{"id":16539,"date":"2010-04-15T12:59:03","date_gmt":"2010-04-15T10:59:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2010\/04\/15\/buruma\/"},"modified":"2010-04-17T13:06:31","modified_gmt":"2010-04-17T11:06:31","slug":"buruma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2010\/04\/15\/buruma\/","title":{"rendered":"Ian Buruma"},"content":{"rendered":"

buruma-1-of-1.jpg<\/a>
\n(Ian Buruma)<\/p>\n

Wanneer ik met plezier een boek, artikel of interview van iemand heb gelezen, is het een voorrecht om die persoon eens in levende lijve mee te maken. (Ik had het al eerder over Buruma, hier<\/a>) Dus toog ik afgelopen zondag naar Utrecht, waar ik aan de Universiteit voor Humanistiek een lezing bij mocht wonen van Ian Buruma, met commentaar van Harry Kunneman en discussie – discussieleiding Elma Drayer.
\n
\nOnderwerp: zijn boek Taming the Gods<\/em>, dat deze maand in het Nederlands uitkomt, en dat ik in het Engels las. Ook is inmiddels een essay verschenen ter gelegenheid van de Maand van den Filosofie, Grenzen aan de vrijheid. Van De Sade tot Wilders. Waarover ik het al had. Hier. <\/p>\n

Taming the Gods<\/em> is een bewerking van drie lezingen, die allemaal de relatie religie en staat (of politiek) tot onderwerp hebben. De belangrijkste relativering – want Buruma is een aartsrelativeerder, al blijft hij daarbij aangenaam uitgesproken – is dat er historische redenen zijn waarom er met die zogenaamde scheiding tussen kerk en staat in verschillende landen zo anders tegenaan gekeken wordt. In de VS, bijvoorbeeld, is het nog steeds bijna ondenkbaar dat een openlijk ongelovig persoon president van Amerika wordt – kleur of sekse is inmiddels een veel kleinere hindernis. En dat heeft er vooral mee te maken dat het protestantse geloof vooral geassocieerd wordt met vrijheid. Terwijl in Frankrijk, om een ander uiterste te noemen, de katholieke kerk, het Vaticaan, voor de revolutionairen nu juist stonden voor dwang en machtsmisbruik. Nederland zit daar ergens tussenin, maar Buruma herinnert zich nog zijn jeugd waarin hij zich op zondag ergerde aan al die preken op de radio. <\/p>\n

buruma-3-of-1.jpg<\/a><\/p>\n

buruma-9-of-1.jpg<\/a><\/p>\n

buruma-11-of-1.jpg<\/a><\/p>\n

Dat we ons tegenwoordig weer zo druk maken over godsdienst, terwijl veel Nederlanders al dachten dat die tijd met het typisch Nederlandse zuilensysteem zachtjesaan was verdwenen heeft natuurlijk te maken met de komst van de Islam in Nederland. Dit is een belangrijk thema geworden in het debat: “hoe gevaarlijk is de godsdienst, en met name de Islam voor onze democratie?”.<\/p>\n

En daarvoor is het noodzakelijk om uit elkaar te halen waar we het over hebben, zegt Buruma, want we hebben in Nederland nogal de neiging om alles op \u00e9\u00e9n hoop te vegen. En er zijn mensen, waaronder politici, die echt geloven, dan wel ons willen laten geloven, dat de islam een inherent gewelddadige ideologie is, en dat we hier gaan eindigen als ‘Eurabie’. Dat is evidente onzin. Wel waar is dat een kleine groep mensen veel onheil aan kan richten, juist omdat ze op heftige reacties kunnen rekenen door de angst voor de ‘islamisering’. <\/p>\n

Het gaat om drie problemen:<\/p>\n

1. De criminaliteit. Straatcriminaliteit is een verschijnsel dat altijd voor kan komen bij een proces van migratie, en komt vooral voor wanneer mensen zich als kansloos ervaren, in een situatie waarin ze in probleemwijken terecht komen, met werkeloosheid en hopeloosheid. Dat heeft niet specifiek met de islam te maken, de opkomst van de mafia – vooral katholiek – was ook zo’n verschijnsel. Om dit probleem moeten we niet heendraaien, en het gaat niet aan om mensen die er last van hebben of zich er zorgen over maken als racisten weg te zetten, zegt Buruma. (Alhoewel het een het ander niet uitsluit, denk ik er meteen bij). <\/p>\n

2. De gewoontes en opvattingen die migranten meenemen die uit dorpen en platteland afkomstig zijn: conservatieve idee\u00ebn over de rol van vrouwen en mannen, en over homoseksualiteit. Die opvattingen kunnen botsen met de consensus in het land. (Alhoewel, denk ik er meteen bij, dat we toch ook aardig geconfronteerd worden met het gegeven dat zulke opvattingen ook onder autochtonen nog welig kunnen tieren)<\/p>\n

3. En dan is er de kwestie waar het echt gaat om de islam, dat wil zeggen om een specifieke uiting daarvan, en dat is de revolutionaire, gevaarlijke islam.<\/p>\n

