{"id":13567,"date":"2009-04-27T10:40:38","date_gmt":"2009-04-27T08:40:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2009\/04\/27\/tussendoor-marjo-buitelaar-over-marokkaanse-vrouwen\/"},"modified":"2011-08-25T10:56:02","modified_gmt":"2011-08-25T08:56:02","slug":"tussendoor-marjo-buitelaar-over-marokkaanse-vrouwen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2009\/04\/27\/tussendoor-marjo-buitelaar-over-marokkaanse-vrouwen\/","title":{"rendered":"Tussendoor: Marjo Buitelaar over Marokkaanse migrantendochters"},"content":{"rendered":"

0707024barlas-006.jpg<\/a><\/p>\n

Marjo Buitelaar, hoofddocent antropologie van moslimsamenlevingen in Groningen, heeft een boek geschreven over de ‘verweven loyaliteiten van hoogopgeleide migrantendochters’, Van huis uit Marokkaans<\/em>.
\n
\nHet is een rijk boek geworden – Buitelaar is niet over \u00e9\u00e9n nacht ijs gegaan, ze is een betrokken onderzoekster, die Arabisch heeft geleerd en langdurig in Marokko is geweest – met de vrouwen die ze heeft geinterviewd heeft ze tien jaar later het gesprek weer heropend: daardoor zie je hoe ze zich verder hebben ontwikkeld, hoe ze zijn veranderd, maar ook hoor je van henzelf hoe ze de afgelopen jaren in Nederland hebben ervaren. En dat sluit erg aan bij het verhaal dat ik hier hield aan de hand van het boek van Jean Tillie. Zijn verhaal is schematisch, ondersteund door onderzoek, maar het verhaal van Buitelaar maakt het weer persoonlijk en geeft er kleur aan. <\/p>\n

Voor mij is het boek vooral verdiepend maar ook bevestigend: niet toevallig aangezien ik me al jarenlang bezig houdt met de emancipatie van migrantenvrouwen, en veel van hen persoonlijk ken. Zo is het voor mij niet nieuw dat de vrouwen niet de islam als belemmering hebben ervaren bij hun emancipatie, maar wel de traditionele verhoudingen thuis, en van hun omgeving. En ook dat die spanning door de huidige islamofobe sfeer voornamelijk is versterkt. <\/p>\n

Het is interessant dat Buitelaar er voor heeft gekozen om hoogopgeleide vrouwen te interviewen: zij ervaren het verschil tussen wat ze zelf hebben bereikt en hoe hun ouders leven het sterkst, en hebben daarom de meeste tekst over wat emancipatie van migrantendochters\/moslima’s inhoudt, en hoe dat verschilt met de westerse opvattingen. Over die emancipatie heb ik het hier, en ook over hoe de vrouwen de situatie in Nederland ervaren – thema’s die het meeste aansluiten bij het betoog dat ik hier nu houd, maar er zit nog veel meer in – dus lees het zelf. Het is ook prettig en toegankelijk geschreven. <\/p>\n

Buitelaar noemt het ‘verweven loyaliteiten’, ik noemde dat vroeger dubbele loyaliteiten: de meeste zich emanciperende migrantendochters proberen rekening te houden met hun familie, deels omdat ze zijn grootgeworden met een groter verantwoordelijkheidsgevoel voor de eigen omgeving dan de doorsnee westerling, maar versterkt door het feit dat ze heel goed beseffen wat hun ouders er voor over gehad hebben, als migranten, om hen de kans te geven vooruit te komen. En die loyaliteit wordt nog eens versterkt door de pijn van hoe er over moslims in het algemeen, en dus ook over hun ouders, wordt gepraat en geoordeeld. <\/p>\n

