![061016denhaag-409.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2006\/10\/061016denhaag-409.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ik had mezelf uitgenodigd bij een bijeenkomst van de Wiardi Beckman Akademie, een groep jongeren die bij de PvdA een cursus volgen. En deze avond ging over het WRR rapport. Dat wil zeggen: over het rapport met de titel Dynamiek in islamitisch activisme.<\/em> Met Jan Schoonenboom en Wendy Asbeek Brusse, twee van de schrijvers. Vriendelijk stonden Paul Kalma – die ik net nog had gezien bij het overleg van de linkse partijen en Jeroen Dijsselbloem (die met Mohammed Sini van Islam en Burgerschap commentaar zouden geven op de inleiding) toe dat ik er bij mocht zijn. Die politiek actieve beweging omvat vele verschijnselen: ook onder delen ervan de neiging tot terrorisme, en de herinvoering van de harde variant van de sharia. Je ziet acties van enkelingen, en kleine groepen die de terroristische kant opgaan, die vooral bijdragen aan angst en wantrouwen. Die angst voor moslims is ook in ons land gegroeid. Ook al lijkt het na de moord op Van Gogh gaan liggen, er hoeft maar iets te gebeuren, de acrtoonaffaire, Donner, de Paus, de zaak met de genocide van Armeniers, of het barst weer los. De angst voor moslims is een splitsende kwestie. <\/p>\n Wat er plaatvindt, deels onbewust, is de aanname bij een deel van de bevolking, dat we te maken hebben met een botsing van beschavingen – term van Huntington – die gepaard gaat met de gedachten dat de islam gewelddadig is en de sharia per definitie slecht. Die botsing van beschavingen is wetenschappelijk gezien al afgebrand, maar tegelijk is het als notie politiek en maatschappelijk gezien ingedaald. Aan beide zijden overigens: ook in grote delen van de islamitische wereld wordt het Westen gezien als de andere kant, die er op uit is om de islam te vernietigen. <\/p>\n Het is in Europa een urgent vraagstuk. We zijn er gevoeliger voor dan in de VS, stelt Schoonenboom. En we moeten onderkennen dat een onderdeel van de globalisering is dat wat zich buiten onze grenzen afspeelt repercussies heeft er binnen. We zien bijvoorbeeld het Midden Oosten conflict als een kweekvijver fungeren voor jihadisten. We kunnen ons geen passief beleid permitteren, we moeten elke kans aangrijpen om de polarisering tegen te gaan, en de kansen op democratisering en voor de mensenrechten te verhogen. De situatie is gevaarlijk, denk aan het voormalige Joegoslavie, waarbij bleek dat de beschavingslaag heel snel weg was. En dat geldt zeker voor conflicten die geframed<\/em> kunnen worden in religieuze termen. <\/p>\n Wat we gedaan hebben is in moslimlanden op zoek te gaan naar de andere kant, met de vraagstelling: zijn er aankopingspunten voor democratisering en mensenrechten. Wat zijn de feiten, wat zijn de ontwikkelingen. Huntington ging er van uit dat democratisering en mensenrechten nu juist het grote verschil vormden tussen de moslimwereld en het Westen, op een absolute wijze: wij hebben dat, democratie en mensenrechten, zij hebben het niet. En meer dan dat: de moslimwereld zou het ook nooit krijgen. Ze kunnen democratie hoogstens lenen, zoals in Turkije, waarvan Huntington zei dat ze die democratie alleen konden handhaven met een sterk leger. Dat schetste hij als het kernconflict tussen moslimwereld en westen. Een misdadige stelling. <\/p>\n Onze vraag was: hoe zit het met de dynamiek van politieke bewegingen, en met het islamitische recht. Of met die twee woorden die hier inmiddels in de woordenschat zijn opgenomen: sharia en jihad. We hebben twaalf islamitische landen diepgaand onderzocht, met name naar de toepassing van de sharia. <\/p>\n Er wordt rondom het onderwerp veel gedacht in zwart-wit termen, terwijl het vaak blijkt te gaan om grijstinten. Wij dachten aanvankelijk dat het rapport, juist vanwege de grijstinten, nauwelijks op zou vallen. Dat, zegt Schoonenboom met ironie, is dus geweldig meegevallen. <\/p>\n Er zijn inmiddels meer denkers die zeggen, het gaat om de geest van de koran, meer dan om de letter, het gaat om de waarden die er in zijn vervat. Schoonenboom: Een andere bevinding is dat de islamitische bewegingen vaak van revolutie<\/em> overgegaan zijn naar evolutie<\/em>. Van de nadruk op de islamitische umma<\/em> naar de staat. Van anti-statelijk naar opererend binnen het staatsbestel. Van beweging naar partij. Van absolutie claims op de waarheid en het gelijk naar coalitiepolitiek. Ook