Ik lees het WRR rapport. Is een gedegen werk, dat heb je niet op een namiddag uit, al kun je een eerste oordeel vormen na het lezen van de samenvatting aan het begin. Dat is ook wat veel mensen kennelijk doen, waaronder redacties van dagbladen. Begrijpelijk, je wilt niet achterblijven, je kunt moeilijk zeggen mag ik mijn mening geven na het weekeinde want dan heb ik het uit. Dan zijn alle andere kranten je voor.
\n
\nRedactioneel in Trouw is overwegend positief: WRR vraagt terecht ook aandacht voor de positieve kanten van de islam. Redactioneel Volkskrant is overwegend negatief: het rapport is onevenwichtig en eenzijdig. De raad presenteert alleen die feiten die in zijn kraam te pas komen. Dat is geen wetenschappelijke balans, staat er. <\/p>\n
Nou heb ik tijdens mijn opleiding altijd geleerd dat wetenschappelijkheid altijd samenhangt met de vraagstelling die je hebt gekozen, of die helder is, en of je de beantwoording daarvan waarmaakt. Dat doet het WRR met grote zorgvuldigheid, wel wetend uit welke hoek de wind zou waaien wanneer het rapport zou verschijnen, neem ik aan. Geen moment hebben ze gezegd: wij brengen alle stromingen in beeld. Ze zeggen: wij onderzoeken de aanknopingspunten die kunnen leiden naar democratisering en meer mensenrechten. Of het rapport wetenschappelijk is, kun je alleen maar afmeten aan de vraagstelling van de auteurs. Niet aan je eigen vraagstelling die je misschien zelf interessanter vindt. Ik kom daar nog eens op terug als ik het rapport uit heb. <\/p>\n
Nou is er niets tegen dat je feiten zoekt die in je kraam te pas komen als je maar duidelijk maakt wat je kraam is, en daarna, hoe en waar je de feiten verzamelt. En dat geldt uiteraard ook voor de critici, die ogenblikkelijk reageren vanuit de vraag of de uitkomsten van een rapport wel in h\u00fan kraam te pas komen. Hirsi Ali had al besloten dat de islam een groot gevaar is voor onze democratie. Wie daar vraagtekens bij wil zetten en dat eerst nog eens wil onderzoeken is per definitie \u00b4wereldvreemd\u00b4. Hirsi Ali schiet dus op de boodschappers, een bekende reflex wanneer de boodschap niet past – in de eigen kraam. <\/p>\n
Het punt is dat er nooit een discussie tot stand komt wanneer de deelnemers aan het debat niet helder zijn over hun kraam. Of over hun denkraam, hun referentiekader, of nog anders gezegd, hun paradigma\u00b4s. Zelden zul je iemand horen zeggen; ik heb nu eenmaal besloten dat ik tegen de islam ben, dus ik verzamel alleen de feiten die dat nog eens bewijzen. Dus: alleen de auteurs aanhalen die ook tegen de islam zijn, alleen de negatieve citaten uit de koran plukken, en uit het nieuws over islamitische landen alleen de misstanden, en niet de strijd daartegen.<\/p>\n
Ik denk niet dat er iemand is die blanco aan zo\u00b4n rapport begint. In de loopgravenstrijd die het debat hier kenmerkt is dat al haast niet meer mogelijk. Het kan dus geen kwaad om je bewust te zijn met welke bril, vanuit welke ervaringen en voorstudie, en met welk doel je begint te lezen. Het zou al een slok op een borrel schelen wanneer mensen zich daar wel van bewust waren en probeerden te verwoorden vanuit welke aannames ze het rapport beoordelen.<\/p>\n
Bijvoorbeeld. Ikzelf. Ik heb ruim tien jaar in de Gazastrook gewerkt. Het was niet mijn doel om onderzoek te doen naar de ontwikkelingen in een islamitisch land, maar ik heb ondertussen wel om me heen gekeken, intensief met mensen gesproken, ik neem van alles waar. Ik zie dus bijvoorbeeld dat zelfs binnen zo\u00b4n kleine en relatief afgesloten islamitische samenleving een grote diversiteit bestaat aan levenstijlen en invulling van het geloof. Ik maak van zeer nabij de emancipatieprocessen mee van vrouwen. Ik weet natuurlijk ook dat de mensen met wie ik daar samenwerk en bevriend ben geraakt horen bij het meer \u00b4verlichte\u00b4 deel van de moslims daar, en zie daarom onder ogen dat zij niet de enige stroming zijn. Ik heb er met vele politici gepraat en weet dat er ook heel veel zijn die weliswaar moslim zijn, maar daarom nog niet voor een islamistische staat. Fatah bestaat uit moslims, maar zij streven naar een seculiere staat, om maar een voorbeeld te noemen. De persoonlijke vrijheid is Palestijnen in doorsnee net zo lief als doorsnee Nederlanders. Ik heb er met mijn neus bovenop gezeten hoe hartstochtelijk de Palestijnen aan het werk gingen om een parlement tot stand te brengen, hoe ze ook tegen de nogal feodale stijl van regeren van Arafat in, hoe geliefd hij verder ook was als vader van de natie, opkwamen voor hun