorashi het over heeft. Hirsi Ali, zelfbenoemd redster van de moslimvrouwen, had geen boodschap aan gelovige vrouwen met een andere, minder dogmatische mening dan de hare, want die anderen, die konden niet nadenken. Er was voor haar maar \u00e9\u00e9n model mogelijk om je als vrouw vrij te vechten: afstand nemen van religie en als het nodig was ook breken met afkomst en familie. Voor veel migrantenvrouwen was dat in het geheel geen aantrekkelijke of noodzakelijke optie. Die kozen voor andere wegen om zich te emanciperen, ze voelden zich, bijvoorbeeld, verbonden met hun migrantenfamilie, ook al konden ze binnenshuis best strijd hebben over hun eigen mate van vrijheid. Ook ken ik vele tweede-generatie vrouwen die een onderscheid maken tussen een traditionele cultuur die ze afwijzen, en het geloof, dat ze wensen te behouden. Het heeft hen er in het geheel niet van weerhouden om hun plaats in de nemen in de Nederlandse samenleving, zoals, bijvoorbeeld, Hirsi Ali’s parlementaire collega’s Azough, Albayrak, Bouchibti en Arib illustreren, of als Karabulut en Karimi, die, meen ik, niet religieus zijn maar ook geen neiging hebben om de islam tot de grootste vijand van de integratie te verklaren. <\/p>\n

Maar dat paste niet in het beeld dat Hirsi Ali voor ogen stond. Zo negeerde ze schrijfsters als Nawal al-Sadawi (hier<\/a>) en Fatima Mernissi, ze negeerde ook de vrouwengroepen en organisaties \u2013 ook die van haar landgenotes die haar hulp graag hadden willen hebben en die al lang voor haar komst actief waren in de strijd tegen mishandeling en ook tegen genitale verminking (hier<\/a> en hier<\/a>). Ze sloot zich niet aan bij de vrouwen die vochten voor een zelfstandige verblijfsvergunning of tegen gedwongen huwelijken (hier<\/a>). Coalities met politici van andere partijen tegen eerwraak, ook al niet interessant (hier<\/a>). Ze sloeg \u2013 ik weet dat uit de eerste hand \u2013 elke uitnodiging af om te praten met de vrouwen die in Nederland bezig waren om emancipatie en islam te combineren (hier<\/a>). Geleerde vrouwen op dat vlak als Amina Wadud, Riffat Hassan, Margot Badran, Asma Barlas, om er een paar te noemen (hier<\/a> en hier<\/a>), bestonden voor haar niet. Niet interessant. Nog steeds moslim. Dus achterlijk. De werkelijke discussie is ze dus altijd uit de weg gegaan. Wat ze wel deed was een tenenkrommend simplistisch beeld over islam en vrouwen de wereld in te sturen – geen onderscheid tussen cultuur en religie, geweld is alleen het gevolg van de islam, dat werk – waarmee ze niet verrassend vooral goed aankwam bij \u2013 ik kan er niets aan doen \u2013 blanke naar rechts en islamofobie neigende mannen en een enkele dito vrouw. <\/p>\n

Dus toen Cisca Dresselhuys die daarvoor al had gemeld dat vrouwen met een hoofddoek niet naar een functie in de redactie van Opzij hoefden te solliciteren op het lumineuze idee kwam om Hirsi Ali te lauweren voor haar geweldige werk voor de emancipatie van moslimvrouwen, en haar meteen maar even de ‘derde golf’ uit te laten roepen, waren er voor het feestje niet meer dan zegge en schrijve drie moslima’s te vinden die er bij wilden zijn. Kortom: Hirsi Ali vond geen enkele aansluiting bij al die ‘achterlijke’ vrouwen die door haar bevrijd moesten worden, en ze probeerde dat ook niet. Nou mag iedereen die dat wil zich een feministe noemen, maar vrouwenemancipatie zonder vrouwen, dat gaat toch moeilijk. <\/p>\n

