Koninginnedag zit er een beetje tussen zodat ik nog niet het verslag, met foto’s, van het symposium De parallelle samenleving op het weblog heb kunnen zetten. Maar hier alvast een voorschot: de lezing van Ed van Thijn. Met dank aan Ed.<\/p>\n
DE GESCHIEDENIS VAN HET MINDERHEDENBELEID.
\n<\/p>\n
1.\tHet ontstaan van het minderhedenbeleid kan niet worden losgezien van de Molukse gijzelingsacties in de jaren \u201970. Dat was een vorm van extreem geweld (treinkaping, gijzeling van een school, bezetting van provinciehuis, enz.). Natuurlijk uiteindelijk met geweld be\u00ebindigd, maar de vraag rees: waar komt die extreme woede vandaan? De onvervulde droom van een onafhankelijke Molukse Republiek was \u00e9\u00e9n factor. Maar vooral ook het probleem van miskenning, achterstelling, uitsluiting, werkeloosheid en discriminatie, van generatie op generatie. En de WOEDE die dat veroorzaakte. Voor mijn generatie politici was dat een wake-up call. Het kabinet-den Uyl, later overgenomen door Van Agt-Wiegel ontwikkelde een 1000 banenplan. En vroeg zich af hoe het eigenlijk met andere minderheidsgroepen was gesteld.<\/p>\n
2.\t In die tijd ontstond het inmiddels klassieke, multiculturele concept van \u201cintegratie met behoud van identiteit\u201d. Na de Molukse gijzelingsacties is er voor het eerst, nota bene onder leiding van Minister Wiegel, die PvdA woordvoerder (Molleman) tot directeur van een nieuwe afdeling benoemde, een nationaal minderhedenbeleid ontwikkeld dat \u2013 dwars door de polarisatie van die dagen heen \u2013 algemene instemming verwierf. Het ging in die jaren om, wat genoemd werd, de doelgroepen van het minderhedenbeleid, hun gelijkberechtiging, hun emancipatie, het wegwerken van achterstanden en het tegengaan van discriminatie. <\/p>\n
3.\tIn de jaren \u201980 en \u201990, toen vastgesteld moest worden dat zo\u2019n doelgroepenbenadering steeds minder draagvlak had in een tijd van individualisering ging het roer om en werd een nieuw type beleid ontwikkeld waarin gaandeweg het individu, de burger centraal kwam te staan. Het begrip \u201cinburgering\u201d werd geboren en voor het eerst gelanceerd in de Contourennota Integratie Minderheden van 1994, uitgebracht tijdens mijn kortstondige ministersperiode. Alle burgers hebben in dat concept gelijke rechten, maar ook plichten. De plicht om in te burgeren door o.a. de Nederlandse taal te leren. <\/p>\n
4.\tNadien is de interne discussie doorgegaan en zijn we (ik was toen inmiddels Cleveringa-hoogleraar geworden in Leiden en maakte mij de literatuur over dit onderwerp eigen), tot de conclusie gekomen dat in deze tijd geen van beide concepten recht doet aan de complexiteit van het probleem. Het eerste, zeventiger jaren-concept is te statisch en teveel op \u201cgroepen\u201d, \u201csubculturen\u201d, \u201cidentiteiten\u201d gericht zonder rekening te houden met de dynamiek van het individu (generatieverschillen, zelfontplooiing, de emancipatie van de vrouw). Een multiculturele samenleving als optelsom van culturen is geen samenleving. Dan leven we met de ruggen naar elkaar toe. Het tweede, negentiger jaren-concept doet onvoldoende recht aan de culturele dynamiek. Diversiteit is nu eenmaal een maatschappelijke realiteit, er is een grote verscheidenheid aan culturele gemeenschappen, al of niet religieus. Het recht daarop is in onze Grondwet verankerd. Bovendien verduistert een totale fixatie op individuele rechten en plichten de blik op collectieve mechanismen, zoals het onderscheid tussen achterstand en achterstelling, sociale uitsluiting, segregatie en discriminatie (zie wat er met het Franse model is gebeurd).<\/p>\n
5.\tDat bracht ons op een derde concept dat in de literatuur brede ondersteuning vindt. Het concept van interculturalisatie of, in gewoon Nederlands, wisselwerking. Hierin wordt zowel recht gedaan aan de individuele als aan de groepscomponent. Het staat ieder individu vrij om al of niet te kiezen voor assimilatie. Doet hij of zij dat niet dan dient ook die keuze te worden gerespecteerd. De uniciteit van het individu en de diversiteit van de samenleving zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden. Maar diversiteit moet zich wel afspelen binnen de bandbreedte van een aantal gemeenschappelijke kernwaarden die voor een belangrijk deel voortvloeien uit de Nederlandse rechtsgemeenschap en de Internationale Verdragen die wij hebben onderschreven. De scheiding van Kerk en Staat, de gelijkheid van man en vrouw, erkenning van verschillen in seksuele geaardheid, respect voor de wet, een plicht tot goed burgerschap. Voor de overheid is vooral van belang dat de wisselwerking tussen culturen bevorderd wordt en segregatie voorkomen. Dat is vaak roeien tegen de stroom in, maar sociale cohesie is het cement onder onze samenleving.<\/p>\n
