{"id":13793,"date":"2009-05-28T10:20:49","date_gmt":"2009-05-28T08:20:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2009\/05\/28\/gedachten-over-cultuur-1\/"},"modified":"2009-05-28T12:14:36","modified_gmt":"2009-05-28T10:14:36","slug":"gedachten-over-cultuur-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2009\/05\/28\/gedachten-over-cultuur-1\/","title":{"rendered":"Gedachten over ‘cultuur’ (1)"},"content":{"rendered":"

“Niet de islam maar de westerse cultuur is superieur” beweert columniste van de Volkskrant Amanda Kluveld. De aanleiding: ze was naar de eerste nationale islamitische conferentie geweest (zie hier<\/a>) en daar beviel het haar niet. En nu weet ze ‘voor eens en altijd’ dat onze westerse cultuur superieur is aan de islam.
\n
\nHet eerste punt is uiteraard dat dat een kwestie is van appels en peren, want religie en cultuur overlappen elkaar weliswaar, maar zijn niet aan elkaar gelijk. Zo zouden we het wat mal vinden als iemand na een bezoek aan een partijvergadering van het CDA, of een grote bijeenkomst van de Pinkstergemeente, of de katholieke kerkgang met Kerstmis zou besluiten dat de westerse cultuur in zijn geheel inferieur zou zijn vanwege het christendom. Maar als het om de islam gaat, die in ons land al een tijdje kan rekenen op slechte recensies, dan komen weinig mensen op de gedachte dat de vergelijking niet klopt. <\/p>\n

Een tweede punt is hoe er tegenwoordig over ‘cultuur’ wordt gedacht. Als aan een vaststaande eigenschap van etnische en religieuze groepen, die in zijn geheel als superieur of inferieur beoordeeld kan worden. Dat misverstand komen we tegenwoordig veel tegen, en die vervuilt werkelijke discussie over overeenkomsten en verschillen tussen mensen. Zoals meteen weer bleek toen ik een stukje op dit weblog plaatste over een bericht in Trouw, dat uit onderzoek bleek dat ‘allochtonen’ in doorsnee vrijgeviger zijn dan ‘autochtonen’. De protesten kwamen uit de hoek waar je ze van kon verwachten, autochtonen die het niet kunnen hebben als ‘die anderen’ iets beter zouden doen als zij, en ogenblikkelijk aan het werk gaan om die conclusie onderuit te halen. Nee, geven aan familie is geen ‘echte’ liefdadigheid, en is bovendien cultureel gezien niet vrijwillig, dus dat telt niet. Heaven forbid<\/em> dat die allochtonen (lees: moslims) een ‘cultuur’ zouden hebben die ook aardige kanten heeft – vergeleken bij onze gulle \u00e9\u00e9n-koekje-bij-de-koffie Nederlandse culturele superioriteit. <\/p>\n

Over dat denken in termen van ‘cultuur’ – waar veel kanten aan zitten – zal ik een serietje met gedachten wijden.<\/p>\n

Om te beginnen: waar hebben we het over. Zoals iedereen zelf kan waarnemen zonder er voor doorgeleerd te hebben, is ‘cultuur’ – niet begrepen als Kunst met een grote K, maar als het geheel van gewoontes, tradities, denkwereld en omgangsvormen, die we vaak zo vanzelfsprekend vinden dat we die vaak pas benoemen wanneer er iets botst of verandert – geen vaststaande groepseigenschap. Er verandert veel door de tijd, en door de veranderende omstandigheden, en ook door menselijk ingrijpen. Ik hoef maar \u00e9\u00e9n voorbeeld te noemen: hoe verschillend het leven voor vrouwen was toen ik nog jong was, v\u00f3\u00f3r het uitbarsten van de vrouwen emancipatiebeweging. Hoe vanzelfsprekend vrouwen het huishouden werd toegewezen, en hoe vanzelfsprekend vrouwen dienstbaar hoorden te zijn aan mannen. Het was pas in 1956 dat vrouwen ‘handelingsbekwaam’ werden, dat wil zeggen een handtekening mochten zetten onder een contract zonder toestemming van hun man. Een tweede punt: ook in een klein land als Nederland zijn er grote cultuurverschillen ook tussen ‘inheemse’, ‘gevestigde’ Nederlanders. Stad en platteland, opleidingsniveau, sekseverschillen, leeftijd, seksuele leefstijl, smaak, inkomen, politieke opvattingen – wie om zich heen kijkt ziet Nederland uiteenvallen in een grote diversiteit aan subculturen. <\/p>\n

Ook blijkt ‘cultuur’ te veranderen wanneer mensen migreren. Wat hier in alle argeloosheid vaak ’typisch Marokkaans’ genoemd wordt blijkt vaak in Marokko niet terug te vinden – maar blijkt ’typisch Marokkaans-in-Nederland’. Tot en met de stijl waarin de hoofddoekjes gedragen worden en de redenen waarom. Je ziet bovendien grote verschillen tussen de generaties, ook van de mensen die uit \u00e9\u00e9n cultuur heten te komen: we maken nu mee dat er jongeren doorgedrongen zijn naar het hoger onderwijs, terwijl hun ouders nog analfabeet waren. Een kwestie van ‘sociale mobiliteit’ die onder autochtonen gemiddeld een generatie of twee, drie duurt. <\/p>\n

Als we het hebben over ‘migratie’, en over het onderscheid ‘allochtoon’ en ‘autochtoon’, dan vergeten we vaak dat er ook in Nederland zoiets is als ‘klassemigratie’ – we noemen dat niet zo, we noemen dat vaker ‘sociale mobiliteit’ en we missen de woorden om die ervaring van verhuizen van de ene cultuur naar de andere, want daar komt het vaak op neer, te benoemen. We hebben ook geen term voor de discriminatie die daar soms bij komt kijken: de waardeoordelen ‘hoog’ en ‘laag’ zitten diep verankerd in ons denken over klasse, en wie ‘plat’ praat, of een door de hogere klasse inferieur geachte smaak vertoont krijgt dat voor zijn kiezen. (Ik schreef eerder over klasse, hier<\/a>).<\/p>\n

Ons denken over cultuur zit vol met interessante paradoxen. Kom ik op, met Willem Schinkel in de hand.
\n(wordt vervolgd)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Niet de islam maar de westerse cultuur is superieur” beweert columniste van de Volkskrant Amanda Kluveld. De aanleiding: ze was naar de eerste nationale islamitische conferentie geweest (zie hier) en daar beviel het haar niet. En nu weet ze ‘voor … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[6],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13793"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13793"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13793\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}