{"id":13942,"date":"2009-06-08T08:41:26","date_gmt":"2009-06-08T06:41:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2009\/06\/08\/na-de-verkiezingen-zoeken-naar-antwoorden-3\/"},"modified":"2009-06-10T17:25:27","modified_gmt":"2009-06-10T15:25:27","slug":"na-de-verkiezingen-zoeken-naar-antwoorden-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2009\/06\/08\/na-de-verkiezingen-zoeken-naar-antwoorden-3\/","title":{"rendered":"Na de verkiezingen: zoeken naar antwoorden (3)"},"content":{"rendered":"

Kloof tussen hoog en laag<\/strong><\/p>\n

Jet Bussemaker (staatsecretaris, PvdA) zei het gisteren in Buitenhof: “we zijn de koppeling met de lager opgeleiden kwijtgeraakt”. Eens werd zij lid van de PvdA met de gedachte, de wens, om intellectuelen in een partij te verbinden met de lager opgeleide mensen in onze maatschappij.
\n
\nMark Bovens werd ook geciteerd in de Volkskrant, als eerste reactie op de verkiezingsuitslag: het gaat om een nieuwe verscheurdheid in de maatschappij, tussen lager opgeleide, nationalistische kiezers, en de hoger opgeleide, meer kosmopolitisch ingestelde mensen. En het zijn voornamelijk de lager opgeleiden die achter het ‘eigen volk eerst’ en ‘vol is vol’ van Wilders aanlopen. <\/p>\n

En hier Evelien Tonkens:<\/p>\n

Er is volgens mij een andere oorzaak van het populisme, waarover zelden gesproken wordt, namelijk de teloorgang van verticale bindingen tussen de hoger en de lager klassen. Tussen hoger en lager opgeleiden, machtigen en machtelozen, rijken en armen. Vroeger ontmoetten die elkaar nog in de zuilen: in de kerk, politieke partijen, vrijwilligersorganisaties, en op het werk. In kleine bedrijven waar de baas nog op de werkvloer kwam. In het huis van de hogere klasse waar de lagere klasse in dienst was. Daar was zeker veel op tegen, maar er was wel persoonlijke interactie tussen de klassen. Nu komen ze elkaar nog zelden tegen.
\nDe meeste mensen hebben alleen nog contact met mensen uit hun eigen klasse. En dus voelen veel lager opgeleiden zich misschien niet mondig, maar vooral niet vertegenwoordigd. Terecht, want in het parlement zitten intussen minder lager opgeleiden dan ooit.\n<\/p><\/blockquote>\n

Evelien Tonkens, hier.<\/a><\/p>\n

Zit daar iets in? <\/p>\n

Een kleine anekdote. Het was een partijraad van de SP. Daar werd ons een overzicht gepresenteerd van de SP-leden, en geconstateerd werd dat het opleidingsniveau van de leden was gestegen. Haast automatisch begon de zaal te klappen. Ik klapte niet: ik heb er niks tegen dat de SP ook hoger opgeleide leden heeft, ik ben er zelf een, maar het belangrijke is nu juist dat de SP als een van de weinige partijen werkelijk kontakt heeft met de sociaal-economische ‘lagere’ lagen van de bevolking, en meer dan dat: dat zij in onze partij actief en vertegenwoordigd zijn. Naast mij zat nog iemand die niet klapte maar zorgelijk keek, en dat was Jan Marijnissen. <\/p>\n

Het gaat dus opnieuw over klasseverschillen, maar nu in een ander, en verhulder jasje. Er waren tijden dat mensen het aanvaardbaar vonden dat er standsverschillen waren. Tijden waarin een vrouw uit de arbeidersklasse met juffrouw werd aangesproken, ongeacht haar huwelijkse staat en die uit de hogere met mevrouw. Er waren tijden een heer een hoed droeg, maar Jan met de pet – een pet. De kerk droeg er zeer aan bij om standsverschillen in stand te houden, door de hemel te beloven aan diegenen die zich vroom schikten in hun lot, en niet opstandig werden. <\/p>\n

Tegenwoordig doen we alsof er geen standenmaatschappij meer is, alsof ‘iedereen die wil wat kan bereiken’ (zo kreeg ik dat als ondernemersdochter van huis uit mee) en iedereen die niet hogerop kwam en arm bleef had dat dus aan zichzelf te danken. En dat in een wereld waarin de commercie mensen dagelijks bedelft met begerenswaardige statussymbolen, waarmee je kunt laten zien dat je ‘iemand’ bent, geslaagd, eigen huis, dure vakanties, een vrouw met designertieten, en minstens een mooie auto voor de deur. <\/p>\n