bij Hezbollah en bij Hamas zien we die beweging. Hezbollah betekent tenslotte letterlijk de partij van God. Dat klinkt nog asboluut. Toch is Hezbollah toegetreden tot het partijstelsel. Ze erkennen dus dat er ook andere posities mogelijk zijn, anders kun je niet samenwerken. Zo zien we ook verschuivingen van de gedachte dat God soeverein is, en Gods wetten boven de staat staan, naar een islamitisch recht waarin ruimte is voor interpretatie en innovatie. En dus met een verschuiving naar de gedachte dat de legitimiteit van de staat bij het volk ligt. Niet alle bewegingen zijn deze richting op ontwikkeld, maar wel veel. <\/p>\n Wendy Asbeek Brusse: Een belangrijk deel van het onderzoek gaat over het islamitische recht. Ook Donner heeft de fout gemaakt om te praten over de sharia, alsof er maar een is. Wij zeggen: er blijkt een grote diversiteit te zijn in de toepassing. Het is dus ook onverstandig om te zeggen: het is gevaarlijk om de sharia in te voeren, je kunt niet simpelweg stellen we zijn voor of we zijn tegen. In Nederland denken we bij de term sharia onmiddelijk aan lijfstraffen. We denken ook dat de sharia per definitie op gespannen voet staat met mensenrechten. Het blijkt mogelijk te zijn om de sharia te verenigen met democratie en met mensenrechten en zelfs met feminisme. <\/p>\n Van de 48 moslimlanden kun je maar 10 landen echt een islamitische staat noemen. In 8 landen is de sharia de belangrijkste bron voor de wetgeving. In maar 4 van de landen is geloofsafvalligheid strafbaar, en dan nog is het daarmee gezegd dat die straffen ook echt worden uitgevoerd. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat in die strengere landen ‘afvalligen’ het niet heel moeilijk kunnen hebben. Elke uitspraak in de trant van: zo zit dat in islamitische landen zijn onjuist, daarvoor is de diversiteit te groot. En onze conclusie is dus dat ook in islamitische landen democratisering, modernisering en hervorming mogelijk zijn – wat niet wil zeggen dat dat ook overal gebeurt. Ook is onze conclusie dat het islamitisch activisme constructief kan zijn voor de ontwikkeling van de moslimwereld. Het gaat er dus voor ons om dat we kijken naar de aard en de richting van de islamisering. Dat we de interne ontwikkelingsprocessen volgen, en vooral aansluiten bij die trajecten die democratie en mensenrechten bevorderen. En we moeten hier investeren in een beter geinformeerde publieke opinie, om er voor te zorgen dat de bevolkingsgroepen zich niet verder van elkaar verwijderen. <\/p>\n Tot nu toe hebben we weinig effecten gezien van ons rapport in de politiek. Onze aanbeveling is: ga het gesprek aan met de islamitische bewegingen – je hoeft het niet met alles eens te zijn om wel met elkaar te praten. Dus ook met Hamas, met Hezbollah. Argumenten dat ze bloed aan hun handen hebben dragen weinig bij, alle partijen hebben bloed aan hun handen. En wij moesten in Europa ook met de Eta en de Ira gaan praten. Onderken het belang van islamitische politieke bewegingen,benut hun politieke rol. Benut Turkije, een belangrijke geopolitieke actor. Kijk hoe we initiatieven voor mensenrechten kunnen ondersteunen. En in het binnenland: de discussie moet anders gevoerd worden. Erken het belang van de participatie van moslims in de publieke ruimte. Sta niet meteen op de achterste benen wanneer er gesproken wordt over een islamitische partij – heb een beetje vertrouwen in onze democratie. En stimuleer kennis over de islam, de sharia – ook onder moslims. Want zeker zijn er ook gevaarlijke kanten aan. <\/p>\n En bij de discussie benadrukt Schoonenboom nog eens dat hij niet erg optimistisch is – het is ze aangewreven dat ze een te mooi beeld hebben geschetst van de islamitische wereld. Schoonenboom zegt: de opdracht die we onszelf mee hebben gegeven is om aanknopingspunten te zoeken. We hebben het onderzoek gedaan juist omdat we ons zorgen maken. Het is in ons belang om aanknopingspunten te vinden. Het is geen pleidooi om aardig te zijn tegen de moslimwereld, ja ook, maar want tot nu toe hebben we het slecht gedaan, maar het gaat ook om onze toekomst. Er worden te veel verkeerde beslissingen genomen, om niet met Hamas te praten – dan kun je weten dat het verder mis gaat. <\/p>\n Schoonenboom: Democratie is niet alleen iets voor democraten – het deelnemen aan een democratie kan leiden tot een democratische houding. Sluit groepen buiten de democratie, en ze maken dat leerproces niet door. Ik denk aan Ebadi, in