burgerrechten, aan het werk gingen om wetten te ontwerpen en aangenomen te krijgen, en nergens zijn burgers zo enthousiast voor de eerste keer naar de stembus gegaan als daar. Zowel de traditionele moslims als de verlichte moslims. Daar trek ik dus mijn conclusies uit: dat je niet simpelweg kunt zeggen: de islam is tegen democratie, of de islam onderdrukt vrouwen. Net zo min als je trouwens zou kunnen beweren dat \u00b4de islam voor democratie is\u00b4. We hebben te maken met een krachtenveld waarin de ontwikkelingen meerdere kanten uitkunnen, zoals we dat in de verschillende landen met een moslimmeerderheid kunnen zien. Met mensen die de islam wensen te zien als een star, monolitisch, onveranderbaar blok, per definitie en inherent tegen democratie, heb ik dus geen gesprek. Het is gewoon niet waar. Het is geen uitgangspunt voor een discussie, althans, niet met mij.<\/p>\n
Die manier van kijken die ik al door de ervaringen in Gaza heb ontwikkeld heeft zich in Nederland verder verdiept. Ik heb uit pure belangstelling de Nederlandse moslims opgezocht, heb contact gemaakt met een hele reeks van organisaties, vrouwengroepen, ben bij bijeenkomsten geweest, heb veertien vrouwen diepgaand geinterviewd (de interviews die Ceylan Pektas Weber heeft verwerkt in haar boek over moslima\u00b4s) naar hun visie op het samengaan van islam en emancipatie, en kan niet anders dan concluderen dat er ook binnen de islam emancipatie mogelijk is. En dat werd nog eens bevestigd door de feministische deskundigen uit de VS, Iran, Marokko. Je ziet, naast elkaar, binnen de islam, zowel stromingen in de richting van conservatisme als in de richting van emancipatie. Dus als iemand bij mij aan komt zetten met de mededeling \u00b4de islam onderdrukt vrouwen\u00b4, dan weet ik inmiddels uit ervaring: dat is niet waar of op zijn minst veel te simplistisch. En waarom ik dat erg vind: het helpt de vrouwen waar het om gaat in het minst niet als ze als achterlijk worden weggezet als ze zelf vinden dat ze geloof en rechten voor vrouwen heel goed met elkaar kunnen combineren. Integendeel. <\/p>\n
Ik ben, net als de deskundigen van het WRR geneigd om te zoeken naar de positieve ontwikkelingen, de aanknopingspunten. Ik doe geen onpartijdig onderzoek, ik wil ergens heen. Dat wil niet zeggen, al wordt me dat vaak aangewreven, dat ik problemen en negatieve ontwikkelingen niet zou zien. Maar ik zie ze in een kader. Bijvoorbeeld: dat er in verhouding veel vrouwen uit Marokko of Turkije opgenomen zijn in opvanghuizen voor mishandelde vrouwen is een feit. De vraag is nu hoe je dat interpreteert. Wanneer je hebt besloten dat de islam een groot gevaar is voor deze samenleving dan benadruk je vooral dat de meeste van die vrouwen moslim zijn en dat het dus aan de islam moet liggen dat ze mishandeld worden. Dan zoek je dat ene citaat uit de koran op waarin slaan niet ondubbelzinnig wordt veroordeeld (hoewel er meerdere interpretaties zijn van die passage, die je ook kunt lezen als een oproep aan mannen om zich in te houden) en zeg je zie je wel. Wanneer je meer weet over mishandeling in partnerschap en gezin kom je met zo\u00b4n simplistische visie niet weg. Dan weet je dat er altijd sprake is van een lijst van factoren, waar migratie een hele belangrijke van is. Dan sla je dus ook niet over dat vrouwenmishandeling een wereldwijd verschijnsel is en binnen alle religies voorkomt. <\/p>\n
Ik zal dus altijd op zoek zijn, niet alleen naar de misstanden, maar ook naar de strijd daartegen. Ik schrijf dus over een bijeenkomst van jonge moslimvrouwen in Nederland, die willen weten of je je ouders moet gehoorzamen wanneer die een huwelijk voor je arrangeren. Het antwoord is dat gedwongen huwelijken tegen de islam zijn. Maar dat weten veel van de jonge vrouwen die nog geen onderscheid maken tussen patriarchale gewoontes en geloof zelf ook vaak nog niet. Ik stel dus een misstand aan de kaak: gedwongen huwelijken. Maar ik maak niet de fout om te zeggen: dat is de islam. En ik laat tegelijk zien dat het verzet ertegen, de emancipatiebeweging van jonge moslimvrouwen al aan de gang is. Ontken ik daarmee reeele problemen? Ik dacht het niet. Maar de keuze die ik maak is partijdig: ik wens niet mee te doen met de aanklagers van de islam die alleen maar zeggen: kijk wat erg, en vervolgens geen enkele oplossing hebben voor bestaande problemen behalve meer repressie, confrontatie, exact die zaken die de problemen alleen maar versterken. Ik zoek de feiten dus vooral in de richting van de verandering. Ik ben aanzienlijk meer geinteresseerd in de ontwikkelingen die richting een \u00b4rekkelijke\u00b4 islam gaan, zoals Mohamed Ajouaou dat noemt, dan alleen in het citeren van imams met ouderwetse en patriachale opvattingen. Al is het duidelijk dat die ook bestaan. <\/p>\n