Het verklaart, opnieuw, waarom het emancipatiemodel van Ayaan Hirsi Ali voor de migrantendochters in Nederland niet werkte: haar idee was dat moslimvrouwen zich van hun sociaal-culturele en religieuze erfenissen moesten ontdoen om te emanciperen, en elk vasthouden aan traditie of religie was in haar ogen ‘achterlijk’. Kortzichtig, noemt Buitelaar dat: zonder uitzondering hebben de ge\u00efnterviewde vrouwen zich enorm ge\u00ebmancipeerd, zonder dat ze voor de ‘exit-optie’ gekozen hebben. Breken met thuis, het voelt als zelfverloochening. “In de ogen van ‘verlichtingsfundamentalisten’ als Hirsi Ali is alleen de autonomie van het individu voorwaarde voor zelfverwerkelijking en een authentiek zelf, de keuze om trouw te blijven aan belemmerende familiebanden, zijn in haar ogen een teken dat de vrouwen nog niet voldoende zijn ge\u00ebmancipeerd”. Daar tekent zich een belangrijk onderscheid af met het ideaalbeeld van het westerse feminisme dat vooral gestoeld is op het beeld van het autonome individu, hoe autonomer en individualistischer, hoe ge\u00ebmancipeerder, leek het. (Hoewel ook toen al duidelijk was dat dat ideaal van het autonome individu voor veel vrouwen niet opging: er waren veel vrouwen met meer dan \u00e9\u00e9n loyaliteit, en bindingen die belangrijk voor hen waren, denk aan arbeidersklasse, of aan joodse en zwarte vrouwen).<\/p>\n

Voor de migrantendochters is rigoureus breken met de familie geen optie, al zijn er vrouwen bij die als meisje wel eens van huis zijn weggelopen. Ze zouden zelf doodongelukkig worden wanneer hun eigen vrijheid ten koste zou gaan van het nest waar ze loyaal aan zijn, en veel van de verhalen gaan over het vinden van het evenwicht, het onderhandelen, het voorzichtig opbouwen van vertrouwen, en soms het risico nemen op ruzie. De meeste vrouwen zijn er trots op dat het ze is gelukt om zo ver te komen, zonder met hun familie te breken. <\/p>\n

Dat spanningsveld, emancipatie tussen autonomie en verbondenheid, wordt in het boek van Buitelaar mooi uitgewerkt. De spanning achter de boodschap die je meekreeg: grijp alle kansen die Nederland te bieden heeft om hogerop te komen, maar blijf tegelijkertijd loyaal aan je ouders. Dat is soms moeilijk geweest of zelfs tegenstrijdig: want de wereld ingaan om hogerop te komen impliceert ook meer bewegingsvrijheid, en dat roept weer angst op: scherp toezicht op de bewegingsvrijheid van vrouwen en een bepaalde mate van seksesegregatie wordt als traditie meegenomen maar wordt juist in migrantengemeenschappen nog sterker dan in het land van herkomst, waar het gaat om de gevaren die de dochter bedreigen in een vreemde samenleving. <\/p>\n

De meeste vrouwen leiden een ander leven dan hun ouders zich hadden voorgesteld, maar ze worden gerespecteerd om wat ze bereikt hebben. Ze hebben geleerd te manoeuvreren tussen twee vuren: ten op zichte van mensen van Nederlandse afkomst bewijzen dat je als Marokkaanse niet achterlijk of onderdrukt bent, en ten op zichte van de mensen met Marokkaanse achtergrond, dat je nog een van hen bent, dat je je wortels niet verloochent en geen ‘slechte vrouw’ bent die haar famillie te schande zet. <\/p>\n

De vrouwen waren pioniers, de eerste migrantendochters die hogerop kwamen. De kinderen na hen hebben het op een bepaalde manier al makkelijker, ze hebben een voorbeeld, hun ouders zijn misschien minder angstig bij de grotere vrijheid ook voor hun dochters, en ze hebben meer aan elkaar. Daartegenover staat dat het klimaat niet erg vrijer en vrolijker is geworden. De ge\u00efnterviewde vrouwen houden geen blad voor de mond, juist zij, die al hebben bewezen zich uitstekend in te kunnen passen in Nederland zijn kwaad over hoe er over moslims wordt gepraat. Het is er de afgelopen tien jaar in Nederland niet leuker op geworden. Zoals Tillie het heeft over de psychologische onveiligheid, zowel aan de kant van de autochtonen als aan de kant van de moslims, zegt ook een van de vrouwen het: <\/p>\n