Ook daarbij is het belangrijk om een paar zaken uit elkaar te halen, want er zijn verschillende processen naast elkaar. Die ontwikkeling naar een militante islam zien we vooral in landen in het Midden Oosten, en zijn mede te verklaren als opstand tegen mislukte seculiere politiestaten, dictaturen. Vaak is die opstand gewelddadig geworden. (En dit geeft meteen antwoord op de opmerking die ik zo vaak hoor: noem jij eens \u00e9\u00e9n islamitische democratie. Nee? Nou dan is toch bewezen dat de islam en democratie niet samen gaan? Het punt is dat die dictaturen in het Midden Oosten geen islamitische staatsvorm kennen, voor zover die kan bestaan. Het is de opstand ertegen die vaak islamitisch geinspireerd is.) <\/p>\n

En wat zich aan islamitische radicalisering in Europa afspeelt is weer een geheel ander proces. In Taming the Gods beschrijft Buruma de jonge mannen die zijn geradicaliseerd, zoals Mohammed Buyeri, de moordenaar van Theo van Gogh, of een andere Mohammed, die in London deelnam aan de bomaanslag op de underground. Het kenmerk van die mannen is nu juist dat ze niet, zoals hun ouders nog, geworteld waren in een islamitische cultuur, maar hun ideologie bij elkaar sprokkelden op het internet. Het zijn juist de redelijk ge\u00efntegreerde jongeren, die zich los hebben gemaakt van hun familie, en die zich ontworteld voelen, en vaak achtergesteld, die gevolig zijn voor het ‘purisme’ van het islamisme. De wortels daarvan zijn veel meer politiek dan religieus, zegt Buruma, en lijkt meer op dergelijke naar geweld neigende bewegingen als de Duitse RAF dan op andere islamitische uitingen: het gaat meer om gewonde trots en wraak tegen de onverschilligheid van de omgeving. <\/p>\n

En is daarmee veel meer een Europees product dan een islamitisch product. Maar kan veel kwaad, al zijn het maar een handjevol mensen. <\/p>\n

Die drie zaken, criminaliteit, oude gewoontes, en radicalisering worden op dit moment vooral door politici op \u00e9\u00e9n hoop geveegd, met de suggestie dat er sprake is van een massieve aanval op onze samenleving. Met als gevolg, als veel burgers zich ernaar gaan gedragen, en de sfeer van wantrouwen toeneemt, juist wordt veroorzaakt waar men bang voor is, en het bijna niet mogelijk is om adequaat aan de problemen te werken. <\/p>\n

Buruma zei nog veel meer, maar dit vond ik belangrijk. Helder. Bruikbaar. <\/p>\n

buruma-8-of-1.jpg<\/a>
\n(Harry Kunneman)<\/p>\n

buruma-7-of-1.jpg<\/a><\/p>\n

buruma-6-of-1.jpg<\/a><\/p>\n

Harry Kunneman (van het dikke boek Voorbij het dikke-ik)<\/em> begon na de loftuitingen nogal uit te pakken over wat er allemaal in dat kleine boek van 132 pagina’s van Buruma niet stond en welke vragen er niet beantwoord waren. Tja, dan had ik er ook nog wel een paar, want Buruma’s opmerkingen over de polarisatie rondom Hirsi Ali vond ik nogal kort door de bocht: het zou toch interessant zijn om wat meer te zeggen over de vraag hoe het komt dat die ene mevrouw met een simpele boodschap in Nederland zo’n media aandacht wist te genereren, en vooral, waarom de zelfbenoemde voorvechtster van de emancipatie van moslima’s geen centimeter effect had bij het object van die bevrijding, de islamitische vrouwen zelf. En zo waren er al lezende wel meer punten waarvan ik dacht: daar valt toch meer over te zeggen. <\/p>\n

Maar een punt in de discussie die volgde vond ik nog wel interessant. Kunneman zei eigenlijk dat ook Buruma nog te veel de neiging had om religie en rationaliteit als polen tegenover elkaar te zetten, en te denken dat de staat neutraal zou zijn, als ze zich maar verre zou houden van godsdienst. Kunneman noemde een voorbeeld: uit een onderzoek dat pas is gedaan bleek dat ongeveer de helft van de vrouwen die tegen een klein loon thuiszorg doet bestaat uit wat oudere vrouwen die iets goeds willen doen vanuit hun christelijke bewogenheid. Dat wordt nu geheel en al afgebroken doordat de staat is gaan ‘rationaliseren’, zoveel minuten voor dit, zoveel minuten voor dat, en daarmee de vrouwen die dat werk doen geen ruimte meer geeft om hun werk te doen zoals zij dat vinden horen, met ruimte voor een gesprek en voor menselijke aandacht. Met andere woorden: is dat dan rationeel? Is het ‘waardevrij’ als de staat vanuit zulke opvattingen handelt? <\/p>\n

Ik vond het wel een punt. Ik zou zeggen: er bestaat geen neutraliteit. Ook niet-religieuze opvattingen omvatten een mens- en maatschappijvisie, al is die dan minder expliciet. Zou het kunnen zijn dat we ons niet zo druk moeten maken over religie en wat meer moeten kijken naar de al of niet seculiere levensbeschouwingen – waar dat zogenaamd neutrale rationalisme er ook een van is? <\/p>\n

Hoe dan ook, inspirerend.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Ian Buruma) Wanneer ik met plezier een boek, artikel of interview van iemand heb gelezen, is het een voorrecht om die persoon eens in levende lijve mee te maken. (Ik had het al eerder over Buruma, hier) Dus toog ik … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[1,6],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16539"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16539"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16539\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}