Ik kies dus, zeer bewust, voor een andere richting dan de vaste islam-bashers. Maakt mij dat \u00b4wereldvreemd\u00b4? Ik dacht het niet. Ik ontken mijn partijdigheid geen moment. Ik vind dat ik mijn best doe om mijn stellingname van feiten te voorzien, bronnen te vermelden, je kunt in ieder geval moeilijk beweren dat ik mijn visie heb ontwikkeld vanuit een ivoren toren. Ik erken dat ik ergens heen wil en dat is inderdaad meer richting verzoening dan richting confrontatie. Ook al weet ik dat ik met mijn stellingname uiteraard de confrontatie oproep met de politici, opiniemakers, krantenredacteuren, die al hebben besloten in de islam vooral een gevaar te zien. <\/p>\n
Voor een werkelijke discussie is het nodig dat we niet alleen kibbelen over welke feiten feiten zijn, maar vooral dat we helderheid scheppen over vanuit welk referentiekader naar de feiten wordt gekeken. Daar schort het heel erg aan, op dit moment. Het WRR, en misschien is dat \u00e9\u00e9n reden waarom er zo heftig op wordt gereageerd, is over dat eigen referentiekader en het doel dat ze nastreven, volstrekt helder. Daarmee tornen ze aan de paradigma\u00b4s waarmee de politici van rechts te werk gaan. En dat roept weerstand op, die zich vooral uit in een luidkeelse poging de samenstellers van het rapport zo snel mogelijk in discrediet te brengen, nog voor we de kans hebben gehad het rapport zelf te lezen. Zoals dat destijds ook gebeurde met het rapport over de integratie van de commissie Blok. Toen waren er politici die al besloten hadden dat de integratie was mislukt, en niet wilden weten dat dat volgens de feiten behoorlijk meeviel. <\/p>\n
Nog even terug naar het redactioneel in de Volkskrant. Daar wordt met instemming minister Bot geciteerd die gezegd heeft dat de Nederlandse regering niet met Hamas moet gaan praten, en alleen banden mag hebben met organisaties die geweld afzweren, de beginselen van de rechtsstaat onderschrijven en zich niet schuldig maken aan antisemitisme. De instemming daarmee is een stellingname van de redacteur, die verzuimt zijn eigen uitgangspunten en zijn referentiekader kritisch te bekijken. Want een redacteur van de Volkskrant kan weten dat Israel dagelijks bezig is met geweld tegen de Palestijnen, het staat in zijn eigen krant, dat het ruimschoots schort aan het opvolgen van de regels van de rechtsstaat in Israel zelf en in de permanente overtredingen van de mensenrechten en de Conventies van Geneve in de bezette gebieden. En hoezo antisemitisme? Voor zover dat waar zou zijn, wat je alleen weet als je een onderscheid maakt tussen verzet tegen Israel en werkelijke jodenhaat, zou het ook eens mogelijk zijn om te kijken naar het anti-arabische racisme in Israel? Dat bestaat namelijk. Aantoonbaar. Maar daar hebben we het nooit over, want het is kennelijk voor veel mensen nog te pijnlijk om onder ogen te zien hoe erg Israel al is afgezakt, en hoe weinig er over is van \u00b4de enige democratie in het Midden Oosten\u00b4. <\/p>\n
Er wordt dus gemeten met twee maten door minister Bot. De eisen die aan Hamas gesteld worden hoeven niet gesteld te worden aan Israel. En de redacteur van de Volkskrant gaat daar kritiekloos in mee. Het kan dus ook voor redacteuren van dagbladen geen kwaad om het eigen referentiekader eens wat kritischer te bekijken en daar helder over te zijn. Je kunt er zeker over discussieren of het zin heeft om elk gesprek met regimes die niet aan Bot\u00b4s criteria voldoen uit de weg te gaan. Ik denk dat dat stom is, omdat het isoleren van de nieuwe regering alleen terug voert naar het extremisme waar Hamas zich nu juist vandaan aan het bewegen is (zoals ook de WRR vindt) maar dat is nog niet eens het punt. Wie dergelijke criteria aanlegt moet dan wel consequent zijn, wil je je geloofwaardigheid in de ogen van de wereld niet nog verder verliezen.
\nEn wie als redacteur van een dagblad als voorbeeld wil dienen voor objectiviteit in de media, mag zijn eigen oordeel ook wel eens kritisch bekijken en hoort beter zijn best te doen. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ik lees het WRR rapport. Is een gedegen werk, dat heb je niet op een namiddag uit, al kun je een eerste oordeel vormen na het lezen van de samenvatting aan het begin. Dat is ook wat veel mensen kennelijk … Lees verder