Ian Buruma is een interessant beschouwer, vind ik, omdat hij net die mix van betrokkenheid en afstand heeft (plus de achtergrondskennis en de intelligentie) waardoor hij regelmatig komt met een verhelderend verhaal over wat er in Nederland gaande is. En daar heb ik wel behoefte aan, want ik hoor bij de groep mensen die met enige verbijstering kijkt naar wat er allemaal in dit land aan de hand is en probeert dat te begrijpen. Absoluut zeker is dat ik eens, jong en links, de wereld overzichtelijker vond. Je had ons, een soort van links met onderling grote diversiteit, veel verschillende doelen, en interessante en heftige ruzies, en je had het rechtse establishment. Die moest dringend veranderen, daar waren we het over eens.
\n
\nNu ik oud en links ben, zou ik terugkijkend nog wel enige nuances aan willen brengen in die visie van toen, maar niet veel, eerlijk gezegd. Ik ben erg trouw gebleven aan mijn principes, alleen, de wereld om me heen is ondertussen nogal veranderd. Zo zie je, om maar een paar verschijnselen te noemen, dat de radicaliteit is verschoven naar rechts, inclusief schreeuwerige gelijkhebberij, dat de stroming van vreemdelingenangst, ‘wat de boer niet kent dat vreet ie niet’, en ‘eigen volk eerst’ stevig aan de gang is gegaan om zich een politieke positie te verwerven – die vervolgens van geen kant wordt waargemaakt, maar dat is weer een andere zaak. Ik constateer dat het niet alleen de angstige kleinburger is die een vorm van emancipatie ziet in die aansluiting bij de rancuneleer van populistisch rechts, maar, verontrustend, ook een deel van de intelligentia die ik voor intelligenter had gehouden. Ik zie dat een te groot deel van de bevolking zich aan laat praten dat ‘onze beschaving’ bedreigd wordt door al die ‘buitenlanders’, zonder te merken dat zij het zelf zijn die onze beschaving afbreken waar we bij staan. En ik zie merkwaardige nieuwe bondgenootschappen ontstaan. Waren vrouwenemancipatie en homorechten eens een verworvenheid van links, ons zeker niet aan komen waaien laat staan een automatisch gevolg van ‘de Verlichting’, nu zijn die gekaapt door rechts, als stok om de islamitische hond mee te slaan, die qua emancipatie te veel bij ‘ons’ achter zou blijven. En behalve dat lijkt elke bewustwording over racisme en antisemitisme – als afweermechanismen die zo over te plaatsen zijn van de ene op de andere minderheid – in rook opgegaan te zijn, en zien we de nieuwe islamofoob zich verschuilen achter het eufemisme ‘islamkritiek moet kunnen’. <\/p>\n
We zien gelukkig ook een kentering, in het eveneens interessante Cohen-effect. Waar populistisch rechts zich nog aanmatigend kon uitgeven voor ‘het volk’ spreekt de meerderheid van het volk nu boekdelen: in godsnaam liever Cohen dan Wilders. Of Cohen, die nu ongeveer de lucht in wordt geschoten als de lang verwachte verlosser dat allemaal waar kan maken is een ander punt, hij zal zelf ook wel niet alleen maar gelukkig zijn over al het gejoel dat de redding nabij is. Hoe meer hij voor de messias wordt uitgemaakt, hoe meer hij kan wachten op zijn kruisiging. Maar dit wel: ik hoor een grote zucht van verlichting, waar mijn kleine zuchtje ook deel van uit maakt. <\/p>\n
Buruma dus. Volgende week komt zijn essay uit, Grenzen aan de Vrijheid: van De Sade tot Wilders<\/em>, ter gelegenheid van de Maand van de filosofie. Werd filosofie vroeger, ook door mij, gezien als een wat stoffige en zweverige wetenschap – geen wetenschap eigenlijk – nu is filosofie weer sexy. Omdat we er kennelijk behoefte aan hebben om weer eens stevig na te denken en de antwoorden op de vraag wat er aan de hand is niet zo simpel zijn. Althans, ik vind ze niet simpel. En zo lig ik er zondagsochtends in mijn bed met koffie, katten en de kranten en knap erg op van het stuk van Buruma in de Volkskrant. <\/p>\n Eens, het lijkt lang geleden, had mijn uitgever van toen mij alvast op de lijst van sprekers gezet die iets moesten gaan zeggen in de Balie over de stelling dat de islam een Voltaire nodig heeft. Of hij helemaal belazerd was, zei ik iets beleefder, en ging niet. Ik was helemaal niet van plan om de moslims te gaan vertellen wat ze nodig hadden. En miste daarmee het debuut van Ayaan Hirsi Ali als zelfbenoemd voorvechtster van de ‘verlichting’ voor al die achterlijke moslims. Die er zelf natuurlijk niet bij waren. Want Hirsi Ali gaat voornamelijk om met boze rechtse autochtone blanken, het object van haar bemoeienis, de moslims zelf, daar spreekt ze wel over maar niet mee. En nu, je gelooft je oren niet, wil ze de christelijke