{"id":1793,"date":"2006-06-09T07:26:38","date_gmt":"2006-06-09T05:26:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2006\/06\/08\/islamofobie-een-definitie\/"},"modified":"2011-07-25T13:12:31","modified_gmt":"2011-07-25T11:12:31","slug":"islamofobie-een-definitie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2006\/06\/09\/islamofobie-een-definitie\/","title":{"rendered":"Islamofobie: een definitie"},"content":{"rendered":"

Er is veel verwarring over wat racisme nu eigenlijk is, en of dat hetzelfde is als ‘islamofobie’. Op verschillende plaatsen op dit weblog heb ik de link gelegd, ik ben het eens met Tariq Modood, een Pakistaanse Brit, dat we in Europa langzamerhand verschoven zijn van ‘colour racism’ naar ‘cultural racism’. Zie hier<\/a> en hier<\/a>. De doelgroep is misschien anders – hoewel het feitelijk gaat over migranten en de anti-islam houding vrijwel altijd verweven is met een anti-migrantenhouding, de criteria zijn misschien anders – het lijkt te gaan om kritiek op religie, en niet om de mensen zelf, hoewel die negatieve invulling van religie wel gezien wordt als een persoonlijk kenmerk van een hele groep – maar de mechanismen zijn hetzelfde. Een hele groep wordt als kwaadaardig of achterlijk weggezet op grond van een gedeelde eigenschap. Dan is het niet zo belangrijk of die eigenschap huidskleur of cultuur of religie is.
\n
\nVerder kun je onderscheid maken tussen verschillende racistische houdingen, zoals dat Ruth Wertheim <\/a>dat beschreef, in ‘uitbuitingsracisme’ en ‘concurrentieracissme, en je kunt onderscheid maken tussen ‘passief racisme’ en ‘actief racisme’, een inzicht dat we aan Philomena Essed <\/a>te danken hebben. <\/p>\n

Ook is het belangrijk om onder ogen te zien dat racisme niet alleen racisme is als het als racisme bedoeld<\/em> is. Er zijn mensen die echt van zichzelf niet vinden dat ze racistisch zijn als ze hun bruine buurman best aardig vinden (de uitzonderingsregel) of die zichzelf graag omschrijven als ‘realistisch’. Want het is toch zo dat moslims gewelddadig en antidemocratisch zijn, waarom mag je dat dan niet zeggen? Dat onbewuste racisme is te vergelijken met het seksisme van mannen die echt denken dat vrouwen nu eenmaal zwakker, irrationeler, emotioneler zijn dan mannen en dat dat een rechtvaardiging is voor het feit dat vrouwen minder verdienen, minder vaak aan de top zitten en het leeuwendeel van de zorg voor hun rekening nemen. Diezelfde mannen kunnen volhouden dat ze dol zijn op vrouwen, dus waar gaat dat akelige mannenhatende feminisme eigenlijk over? <\/p>\n

Het is ook niet onbelangrijk om een onderscheid te maken tussen vooroordelen en racisme. Vooroordelen zijn een onderdeel van racisme, net als discriminatie. Maar niet alle vooroordelen, hoezeer je er ook tegen kunt zijn, leiden tot achterstelling van een groep mensen. Het is zonder twijfel waar dat allochtonen onderling oordelen hebben over elkaar, en dat de oordelen van allochtonen over autochtonen ook niet altijd vriendelijk zijn. Maar de neiging om dat maar tegen elkaar weg te strepen, ‘ze zijn zelf net zo, dus waar zouden wij ons druk over maken’, zet niet veel zoden aan de dijk. Waar het om gaat is dat racistische vooroordelen bij de dominante groep, die dus de macht heeft – zie de regering, de politieke partijen, het bedrijfsleven en andere maatschappelijke machtscentra – veel meer negatief effect hebben voor de ‘minderheid’ dan omgekeerd. Het gaat er dus niet alleen maar om of we het erg vinden dat jongetjes op straat elkaar uitschelden voor roetmop of bleekscheet. Het gaat er om dat racisme, geinstutionaliseerd in de politiek, en al of niet bewust gedragen door een blanke, seculiere meerderheid van kiezers, leidt tot marginalisering en uitsluiting van de minderheid, en dus tot verdere polarisatie, en dus tot meer racisme. Moreel gezien kunnen we elk vooroordeel afwijzen, maar politiek gezien kunnen we de machtsfactor niet verwaarlozen waardoor het ene vooroordeel veel meer negatief effect krijgt dan het andere. <\/p>\n