6.\tDe tijdgeest koerst nu af op robuuste integratie (de term is van dit kabinet), een aanpassing aan de dominante cultuur of, minder omfloerst gezegd, gedwongen assimilatie. De toonzetting is verhard, hier een daar polariserend. Bedoeld of niet, tal van minderheidsgroepen voelen zich in de hoek gezet, zich als \u201cballast\u201d beschouwd (Aboutaleb), sommigen zoeken hun heil elders (in land van herkomst, maar ook in Belgi\u00eb, Engeland) of kruipen in hun schulp. De woede is groot, zoals bleek bij laatste verkiezingen. \u201cDrie jaar geleden was ik nog Rotterdammer, nu ben ik allochtoon\u201d, zei een boze vrouw, tijdens een verkiezingsbijeenkomst.<\/p>\n
7.\tIs het minderhedenbeleid niet mislukt vroeg de commissie Blok, toen ik tijdens de voorgesprekken werd gehoord. \u201cWelk minderhedenbeleid\u201d, vroeg ik, dat van de jaren 70, de jaren 90 of dat van nu? De commissie kwam overigens zelf, na een uitstekende, diepgravende analyse tot de conclusie dat de integratie van veel allochtonen geheel of gedeeltelijk geslaagd is en dat is een prestatie van formaat, zowel van de betreffende allochtone burgers als van de hen ontvangende samenleving. Dat succes, voegt ze nog toe, is niet zonder meer toe te schrijven aan het gevoerde beleid. Met dat laatste ben ik het eens en dat brengt mij tot de volgende lessen die te trekken zijn uit de verschillende beleidsmodellen c.q. scenario\u2019s die ik zojuist de revue heb laten passeren:<\/p>\n
8.\tAls ergens geldt dat de samenleving niet maakbaar is dan is dat in dit dossier. De overheid kan hooguit randvoorwaarden scheppen, grenzen stellen, de publieke belangen borgen, maar uiteindelijk is integratie niet een top-down, maar een bottom-up proces. Bovendien, zeker ook hier is de discrepantie tussen beleid en uitvoering kolossaal. Kijk bv. naar de toepassing in de praktijk van het wettelijk voorgeschreven intercultureel onderwijs. <\/p>\n
9.\tSimplificaties, oneliners, eenduidige benaderingen werken per definitie niet. Het gaat niet om een digitaal probleem, maar multidimensionaal. In grote steden wonen meer dan 180 nationaliteiten. Elke groep valt uiteen in generaties, diversiteit aan identiteiten. Alleen al in Amsterdam bestaan (volgens netwerkanalyses van het IMES) 106 verschillende Marokkaanse organisaties en 116 Turkse organisaties, waarbij nog komt dat velen van hen niet georganiseerd zijn. Een probleem is dat het vocabulaire van het minderhedenbeleid per definitie te kort schiet. Allochtonen, migranten, nieuwe Nederlanders, zelfs het containerbegrip minderheden dekt de gediversifieerde lading niet en kan al snel als stigmatiserend overkomen.<\/p>\n
10.\tBelangwekkend is ook het verschil in het niveau van integratie. In discussie rond de opstand in de Parijse banlieu kwam ook de term op \u201clayers of integration\u201d. Mensen kunnen zich ge\u00efntegreerd voelen in buurten maar nationaal buitengesloten. Mensen kunnen zich Rotterdammer voelen, of Amsterdammer, maar moeite hebben met het begrip Nederlander en het liefst opteren voor een dubbele nationaliteit. Integratie heeft de beste kansen op het lokale niveau.<\/p>\n
11.\tHet is ook raadzaam om zorgvuldig om te gaan met termen als integratie en aanpassing. Gedwongen assimilatie is een doodlopende weg (zoals men in Frankrijk heeft moeten ondervinden), maar assimilatie is geen taboe. Elk individu moet z\u00e9lf kunnen uitmaken in welke mate men zich assimileert. Het is ook een flu\u00efde begrip. Voor velen hoeft dat niet te betekenen dat men alle banden met de eigen cultuur radicaal doorsnijdt en de eigen herkomst verloochent.<\/p>\n
12.\t Dat is ook vaak te veel gevraagd. Ook hier vaak gehoorde onderscheid tussen priv\u00e9-domein en het publieke domein is een versimpeling van de werkelijkheid. Je kunt mensen niet in stukjes knippen en vragen op school of op het werk je culturele eigenheid bij binnenkomst af te leggen. Dan tast men ook het gevoel van eigenwaarde aan.<\/p>\n
13.\t Maar dat betekent niet dat elke vorm van aanpassing overbodig zou zijn. Integendeel. Voor iedereen geldt maar \u00e9\u00e9n rechtsorde: de onze. Daarin liggen de minima moralia besloten die voor alle burgers gelden. Invoering van de sharia is onbespreekbaar (is volgens mij ook geen issue). In die zin is een parallelle samenleving moeilijk denkbaar. Maar het gaat te ver om een aanpassing te vergen aan de heersende cultuur, als die al te omschrijven valt. Betekent dat dat iedereen voortaan naar Talpa moet kijken of mee moet zingen met de spreekkoren van onze voetbalsupporters? <\/p>\n
14.\t Tot slot: alle scenario\u2019s die in het verleden gehanteerd zijn, kennen hun beperkingen en leiden tot simplificaties. Succes of wansucces zijn moeilijk meetbare begrippen, alhoewel de voortschrijdende segregatie (of de culturele contrasten van Gabri\u00ebl van den Brink), of het ontstaan van een gekleurde \u201conderklasse\u201d door niemand werd beoogd of gewenst. Deze ongewenste neveneffecten moeten in een gezamenlijke inspanning worden bestreden. Want waar segregatie tot systeem wordt, kan de WOEDE niet uitblijven. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Koninginnedag zit er een beetje tussen zodat ik nog niet het verslag, met foto’s, van het symposium De parallelle samenleving op het weblog heb kunnen zetten. Maar hier alvast een voorschot: de lezing van Ed van Thijn. Met dank aan … Lees verder