Dit is wat er over me wordt gezegd: ze is \u2018bekeerd\u2019. Zo voelt het niet helemaal, maar vooruit, als het op geloof aankomt vind ik het altijd moeilijk om de juiste woorden te vinden, ik heb ze ook niet van huis uit meegekregen. Maar nu er, onder andere op dit weblog, van alles wordt beweerd over geloof, met name door mensen die zelf niet geloven, krijg ik er wel zin in om het weer eens te proberen.
\n
\nEen omweg: eens, vele jaren geleden, toen ik in een fikse crisis zat besloot ik dat ik maar eens in therapie moest. Een beetje lacherig, dat wel, want ondanks het feit dat ik al vele jaren les had gegeven aan hulpverleners was ik zelf nog nooit \u2018onder het mes\u2019 geweest. De eerste therapeut was er een van de school van \u2018inzicht geven\u2019. Hij beledigde me een beetje toen hij constateerde dat ik niet neurotisch was, en alleen erg ongelukkig. Een interessante neurose, dat leek me wel het minste waar ik mee thuis kon komen. Het duurde niet lang, en was wel nuttig, hoewel ik ook constateerde dat \u2018inzicht\u2019 nou juist niet was wat mij het meeste hielp. Ik kwam voor mijn gevoel al om in inzicht. Ik wilde wel een beetje minder. Het ging eigenlijk veel meer om emmers achterstallig verdriet. <\/p>\n
Dus kwam ik bij een tweede therapeute. Die hanteerde een andere methode, die van de hypnose waardoor je dichter bij verdrongen kinderervaringen kon komen. Dat hielp geweldig. Ik huilde een paar emmertjes weg, en kon me daarna zonder wrok met mijn vader verzoenen, net op tijd voordat hij begon te dementeren. Groot geluk in mijn leven, visie op mannen veranderde er ook door, ik was de therapeute dankbaar. Maar dat is niet waarom ik het vertel. Waarom ik het vertel is omdat ik me afvroeg, voordat ik ging, of ik wel geschikt zou zijn voor hypnose. Niet iedereen kan zich in trance laten brengen. Ik dacht, verkeerd zelfbeeld, dat ik er te nuchter voor zou zijn. Nou, dat was ik niet. Tot tien tellen, een denkbeeldige trap oplopen en hoepla, ik was in trance. Daar aangekomen dacht ik, o, is dat alles. Als dat \u2018in trance\u2019 is dan ben ik dat een flink deel van mijn leven. Ik noem dat alleen mijn dromerigheid. Loop ik weer te denken. Loop ik langs mensen heen zonder ze te zien. Denken die dat ik boos op ze ben. Mijn kind kent het. Die stond een keer midden op straat voor me, ‘dag meneer’ had ik bijna gezegd, toen hij zei ‘kennen we elkaar misschien ergens van?’ Het is de reden dat ik het op school aanvankelijk niet best deed, en ik ook geen auto rijd. Het is een zegen voor een schrijver, niet mijn ongelukkige jeugd, die had ik ook maar die vind ik te saai om over te schrijven, maar dat ik me uren, dagen, als het moet weken terug kan trekken in mijn binnenwereld en me daar zelden eenzaam voel. <\/p>\n
Waarom ik dat vertel: dat ik ontdekte dat ik die \u2018trance\u2019 altijd al had gekend, maar niet wist dat dat was wat het was. Zoiets gebeurde ook met geloof. Het bleek er altijd al te hebben gezeten, ik wist alleen niet dat dat was wat het was. Ik had er geen woorden voor. Pas toen ik in aanraking kwam met een kerk waar ik paste, en met een mentor die me de woorden kon geven kwam ik op dat spoor terecht. Alsof die stem, die toon, er altijd al was geweest, maar bedolven was onder van alles waardoor ik die niet goed kon horen. Om te beginnen was dat mijn politieke en humanitaire of socialistische kritiek op de kerken als instituut. Inderdaad, zoals Marx ook zei: mensen werden zoet gehouden met het gezag van de kerken en de belofte dat wanneer ze zich nu maar aan zouden passen ze in het hiernamaals voor braaf gedrag beloond zouden worden als ze hun lot hier en nu maar zonder protest zouden dragen. De kerken van de homohaat, anti seksuele vrijheid, een wreed abortusstandpunt, de dominees en predikanten die vrouwen onder druk zetten om nog meer kinderen te krijgen en zich ondergeschikt te maken aan een man, ook als hij haar mishandelde. Moest allemaal weg. De ‘geruchten over God’, zoals Huub Oosterhuis dat noemde, godsbeelden waar ik niets mee had, een autoritaire god die ons het denken af zou nemen, onze vrije wil zou ontkennen, een almachtige god – als er iemand verantwoordelijk was voor alle ellende en onrecht in deze wereld, als straf voor onze zonden, dan wilde ik met die god niks te maken hebben. Een boekhouder god. Een zedenmeester god. Allemaal weg. En toen die dikke deken aan onzin er af was, bleef er niet niets over, zoals voor andere mensen wel die het geloof van hun jeugd afleggen en ontdekken dat er voor hen geen god meer is, er bleef iets over dat ik altijd al had gekend. Hoe ik dat noemen moet. Een stem, soms luider, soms bijna onhoorbaar, maar er altijd. Een leidraad. Licht, kan je het noemen. En vooruit, dat grote woord: liefde. <\/p>\n