Hier komen we aan een andere kloof tussen de bevolkingsgroepen die Tonkens omschrijft als hoog- en laagopgeleid. Intellectuelen halen over het algemeen hun bevrediging niet uit commerciele statussymbolen, hebben die niet nodig om ‘iemand’ te zijn – mensen overigens die tevreden zijn in een mooi beroep en daar voldoening uithalen ook niet, en andere mensen met een andere invulling van hun leven gebaseerd op soberheid, sommige christenen bijvoorbeeld. Kunstenaars. Socialisten misschien, mensen die bewuste keuzes maken voor idealen.<\/p>\n

Maar er zij ook mensen die het gevoel hebben dat ze niet krijgen waar ze eigenlijk recht op hebben, en het lijkt mij geen toeval dat dat vaker mannen zijn dan vrouwen, die sowieso (in verhouding) minder statusgevoelig zijn. (Ik geloof bijvoorbeeld ook niet dat het alleen het ‘glazen plafond’ is dat vrouwen tegenhoudt om een positie aan de top te bereiken, ik denk echt dat er minder vrouwen zijn die daar zin in hebben. Ik ben er zelf ook zo een.) De vraag is dus, zeker ook voor een politieke partij die op wil komen voor de onderkant van de maatschappij, en die tot doel heeft om de kloof tussen arm en rijk, tussen kansarm en kansrijk te verkleinen: wat voor antwoord hebben we op de onvrede van onderop? Niet alleen: luisteren we voldoende? (Ik denk van wel) Maar: hebben we ook voldoende antwoord en komt dat antwoord over? Wat is het alternatief voor de knollen die de PVV voor citroenen verkoopt?<\/p>\n

We hebben nog nauwelijks zicht op wie de kiezers zijn van Wilders en wat ze er toe brengt om om de PVV te stemmen. Maar dit horen we wel: het zijn vaker mannen dan vrouwen, en er zit een stevige groep mannen in van boven de vijftig. Ik zou het wel als een onderzoekshypothese willen zien dat dat mannen zijn die zich om allerlei redenen, vermeend of re\u00ebel, miskend, afgewezen, niet geslaagd voelen, en de behoefte hebben dat op anderen af te wentelen. (Ook hier een sekseverschil: vrouwen hebben de neiging ‘mislukking’ vaker te internaliseren, dat wil zeggen het aan zich zelf te wijten, en mannen ‘externaliseren’ vaker: en wijten pech vooral aan omstandigheden of anderen.)<\/p>\n

Dat verklaart dan ook waarom het niet alleen de uitgekozen zondebok is, de ‘allochtoon’ die verantwoordelijk wordt gesteld voor alle ellende, maar dat ook gepaard gaat met een afzetten tegen intellectuelen, tegen de mensen die gezien worden als ‘de elite’, ‘de grachtengordel’, de mensen die het zo makkelijk hebben – niet toevallig dat Wilders al bezig is om zijn tweede vijandbeeld te lanceren. Een mooi rookgordijn tevens, die moet verhullen dat er geen man zo geil is op het pluche als hij. <\/p>\n

Ik zei het al eerder: we hebben inmiddels een ferme plank vol met studies naar moslims cq Marokkanen in Nederland, omdat we net doen alsof zij het probleem zijn, de identified patient<\/em>. Maar wordt het niet tijd dat we meer begrijpen van die andere patient: de ontevreden autochtone kiezer, die die onvrede vooral uit in wrok en wraak, en zich afzet tegen de politieke ‘elite’ die nu maar eens bestraft moet worden? Ook als ze daarmee vooral hun eigen ruiten ingooien?<\/p>\n

Vandaag schreef Rob Schouten een persoonlijk getinte column in Trouw, over de polarisatie die hij ook in zichzelf bespeurt:<\/p>\n

Sinds de opkomst van eerst de LPF en nu de partijen van Wilders en Verdonk, met hun ongeneerde mobilisatie van de onderbuikgevoelens, voel ik mij steeds verder verwijderd van wat vroeger de heffe des volks heette. Ik vind de PVV een nare en egoistische partij waar ik niks mee te maken wil hebben en beschouw de stemmers erop als misleide zielen die hoofdzakelijk uit angst en bekrompenheid handelen. Zo, dat is er uit. En als zo’n nare kleingeestige partij de trom roert ga je je vanzelf, als natuurlijke reactie als het ware, wat elitair voelen, en je droomt van zaken als meritocratie, en zelfs wel eens aan herinvoering van het censuskiesrecht, en of je niet naar een ander land moet emigreren waar ze zulke verscheurende maatschappelijke tegenstellingen niet hebben. De onderbuikgevoelens van de hoger opgeleide zal ik maar zeggen. Zo voel je als het ware de polarisatie in jezelf plaatsvinden.\n<\/p><\/blockquote>\n

Een eerlijke en pijnlijke constatering. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kloof tussen hoog en laag Jet Bussemaker (staatsecretaris, PvdA) zei het gisteren in Buitenhof: “we zijn de koppeling met de lager opgeleiden kwijtgeraakt”. Eens werd zij lid van de PvdA met de gedachte, de wens, om intellectuelen in een partij … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[1,6],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13942"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13942"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13942\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}