De paus heeft laten weten dat het moderne feminisme in strijd is met de waarachtige vooruitgang van vrouwen. Een man in een jurk als de betere feminist, het is niet nieuw. Ik zou het ook graag naast me neer hebben gelegd met een ach daar gaan we weer, als het niet oz’n mooie gelegenheid was om de discussie over de paradigmastijd eens te verleggen naar een ander terrein. Als illustratie.
\n
\nDe rooms-katholieke kerk doet nu alsof er maar \u00e9\u00e9n soort feminisme is, dat van het ‘gelijkheidsdenken’. Dat is niet waar. Ook binnen de vrouwenbeweging zelf heeft lang een paradigmastrijd gewoed tussen de gelijkheidsfeministen en de verschilfeministen.
\nBij de eersten is het paradigma dat mannen en vrouwen niet wezenlijk van elkaar verschillen, en dat we de maatschappelijke verschillen die we aantreffen vooral moeten wijten aan de maatschappelijke verhoudingen, denkbeelden over vrouwen en mannen en opvoeding. In dat paradigma is de gedachte dat er historisch gezien wel grote verschillen tussen vrouwen en mannen waren toen vrouwen nog voor een groot deel samenvielen met hun biologische functie als moeder, en het de mannen waren die het gezin moesten verdedigen en de buit binnen moesten brengen. Van die biologie hebben we ons vergaand ge\u00ebmancipeerd, is de redenering. Vrouwen krijgen veel minder kinderen, leven langer, en behalve de tijd van zwangerschap en borstvoeding dat alleen door vrouwen gedaan kan worden is de noodzakelijke verzorging van kinderen niet meer gebonden aan het lichaam van een vrouw. Verzorging doe je met hart en handen en die zijn gelijkelijk verdeeld tussen de seksen. Dat betekent ook dat er maatschappelijke ruimte vrijkomt voor vrouwen om deel te nemen aan het arbeidsproces en aan de politieke macht.
\nMaar daarnaast was er altijd een stroming die juist het ‘andere’ van vrouwen wilde benadrukken. Het vrouwelijke in de maatschappij is altijd ondergewaardeerd, en in plaats van te ‘vermannelijken’ en hetzelfde te gaan doen als mannen, zouden vrouwen juist op moeten komen voor de herwaardering van zorg en dat wat vrouwen altijd al hebben gedaan voor het voortbestaan van de wereld.
\nDie twee stromingen botsten nogal eens. In de vrouwenhulpverlening was dat het gevecht tussen de ‘poli’s’ en de ‘spiri’s’. De eersten wilden het vooral hebben over gelijke rechten voor vrouwen, de tweeden waren er tegen dat vrouwen deel gingen nemen aan de ‘mannenmacht’ omdat dat zou corrumperen. <\/p>\n
Destijds waren we nog niet zo ver dat we die twee houdingen als paradigma’s boven tafel kregen. Het zou de discussie erg hebben verhelderd. Maar gelukkig heeft geen van de twee stromingen ooit gewonnen en bleven ze naast elkaar en door elkaar heen bestaan. Want elk van de twee paradigma’s, consequent doorgevoerd, leidt naar een te beperkte strategie. Wanneer vrouwen alleen maar deel zouden nemen aan de mannenmacht, aan carri\u00e9res, en aan de onderlinge rivaliteit zou de wereld er niet leuker op worden. Allemaal Margaret Thatchers, of moderner gezegd, ministers Verdonk met rechte ruggen. Wie zou er dan nog aandacht hebben voor de zorg?<\/p>\n
Maar het andere paradigma, consequent doorgedacht, zou net zo beperkt blijven. Wanneer vrouwen zich op zouden sluiten in de zorg en de macht aan mannen over zouden laten dan krijg je mooie vrouwelijke getto’s, terwijl de mannen doorgaan met beslissingen nemen die ook ons leven aangaan. Van werkelijke herwaardering komt het in een wereld waar geld ook staat voor onfhankelijkheid dan ook nooit.<\/p>\n
De blinde vlek in beide strategi\u00eben apart is dat beide de man nog als norm behouden. Of je juist net als mannen wilt worden of je daar juist tegen af wilt zetten en niet zo wilt worden, het laat de mannen feitelijk als ‘vaststaand’ buiten schot.<\/p>\n
Jessica Benjamin, een feministische psychoanalytica deed een poging om de twee tegenstrijdige houdingen met elkaar te verzoenen in een derde paradigma. Zij zei: er zijn drie taken in het feminisme besloten:
\n1. het vrouwelijk domein dat werd gedevalueerd in ere te herstellen,
\n2. het terrein te veroveren dat tot nu toe aan mannen is voorbehouden,
\n3. de tegenstelling tussen deze twee sferen op te heffen, te overstijgen, door de relatie tussen beiden te herformuleren. <\/p>\n
Of in andere woorden: het gaat met de emancipatie pas goed wanneer er een evenwicht komt tussen werk\/macht aan de ene kant, en de zorg aan de andere kant, en dat niet alleen voor vrouwen, ook voor mannen. Dat is waar het emancipatieproces over gaat, zij het met horten en stoten. De vrouwen zijn meer dan voorheen doorgedrongen in het ‘mannelijk’ domein, en de mannen enigszins in het ‘vrouwelijk’ domein. Dat het nog steeds niet in evenwicht is is omdat de emancipatie van vrouwen zoveel sneller is gegaan dan die van mannen. De zorg is nog steeds verre van eerlijk verdeeld, en dat maakt dat het nog steeds een vrouwenprobleem lijkt, of in de praktijk ook is, hoe je werk en gezin met elkaar kan combineren zonder dat de een onder de ander hoeft te lijden, en zonder je daarbij over de kop te werken. <\/p>\n