“Als persoon met een moslimachtergrond kreeg je na 11 september en de moord op Fortuyn geen tijd om na te denken. Voordat het tot je doordrong wat er in de wereld gebeurde, kwam er zo’n golf van vuilbekkerij en agressie richting moslims! En moslim, dat ben ik ook! Eigenlijk krijg je in Nederland de kans niet om gematigd te zijn. Je voelt je iedere keer in een hoek geknuppeld. Dus toen dacht ik: laat maar. Ik ben afgehaakt, had geen zin meer om aan de discussie mee te doen.
\nHet rare is, ik ben – of was – \u00f3\u00f3k trots op mijn Nederland. Maar dat wordt steeds meer uitgehold. Ze hebben het maar over de moslims en de sharia. Waar ik zo trots op ben in Nederland is dat je anders mocht zijn; ringetje door je neus doen, je haar groen verven en toch een baan krijgen. En nu, uit angst voor de moslims, raken we een heleboel rechten kwijt. Zo’n discussie in de Tweede Kamer over de boerka, waar heb je het over? Ik zou niet weten op wie ik nog moest stemmen. Ik denk dat ik die Nederlanders die op Pim Fortuyn stemden nu wel begrijp. Zij voelen zich verweesd. Nu voelen wij ons verweesd.\n<\/p><\/blockquote>\n

In de woorden van sommige vrouwen zijn de moslims in toenemende mate de pispaal geworden waar je alles op kunt afschuiven wat niet goed gaat in het land.”Helaas moet ik zeggen dat de islam in Nederland lijdt onder een vrij vertroebeld beeld doordat het is gekneed door de tradities van plattelandsmensen. Maar dat is niet de islam. We hebben het niet over de islam als een man het salaris van zijn vrouw afpakt”. <\/p>\n

Vrijwel zonder uitzondering vinden de ge\u00efnterviewde vrouwen dat het huidige sociaal-politieke klimaat hen minder flexibiliteit en vrijheid biedt om zelf te beslissen hoe ze zich als Nederlands burger van islamitische huize willen presenteren dan tien jaar geleden mogelijk was. En daarbij gaat het niet alleen om de dialoog met niet-moslims, maar ook de groepsdruk van de eigen kant, dat ze eenduidig moeten kiezen voor hun ‘eigen groep’. <\/p>\n

“Ik werd gereduceerd tot \u00e9\u00e9n label: moslim. Dat heeft mij veel pijn gedaan. Ik ben opgegroeid met het idee dat ik gewoon een Amsterdamse meid ben. Toen ik studeerde kreeg ik de eerste klap. Toen werd ik opeens ‘de ander’, ‘de buitenlander’, ‘de Marokkaan’. Maar na 9\/11, ja, toen werd ik opeens ‘de moslim’. <\/p><\/blockquote>\n

Steeds maar in de verdediging te moeten, je kapot ergeren aan de karikaturen van de islam zoals Hirsi Ali en Wilders die neer hebben gezet. De meeste vrouwen zijn moe van om zich nog langer in te zetten tegen de eenzijdige beeldvorming over moslims. “Over welk onderwerp je het ook hebt dat met islam of moslims te maken hebt, steevast beginnen ze over criminele Marokkaanse jongeren”. <\/p>\n

Voor een aantal van hen was een beslissend moment maart 2007, toen Wilders de kwestie met de dubbele paspoorten aanzwengelde, en de zojuist geinstalleerde staatssecretarissen Albayrak en Aboutaleb werden verdacht van een tekort aan loyaliteit met Nederland. Een tweede moment was toen Ayaan Hirsi Ali, g\u00e9\u00e9n vriendin, er uit gezet dreigde te worden. ‘Als Hirsi Ali er al niet bij hoort, wie ben ik dan?’ De twijfel die uitgesproken werd bij de loyaliteit van Nederlanders met een dubbele nationaliteit hebben de meeste vrouwen ervaren als een klap in hun gezicht: <\/p>\n