Heb ik daar voor gekozen? Nee, ik heb alleen gekozen om me er voor open te stellen, niet meer te ontkennen, alle onzin er af te tillen, mijn oordeel over religie even op te schorten, cynisme en al te starre rationaliteit even opzij te zetten om die stem een kans te geven. Ik was niet naar houvast op zoek, het werd me gewoon gegeven. Ik ervaar dat als een geschenk. <\/p>\n
Er was een moment. Ik was in Gaza. Ik stond voor het raam van mijn flat naar buiten te kijken naar de rotzooi. Ik was zwaar, zorgelijk. Er gebeurde niets bijzonders. En opeens werd het gewicht van mijn schouders getild, het voelde letterlijk zo. Ik deed er niets voor. De wereld veranderde er niet door, die was nog net zo miserabel als ervoor. Maar even kon ik voelen hoe het is om \u2018verlicht\u2019 te zijn. Naar diezelfde ellendige wereld te kunnen kijken zonder daardoor omlaag gezogen te worden en zwaar en pessimistisch te worden. Ik heb diezelfde ervaring nooit meer zo sterk terug gekregen, maar kan die in verdunde vorm oproepen. Door naar de kerk te gaan, mee te zingen, brood en wijn te delen en de belofte te vernieuwen, dat we het visioen van een betere wereld niet opgeven, tegen alle politieke feiten in, en dat we elk klein teken van menselijke goedheid op zullen vatten als een bewijs dat die betere wereld mogelijk is. Elke week opnieuw, en elke keer dat ik bid, is dat een kort geding tegen het cynisme. <\/p>\n
Dat is mij gegeven. Andere mensen niet. Ik weet niet hoe dat werkt. Ik ken mensen die ik zelf diepgelovig vind, omdat ik dat licht in ze herken, die zelf bij hoog en laag zullen ontkennen dat ze gelovig zijn. Mij hindert dat niet. Zoals ik al zei: het gaat er maar om waar je elkaar op kunt vinden, waar je elkaar in kunt herkennen, hoe we met mensen en deze wereld om willen gaan. Vanuit welke inspiratiebron andere mensen dat doen is mij om het even. Ik ga ook niet prat op mijn geloof. Het is niet mijn verdienste, niet mijn prestatie. Ik denk wel dat ik er een beter mens door word. Dat ik<\/em> er een beter mens door word, begrijp me goed. Ik bedoel dat niet om mezelf tot beter te verklaren dan andere mensen. Arrogantie heeft in geloof geen plaats.<\/p>\n Als mensen zeggen dat je voor een geloof kunt kiezen, (anders dan voor je \u2018ras\u2019 zei Hirsi Ali eens, die geheel onterecht joden een ras noemde) dan hebben ze het niet over het geloof zoals ik dat ervaar. Ik heb er niet voor gekozen. Ik zou ook niet kunnen kiezen om er niet voor te kiezen. Het lijkt misschien het meeste op verliefdheid. Ik kan niet vandaag beslissen dat het tijd is om verliefd te worden en te denken, ach, we nemen die, die is beschikbaar en handig. Als we zien hoe wij mensen een drama kunnen maken van verlies, verlaten worden, die ene zo verschrikkelijk missen, doodongelukkig zijn als liefde niet wordt beantwoord in plaats van dat we rationeel denken, om de hoek is er nog iemand met armen en benen, een mond en een geslacht, nemen we die toch \u2013 dan kom je een beetje in de buurt van mijn gevoel dat we niet zo vreselijk veel te kiezen hebben over of we geloven of niet. Keuze hebben we hoogstens in of we ons er voor open willen stellen of in de weerstand blijven, hoe we er vorm aan geven, of we het verbergen of niet. Nu nog kiezen om niet te geloven? Behalve dat ik niet weet waarom ik dat zou doen, ik zou ook niet weten hoe dat moest. <\/p>\n Het werkwoord is geloven. Niet weten, niet denken, zelfs niet voelen. Het werkwoord is geloven. <\/p>\n Die stem, dat licht, die liefde noem ik God. Andere mensen hebben het over Iets. Maakt mij ook niet uit. Wel had ik de behoefte me aan te sluiten bij een eeuwenoude en tegelijk kritische traditie, het denken dat al zo lang beproefd is, het