En ja, vooroordelen hebben soms een kern van waarheid in zich, waardoor ze plausibel worden. Dat was met antisemitisme ook zo. Een voorbeeld is dat joden in Europa vaak op negatieve wijze werden geassocieerd met geld. Wat iedereen al was vergeten dat daar historische redenen voor waren: de tijden dat joden geen land mochten bezitten en gebruikt werden als geldschieters en bankiers door christenen die zelf niet met geld mochten handelen. Zo is het absoluut waar dat er sprake is van terrorisme dat met de islam wordt gelegitimeerd en dat mensen in het Westen bang maakt. Het is ook waar dat er sprake is van radicalisering onder een deel van de jongere moslims in Nederland. Het is ook waar dat er in veel islamitische landen sprake is van misstanden. Waar het mis gaat is waar werkelijke problemen worden ‘uitvergroot’ tot het een hele bevolkingsgroep zou betreffen, en er niet worden onderkend dat het merendeel van de moslims geen terrorist zijn en dat ook niet ondersteunen. Daarmee willen we dus ook niet zien wat de aanleidingen zijn voor radicalisering en welk aandeel we daar zelf in hebben, we wensen niet te onderkennen dat problemen in islamitische landen vele oorzaken hebben, net als in andere landen die niet islamitisch zijn. Het is dus vaak een zaak van proportie, en niet een kwestie van ontkennen dat werkelijke problemen ook echt bestaan. <\/p>\n

Met het onderzoek van Motivaction waarvan nu de resultaten zijn gepubliceerd, maar helaas nog niet het onderzoek zelf (ik wil zelf graag zien wat de gehanteerde criteria zijn) wordt gesuggereerd dat er een afgrensbare 10% van de Nederlandse bevolking expliciet racistisch is. Dat wil zeggen: dat zijn de mensen die vinden dat autochtone Nederlanders intelligenter zijn dan allochtonen, dat allochtonen als eerste ontslagen zouden moeten worden en die geen probleem hebben met discriminatie. Dat lijkt me wel duidelijk, en dat ‘de harde kern’ bestaat uit 10% wil ik best geloven. Probleem is dat er nu veel mensen zijn die denken dat die andere 90% dus<\/em> niet racistisch is. (En dan valt het nog wel mee). We hebben natuurlijk te maken met een glijdende schaal. Want ook werd duidelijk dat een grotere groep zegt ‘af en toe’ racistisch te zijn, dat wil zeggen dat ze allochtonen voorzien van negatieve eigenschappen als crimineel, onbeleefd, lui en onverdraagzaam. En dat de helft van de Nederlanders zeer negatief is over de islam. Er is dus geen waterdicht criterium waarmee je ‘racisten’ en ‘niet-racisten’ netjes in een zwart wit schema onder kunt brengen en een keurig onderscheid kunt maken: jij wel, jij niet. Het gaat om gradaties en veel varianten. <\/p>\n

Uiteraard kwam de afweer op het onderzoek onmiddelijk, in de trant van ‘iedereen is toch racistisch’, nou nee dus, of ‘racisme is van alle tijden’, ja, maar wel met belangrijke gradaties die er erg toe doen. Zie het antisemitisme, en tot welke extremen dan heeft geleid. In 1980 (na een grote golf van bewustwording over racisme en een beweging van zwarte mensen en bondgenoten die er wat aan deden) was het racisme-gehalte in Nederland een stuk verlaagd, in de jaren negentig was het stabiel, daarna steeg het weer. (Bron: Cultureel Plan Bureau) We hebben dus in Nederland wel degelijk een probleem dat je niet weg kunt poetsen met de constatering dat het toch heel gewoon is om een hekel te hebben aan ‘die anderen’ en dat dat altijd al zo geweest is. We kunnen uit directe ervaring constateren dat de emancipatie van zwarte migranten zoden aan de dijk heeft gezet, en dat het ‘colour racism’ wel degelijk is afgenomen. Er is dus wel degelijk wat aan te doen. <\/p>\n