Ik ben heel boos om die dingen. Zoals ik zei: het is met mijn identiteit verweven. Aan de ene kant de vrijheid hebben in Nederland om groen haar te hebben als je dat wilt en aan de andere kant willen dat bepaalde vrijheid van burgers ingedamd worden. Dat vind ik heel erg en het raakt mij, omdat ik voor hen die moslim ben. Het is niet zo dat ik mij persoonlijk beledigd voel als iemand de islam aanvalt. Ik vind het bijvoorbeeld te gek voor woorden als een toneelstuk niet opgevoerd zou mogen worden. Maar dat dubbele paspoort, ik kan toch nauwelijks zeggen dat die discussie niet over mij gaat? Het g\u00e1\u00e1t over mij! Ik heb dat dubbele paspoort. En zij hebben het over loyaliteit? Ik heb potverdorie mijn hele werkzame leven geinvesteerd in de Nederlandse samenleving en nu wordt dat in twijfel getrokken, ze vragen zich af of ik wel zuiver ben. Mijn integriteit wordt in twijfel getrokken. Terwijl ik hier geworteld ben, me hier jarenlang Nederlander heb gevoeld.\n<\/p><\/blockquote>\n

Een paar vrouwen vonden het dermate krenkend dat ze zeiden – als het er op aan zou komen – hun Nederlandse paspoort in te leveren. <\/p>\n

“Een land dat mij nogmaals laat kiezen terwijl ik al een keus heb gemaakt en mij daar niet serieus in neemt, dat land is het niet waard om nog een keer voor te kiezen. Ik kies voor Nederland, vanwege het staatssysteem hier. In de praktijk klopt het niet altijd, maar de inzet is er. Maar als je op zulke basale elementen mensen de maat gaat nemen, dan ben je niet goed bezig. Ja, dan zijn we bijna terug bij mensen als Hitler, die zei dat je blauwe ogen moet hebben, tot het Arische ras moet behoren.” <\/p><\/blockquote>\n

De vraag voor een aantal van hen is of het ‘anti-moslimklimaat’ over zal waaien, of dat het onder leiding van politici als Wilders nog erger wordt? Sommige vrouwen houden rekening met de mogelijkheid dat moslims op een gegeven ogenblik tot ongewenste ingezetenen worden verklaard. En dan is de vraag: wil je dan nog blijven?
\nWil je je kinderen wel op laten groeien in zo’n klimaat? Een wereld van ‘wij’ en ‘zij’. Westen versus Oosten, moslims versus niet-moslims, is dat een wereld waarin je je kinderen groot wilt brengen? “Ik heb drie meiden, die moeten hier straks hun weg gaan, hun plek gaan vinden. Ik denk dat het voor hen moeilijker zal worden dan het voor mij is geweest.”<\/p>\n

Juist dat, die onzekerheid of ze hier wel gewenst zijn, en of kun kinderen hier wel gewenst zijn, maakt dat een aantal vrouwen de achterdeur naar Marokko open laten staan, je moet kunnen vluchten, dan wel al om zich heen kijken naar welk ander land ze zouden kunnen emigreren. <\/p>\n

Ik zei het tijdens die ‘paspoortencrisis’ ook: het is alsof je mensen dwingt tussen moeder en vader te kiezen. Zo zei een vrouw het ook in Buitelaars boek: “Ik beschouw Marokko als mijn moeder en Nederland als mijn vader”. En er is geen reden om te denken dat de loyaliteit aan de ene af zou gaan van de loyaliteit aan de andere. <\/p>\n

Hun verhaal is een indringende illustratie van de visie die Tillie met ons deelt: er is sprake van een vicieuze cirkel: het wantrouwen tegen Nederlandse moslims bevestigt zichzelf. Wantrouwen ook tegen hen die al jaren geheel ge\u00efntegreerd zijn, soms beter Nederlands spreken dan Marokkaans-Arabisch of Berbers, die zich vergaand hebben ingevoegd in de Nederlandse samenleving en hun steentje bijdragen, als zelfs zij zich gewantrouwd voelen en zich op hun beurt terugtrekken in de eigen kleine kring, moe van de vooroordelen, moe van het uitleggen, hoe overbrug je die kloof dan nog? <\/p>\n

Laatste deel, ga ik terug naar Tillie. Hier<\/a>. Wat te doen?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marjo Buitelaar, hoofddocent antropologie van moslimsamenlevingen in Groningen, heeft een boek geschreven over de ‘verweven loyaliteiten van hoogopgeleide migrantendochters’, Van huis uit Marokkaans.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[6,21],"tags":[88,151,160,184],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13567"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13567"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13567\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57829,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13567\/revisions\/57829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13567"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13567"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13567"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}