Woord dat er bij hoort, dat lastige weerbarstige boek. Zoals de moslims die ik ken een ander lastig, wondermooi, weerbarstig boek hebben. Mensen die me kunnen helpen woorden te vinden, na te denken, die een mentor kunnen zijn voor een ongeoefend geloof, waarin ik bijna ongeletterd ben. Zoals je muziek mooi kunt vinden, maar er toch meer aan hebt als je noten kunt lezen, ontwikkelingen kunt herkennen, onderscheid kunt maken tussen de ene en de andere uitvoering, een componist in zijn tijd kunt plaatsen. <\/p>\n Andere mensen doen het liever alleen. Ik ben graag deel van een gemeente. En liet me dus ook dopen, vijf jaar geleden. Om geen andere reden dan mensen doen die al jaren hokken en toch gaan trouwen. Om het te erkennen, dat die God in mijn leven belangrijk is. Ik werd gedoopt met de woorden: ‘ je toevertrouwen aan onbewezen woorden’. Want of we kunnen bewijzen dat die God bestaat? Misschien hopen we dat alleen maar. Misschien bestond hij eens, zoals hij in de bijbel nog rechtstreeks tegen Mozes sprak, en moeten we het nu doen met de herinnering, de echo, het nagelaten Woord. Voor mij doet dat er niet toe, en ook Oosterhuis zegt: of God wel of niet bestaat zou helemaal niet zo hoog op onze agenda hoeven te staan. Dus stel dat iemand ooit zou kunnen bewijzen dat God niet bestaat, stel, val ik dan in een groot gat? Nee hoor. Ik weet dat het raadselachtig klinkt, maar ik geloof dat mijn geloof zelfs niet meer van God afhankelijk is. Zonder God is God er ook. <\/p>\n Ik denk aan een gedicht dat Huub Oosterhuis maakte na de geboorte van zijn zoon. ‘Ik had zonder jou ook gelukkig kunnen worden, maar nu niet meer’. <\/p>\n Waar het om gaat is hoe we leven, voor wie en wat we leven. Dat we weten dat we wel degelijk onze broeders hoeder zijn. Dat we de vreemdeling moeten koesteren, wij die eens vreemdeling zijn geweest in Egypte. Dat we in de vijand de mens moeten zoeken, ook al is dat soms bijna onmogelijk. Dat we op weg blijven naar dat visioen van een betere wereld, tegen de bierkaai van alle politieke feiten in. <\/p>\n Zo ongeveer. Vage en wollige woorden voor wie niet geloven of denken dat ze niet geloven. Hoe leg je de kleuren blauw en geel uit aan iemand die kleurenblind is geboren? Nou dat is anders dan rood en groen. Kijk, bomen, dat is groen. Kijk lucht, dat is blauw. Maar wie alleen zwart-wit kan zien weet dan nog niks. <\/p>\n Daarom moet ik ook altijd een beetje lachen als er weer iemand langs komt die vindt dat er maar eens een \u2018zuiver rationeel debat\u2019 plaats moet vinden over de \u2018 onbewijsbare beweringen\u2019 van het geloof. Net zoals ik erg geamuseerd het boek van Herman Philipse heb gelezen, die dacht dat hij nu met een rationele bewijsvoering dat God niet bestaat de poten onder de stoel van mijn geloof had gezaagd, waar ik nu ook meteen vanaf moest vallen. Of Hirsi Ali die denkt dat er een \u2018shortcut<\/em>\u2019 is om mensen van hun achterlijke geloof de Verlichting in te douwen. Ik voel me er in het minst niet door beledigd. Maar ik krijg het gevoel alsof er mensen aan het werk zijn die met een stofzuiger al die slordige noten van een Bach suite die maar in de kamer hangen op willen ruimen. Of willen proberen liefde in een doosje te pakken en in de ijskast te stoppen voor later. Of die ontroering of vervoering terug willen brengen tot een chemische formule. Doe je best, denk ik dan. De essentie, die ontsnapt aan al die pogingen.<\/p>\n Ik ben er ook niet tegen om de functies en disfuncties van religies onder de loep te nemen, om er vanuit de politiek of de sociologie naar te kijken. Om waar te nemen dat religie een bindende factor kan zijn, maar ook een splitsende. Om te zien dat religie op verschrikkelijke wijze misbruikt kan worden, en zowel voor de bevrijding als voor de onderdrukking van mensen ingezet kan worden. Allemaal waar. Rationele analyses zijn niet overbodig. Maar over het geloof zelf, die stem, dat licht, die liefde, gaan ze niet. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dit is wat er over me wordt gezegd: ze is \u2018bekeerd\u2019. Zo voelt het niet helemaal, maar vooruit, als het op geloof aankomt vind ik het altijd moeilijk om de juiste woorden te vinden, ik heb ze ook niet van … Lees verder