Over islamofobie. Ik zou daar liever een term voor gebruiken die lijkt op antisemitisme, want daar lijkt het het meeste op. Maar dan krijg je ‘anti-islamisme’, en dat roept weer misverstanden op, omdat het niet duidelijk is of dat anti ‘islamisme’ is, dus tegen de radicale, politieke islam, of tegen de islam als geheel. Dat is nogal een onderscheid. Om het te hebben over ‘moslimhaat’ is ook niet zo handig, want haat is maar \u00e9\u00e9n mogelijke component, en een te sterke uitdrukking wanneer het gaat over een vanzelfsprekend en niet erg actief soort onverschillige minachting of neerkijken, of het hebben van onbewuste vooroordelen. Dus dan toch maar, rijmend op xenofobie, (de angst of afweer tegen de vreemdeling), islamofobie. <\/p>\n

En waar gaat dat over? Een nuttige omschrijving, als we meerekenen dat ook daar sprake is van verschillende gradaties, komt van de European Monitoring Centre on Racism and Xenophobia, en stamt uit 1997. <\/p>\n

1. De islam wordt gezien als een monolithisch, gesloten blok, statisch en niet in staat tot verandering.
\n2. De islam wordt gezien als afgescheiden, ‘anders’, zonder gemeenschappelijke waarden en normen met andere groepen.
\n3. De islam wordt gezien als inferieur aan het Westen, en als barbaars, irrationeel, primitief en seksistisch.
\n4. De islam wordt gezien als gewelddadig, agressief, bedreigend, de moslims als aanhangers van terrorisme en actief in de ‘botsing van beschavingen’.
\n5. De islam wordt gedefinieerd als een politieke ideologie, en vooral gezien als inzet voor politieke en militaire doeleinden.
\n6. De kritiek die vanuit de islam geuit wordt op het Westen wordt bij voorbaat afgewezen.
\n7. Vijandigheid ten aanzien van de islam gaat gepaard met discriminatie en buitensluiten van moslims in de samenleving, en wordt met de oordelen over de islam gerechtvaardigd en goedgepraat.
\n8. Vijandigheid tegenover de islam en tegen moslims wordt gezien als een natuurlijk en gewoon verschijnsel. <\/p>\n

Deze criteria, die ik losjes heb vertaald, zijn afkomstig van de website van Eutopia<\/a>, een interessant tijdschrift dat meer belangstelling verdient. Met deze criteria in het achterhoofd kom je een eind. Lees een artikel, neem voor de gezelligheid nog even Letter en Geest, en kijk hoeveel van deze criteria daarin terug te vinden zijn. We kunnen ondertussen enige varianten aan dit lijstje toevoegen en met illsutraties invullen. De neiging, bijvoorbeeld, om seksediscriminatie, homofobie alleen bij de andere kant te leggen, en die van de eigen groep niet te zien. De geijkte oordelen: islam is per definitie ondemocratisch, terwijl aantoonbaar is dat het merendeel in Nederland zich heel wel bevind in de democratie en er ook van harte achterstaat. Ontkenning van democratische bewegingen in islamitische landen. De manier waarop dat gebeurt: alleen de negatieve gebeurtenissen uit het nieuws over islamitische landen op te pikken, te ontkennen dat ook daar progressieve bewegingen aan het werk zijn, de starre islamitische denkers wel te citeren, en de vernieuwende niet. Verschijnselen die meer met migratie te maken hebben of met klassenverschillen weg te declareren onder religie, en dan ook nog alleen de islam. Losse citaten uit de koran halen die de oordelen illustreren, andere citaten negeren. Niet luisteren naar Nederlandse moslims die zelf laten zien dat een groot deel van de oordelen eenvoudig niet kloppen. De machtsbalans simpelweg omdraaien: niet wij bedreigen hen, niet wij zijn bezig om hun burgerrechten in te perken, nee, zij bedreigen ons. Enzovoorts. Zie ook: Een spook waart door Europa<\/a>, voor voorbeelden. <\/p>\n

En dan heb ik het nog maar even niet over het begeleidende verschijnsel van de islamofobie, hoe de aanklagers van islamofobie en de bondgenoten tegen racisme en discriminatie van moslims worden weggezet, als ‘linkse kerk’, ‘politiek correct’, ‘moslimknuffelaars’ en erger. <\/p>\n

Islamofobie bestaat. Ook in Nederland. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Er is veel verwarring over wat racisme nu eigenlijk is, en of dat hetzelfde is als ‘islamofobie’. Op verschillende plaatsen op dit weblog heb ik de link gelegd, ik ben het eens met Tariq Modood, een Pakistaanse Brit, dat we … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[6,21],"tags":[76],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1793"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52240,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793\/revisions\/52240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}