Dat zou allemaal nog niet zo erg zijn geweest, er zijn altijd vele verschillende feminismes geweest, als dat niet gebeurde in een tijdperk van grote polarisatie, waarbij de migranten (m\/v) met name die met een moslimachtergrond, door de rechterzijde tot zondebok werden gemaakt van alles wat er mis was in de maatschappij. Ik hoef dat niet te herhalen: Bolkestein, Scheffer, Fortuyn, en daarna kregen we ook nog Verdonk en Wilders. Geen wonder dat de blanke rechterkant dol was op die mediagenieke zwarte prinses die hen zo gelijk gaf, de islam is achterlijk, wist ze daar zelf niet alles van, en die nu eens niet tegen mannen schopte, maar in tegendeel, hen als westerse mannen geweldig ‘verlicht’ vond. Zeker in vergelijking met die achterlijke moslimmannen die hun vrouwen sloegen omdat dat moest van de koran.<\/p>\n

Anders dan Fennema suggereert heb ik Hirsi Ali nooit gehaat. Ik heb me wel, net als veel andere feministes van de tweede golf die zich al veel langer engageerden met zwarte, migranten en vluchtelingenvrouwen, suf ge\u00ebrgerd aan de gigantische mediahype \u2013 over de hoofden van de vrouwen heen die beter wisten. Wat zou Hirsi Ali veel goeds hebben kunnen doen voor al die vrouwen als ze tenminste een poging had gedaan om de schijnwerpers een beetje met hen te delen. Ik heb me wild ge\u00ebrgerd aan de domme gemakzucht waarmee Hirsi Ali, die kennelijk door al die media-aandacht steeds meer ging geloven in haar eigen importantie, als spreekbuis van de emancipatie van moslimvrouwen werd opgevoerd waar ze in werkelijkheid geen poot voor uitstak, en ik heb me ook opgewonden over de manier waarop rechts, met de hulp van Ayaan opeens de vrouwenemancipatie kaapte. Het is geen migrant ontgaan dat Hirsi Ali zich steeds verder engageerde met rechts, van de PvdA overliep naar de VVD, toen nog inclusief Verdonk en Wilders, waar al die links stemmende ‘nieuwe Nederlanders’ geen enkel heil van hoefden te verwachten. <\/p>\n

Maar dat betekende allemaal niet dat wij, feministes van het eerste uur, niet geschokt waren dat ze werd bedreigd, dat we meeleefden toen Theo van Gogh werd vermoord, en er ook niet achter stonden dat ze het land uitgezet zou worden. Maar dat ze een grote leegte achterlaat nu ze vertrokken is naar een ultra-conservatieve denktank in de VS, nou nee. <\/p>\n

Dat had Fennema natuurlijk al lang kunnen weten als hij even had gegoogeld, en niet was blijven hangen bij een boek en zijn grieven daarover van dertig jaar geleden. <\/p>\n

Wat er nog meer te vinden is als je kunt googelen:
\n<\/strong>
\nWat ik samen met Karen Vintges schreef over Hirsi Ali: hier.<\/a><\/p>\n

Lees ook: Karin Spaink, Excuus-Truus en Alibi-Ali. Hier.<\/a><\/p>\n

Troetje Loewenthal, Gegijzelde islam. Wat wil Ayaan Hirsi Ali? Hier<\/a>.<\/p>\n

En een greep uit wat er hier op dit weblog te vinden<\/strong> is:<\/p>\n

Over een discussie, laatste keer Hirsi Ali? Hier<\/a>. En hier.<\/a>
\n“Vrouwen bevrijden zonder vrouwen”, hier<\/a>.
\n“Evangelische atheist”. hier<\/a>.
\n“Het fenomeen Hirsi Ali”, hier<\/a>.
\n“De Ayaan-fanclub”, hier<\/a>.
\n‘Submission, hier<\/a>.
\n“De kwestie Hirsi Ali”, hier<\/a>.<\/p>\n

Over feminisme en diversiteit: hier<\/a>.<\/p>\n

Over Cisca Dresselhuys, Opzij als gemiste kans en het ‘multiculturalisme”, hier<\/a>.<\/p>\n

Over emanciperende moslimtheologie: hier.<\/a><\/p>\n

En wie begon er in Nederland het eerst over vrouwenbesnijdenis? Dat was Dolle Mina, in 1977. Hier.<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(“transformatie”, met dank aan Gert Lommers) Jullie zwarte prinses Anja Meulenbelt Waarom wordt Ayaan Hirsi Ali niet als feministische heldin omarmt, is de vraag die politicoloog Meindert Fennema stelt, in een correspondentie met een jongere, vrouwelijke collega, Sjoerdje van Heerden. … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[6,10],"tags":[154],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13250"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13250"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13250\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54085,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13250\/revisions\/54085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13250"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13250"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13250"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}