Van het Vaticaan moeten we weer terug naar het vrouwelijk domein, omdat dat nu eenmaal in onze natuur zou zitten. Maar om niet helemaal achterlijk over te komen voegt de brief er aan toe dat vrouwen naast hun natuurlijke taak wel mogen werken en op de arbeidsmarkt gelijk behandeld zouden moeten worden. Ook moet er wat gedaan worden aan het geweld tegen vrouwen. Daarbij wordt uiteraard over het hoofd gezien dat gelijke behandeling op de arbeidsmarkt een illusie is zolang de taken thuis niet evenzeer eerlijk zijn verdeeld. En dat geweld een gevolg is van, onder andere, economische afhankelijkheid van vrouwen. Dat geweld neemt alleen af, ik heb dat al eerder betoogt, wanneer de ongelijkheid tussen vrouwen en mannen ook afneemt. <\/p>\n
Het Vaticaan wil de geschiedenis dus weer eens een paar stappen terugdraaien en terug naar het paradigma van de vrouwelijke en mannelijke natuur als vaststaand en dus onveranderlijk. <\/p>\n
Een tweede strijdperkje speelt tegelijkertijd in de media . Het is geen nieuwe gedachte. De zorg voor kleine kinderen, wanneer je de thuissituatie, de kinderopvang en de kleuterzorg bij elkaar optelt ligt nog voor 99% in handen van vrouwen, en dat zou moeten veranderen. De argumenten daarvoor kunnen nogal verschillen. In het NRC wordt professor Tavecchio geciteerd, die in die krant zegt dat er nu eenmaal biologische verschillen zijn tussen jongens en meisjes, jongens zijn beweeglijker en hebben meer exploratiedrang dan meisjes, en het is niet goed voor jongens als ze steeds maar weer daarop gecorrigeerd worden door vrouwen die onbewust de neiging hebben om vrouwelijk gedrag positiever te waarderen. In de Volkskrant wordt dezelfde professor geciteerd alsof hij gezegd zou hebben dat het er om gaat dat vrouwen en mannen verschillende stijlen hebben van opvoeden. Jongens hebben mannen nodig om te zien hoe ze aan hun mannelijk gedrag vorm kunnen geven. <\/p>\n
We kunnen er lang over twisten of de verschillen tussen vrouwen en mannen een biologische oorzaak hebben, wat het Vaticaan zegt, dan wel zijn ontstaan door historische en culturele be\u00efnvloeding en de opvoeding, de gedachte waar het Vaticaan zo tegen is. Dan wel in wisselwerking tussen beiden. Die discussie is al heel erg oud. Er is erg veel onderzoek naar gedaan, die voornamelijk bemoeilijkt wordt omdat je als het om mensen gaat nu eenmaal altijd te maken hebt met een cultuur en een omgeving waarin mannelijkheid en vrouwelijkheid al ingekleurd is. Het is dus niet mogelijk om kinderen in een ‘sekseneutrale’ omgeving te plaatsen en dan te kijken hoeveel verschillen er nog over blijven. Fruitvliegjes kun je isoleren, kinderen gelukkig niet. (En dan blijkt dat zelfs fruitvliegjes een deel van hun gedrag moeten ‘leren’.) Er valt nog veel meer over te zeggen, en ik heb dat op andere plaatsen ook gedaan. Misschien kunnen we daar ook nog eens een serietje over maken.<\/p>\n
Dit kan ik er over zeggen: ik ben er erg voor dat er meer mannen betrokken worden bij de zorg, thuis en ook in de kinderopvang en de kleuterzorg. Niet omdat jongens en meisjes biologisch zoveel van elkaar zouden verschillen. Niet omdat vrouwen het niet goed zouden doen. Maar omdat ik het belangrijk vind dat kinderen, jongens en meisjes, al heel vroeg zien dat zorg niet een typisch vrouwelijke eigenschap is. Want zolang dat is wat kinderen in de vroege jaren zien en meemaken, zet zich dat vast in de hersens als een paradigma en moet je later weer erg veel meer moeite doen om dat er weer uit te krijgen. <\/p>\n
Een kleine illustratie. Ik gaf vroeger nogal eens les en lezingen over emancipatie. Dan zat ik wel eens voor een gemengde zaal, dat wil zeggen, vrouwen en mannen. Ik vroeg een keer, hoeveel van de aanwezige mannen passen wel eens op hun kinderen? Een aantal progressieve vaders staken tevreden hun hand op, zij wel. Toen vroeg ik, hoeveel van de aanwezige vrouwen passen wel eens op hun kinderen? Toen steeg er een gelach op. Betrapt. Want zolang mannen (en vrouwen) denken in die termen, een man die thuis blijft ‘past op’ de kinderen, een vrouw die thuis blijft is gewoon thuis, hebben we nog niet verinnerlijkt dat voor de kinderen zorgen, er voor de kinderen zijn, gewoon een menselijke taak is, en niet een vrouwelijke taak die mannen af en toe overnemen. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De paus heeft laten weten dat het moderne feminisme in strijd is met de waarachtige vooruitgang van vrouwen. Een man in een jurk als de betere feminist, het is niet nieuw. Ik zou het ook graag naast me neer hebben … Lees verder