kerken inzetten om die lui van hun geloof af te helpen en de verlichting door hun strot te douwen, voor hun eigen bestwil uiteraard. Dezelfde kerken die nog wat op te knappen hebben wat betreft hun eigen verlichting, zie hun houding over homo’s en vrouwen, die niet weten hoe ze hun kerken nog vol krijgen, die krijgen van Hirsi Ali een nieuw taakje. Ze moeten de moslims bekeren. Want het is gebleken dat Hirsi Ali met haar ‘shortcut naar enlightenment<\/em>‘ niet in staat is geweest om ook maar \u00e9\u00e9n moslim op het rechte pad te krijgen, zoals we na al die jaren van medialawaai toch wel kunnen constateren. Dus misschien is het dan een leuk idee als de moslims om te beginnen die slechte god die ze Allah noemen inruilen voor de betere god van de christenen die ze God noemen – en dat zegt een athe\u00efste, die ondanks het feit dat ze zeker weet dat God niet bestaat wel aan veelgoderij doet. Je blijft lachen. <\/p>\n Ik zie aan Hirsi Ali’s ‘verlichting’ de verlichting niet af, op de vrouwen- en homorechten na, maar die kwamen niet van de verlichting en ook niet van haar, die kwamen van ons, wou ik nog maar even zeggen. Er is, stel ik maar vast, veel verwarring over wat verlichting nu eigenlijk is. Enter<\/em> Buruma. <\/p>\n Dit is het eerste dat hij constateert, dat iedereen naar eigen smaak een beeld schept van wat die verlichting inhoudt, en, niet zo merkwaardig, gaat het daarbij vooral om het scheppen van een evenbeeld. Zo heb je het verlichtingsmodel type Bolkenstein die merkwaardig veel lijkt op een nette VVDer, conservatief in het sociale verkeer en vrijzinnig wat betreft het geloof. Maar je hebt ook zijn voormalige prot\u00e9g\u00e9 Wilders voor wie de verlichting meer lijkt op een nationalistisch reveil, een soort ‘Holland ontwaakt!’. En dan heb je de vrienden van Theo en Ayaan, die meer heil zoeken in de Nederlandse scheldkritiek, ‘die oer-Hollandse protestante combinatie van morele eigengerechtigheid en een gekoesterd gebrek aan manieren’. De vraag is of al die richtinkjes die zichzelf allemaal ‘verlicht’ achten nog wat van doen hebben met de verlichting van Voltaire, die, zegt Buruma, zijn pijlen vooral richtte op de machtigste organen in zijn land (wel de kerk, niet het geloof meen ik begrepen te hebben) terwijl onze ‘eigentijdse Voltaires’, niet alleen zelden zo geestig en scherpzinnig zijn als Voltaire, maar zich voornamelijk beperken tot het beledigen van minderheden. <\/p>\n En je krijgt dus ook vreemde bondgenootschappen, zegt Buruma. Uit angst voor de islam komen nostalgisch rechts en de progressieven van eens die bang zijn voor het verlies van de sociale verworvenheden van de jaren zestig en de culturele conservatieven die bang zijn voor het verlies van klassieke waarden elkaar nader, eigenen de niet-linkse Nederlanders zich nu de door links bevochten rechten toe terwijl ze links ervan beschuldigen die te verkwanselen, en hoor je een ‘volksmenner als Wilders’ (woorden van Buruma) praten over gelijke rechten voor vrouwen en homo’s, hoewel dat tot voor kort zeker geen populaire thema’s waren onder zijn aanhang. Nou, ik had dat niet kunnen voorspellen. Zoveel mallotigheid, dat verzin je niet.<\/p>\n O en nog meer: plotseling wordt er een joods-christelijke cultuur terug geprojecteerd op onze vaderlandse geschiedenis, als absoluut tegendeel van de dreigende ‘islamisering’, en wordt een theologisch begrip over de West-Europese geschiedenis gestulpt, alsof het altijd al koek en ei was tussen de christelijke en de joodse cultuur in ons werelddeel. Terwijl christelijk Europa, zeker vergeleken met de islamitische geschiedenis, weinig reden heeft om prat te gaan op de humanitaire behandeling van joden. (Ik ben jullie nog een verhaal schuldig van Mark Cohen, die beweert dat de christelijke stromingen historisch gezien veel meer antisemitisme hebben voortgebracht dan de islamitische geschiedenis.) <\/p>\n En meer: vrijheid, in een liberale democratie betekent marchanderen, of om het op zijn Cohens te zeggen: de boel bij elkaar houden. De vrijheid van meningsuiting is nooit onbegrensd. <\/p>\n Lees verder Buruma. Ik zie op de Volkskrantwebsite geen linkje naar Buruma’s verhaal. Misschien even wachten tot het essay volgende week uitkomt. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ian Buruma is een interessant beschouwer, vind ik, omdat hij net die mix van betrokkenheid en afstand heeft (plus de achtergrondskennis en de intelligentie) waardoor hij regelmatig komt met een verhelderend verhaal over wat er in Nederland gaande is. En … Lees verder