Iran, die gezegd heeft hou nu eens op om de islam voortdurend in de beklaagdenbank te zetten, ik weet dat er nog veel gedaan moet worden, maar laat ons onze eigen strijd voeren. En doe niet alsof die strijd alleen gevoerd kan worden door vrouwen met korte rokken en mannen zonder baarden. Dus laten we ophouden over democratie te praten in termen van hebben. Wij hebben democratie, zij hebben geen democratie. Laten we er naar kijken in termen van een proces – ook wij zijn nog niet klaar met democratisering en met mensenrechten – laten we er veel meer naar kijken als een gezamenlijk proces met een gezamenlijke opdracht. <\/p>\n Tijdens de discussie zei een van de aanwezigen nog iets wat we ons ter harte kunnen nemen: Ik had mezelf uitgenodigd bij een bijeenkomst van de Wiardi Beckman Akademie, een groep jongeren die bij de PvdA een cursus volgen. En deze avond ging over het WRR rapport. Dat wil zeggen: over het rapport met de titel Dynamiek … Lees verder
\n
\nDe Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid is onafhankelijk, de leden hebben een zittingstermijn van vijf jaar, met opzet dus los van de verkiezingen, en met vrijheid van onderwerpkeuze. De regering mag om advies vragen, maar de WRR mag ook zelf beslissen om de regering van advies te dienen waar nu juist niet om is gevraagd. En deden dat met dit rapport dat geheel naar verwachting veel stof deed opwaaien. De motivatie om het onderzoek te doen lag voor de hand: er ontstond in Nederland een klimaat waarin de islam gevaarlijk werd gevonden. Een reden daarvoor is de wereldwijde opkomst, in de laatste drie decennia, van een politiek actieve islam, van welbewuste, strijdbare moslims, die religie zien als inspiratie voor het inrichten van de maatschappij. Dat is, zegt Schoonenboom er maar meteen in zijn inleiding bij, dus niet hetzelfde als de islamitische orthodoxie. <\/p>\n![061016denhaag-371.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2006\/10\/061016denhaag-371.jpg\")
<\/p>\n
\nEen intermezzo: Ik heb het WRR rapport gelezen, en vond het een interessant en gedegen stuk werk, en heel informatief. Het geeft vooral een schat aan informatie over de islam in verschillende landen, de denkers die daar de toon aangeven, en laat vooral de grote diversiteit zien. Wie het WRR rapport serieus gelezen heeft kan nooit meer zeggen ‘de islam’ – ten zij het werkelijk alleen over de vijf zuilen gaat die overal hetzelfde zijn. De passages over de eigentijdse hervormers leverden nog wel wat kritiek: in hoeverre zijn die werkelijk toonaangevend, hoeveel achterban hebben ze? De schrijvers zijn bescheiden om daar uitspraken over te doen, dat is niet makkelijk te onderzoeken. Wel hadden we na afloop daarover nog een interessante discussie. Ik ken zelf Gaza goed, en ik kan uit eigen ervaring vertellen wat daar gebeurt: een stille revolutie onder de vrouwen bijvoorbeeld, zonder dat er sprake is van een duidelijke emancipatiebeweging zie je al grote verschillen tussen de generaties, maak ik vrouwen mee die zich verzetten tegen gearrangeerde en te vroege huwelijken, sluiten vrouwen kontrakten bij het trouwen die ze gelijke rechten geven, en is het al tamelijk uitzonderlijk als een man met meer vrouwen trouwt. Die veranderingen vinden plaats vrijwel zonder ideologie. Ook vind ik in Gaza, wat toch een behoorlijk afgesloten maatschappij is, een opmerkelijke tolerantie ten aanzien van de verschillende manieren waarop mensen hun geloof invullen. Mensen die hun werk onderbreken om te bidden, mensen die dat niet doen. En ieder van de mensen die bij het gesprek aanwezig waren, en ervaringen hebben in de Arabische landen, hebben dergelijke verhalen. Binnen de landen is veel meer aan de gang op het gebied van hervorming dan je kunt zien aan de geschriften van de denkers die wel zijn onderzocht. <\/p>\n![061016denhaag-386.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2006\/10\/061016denhaag-386.jpg\")
<\/p>\n![061016denhaag-393.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2006\/10\/061016denhaag-393.jpg\")
<\/p>\n![061016denhaag-375.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2006\/10\/061016denhaag-375.jpg\")
<\/p>\n![061016denhaag-395.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2006\/10\/061016denhaag-395.jpg\")
<\/p>\n
\nNiet alles wat moslims doen is islam.
\nNiet alles wat het westen doet is gebaseerd op democratische principes.<\/em>
\nIk sprak nog met haar na afloop: Laila Al-Zwaini, ik kende haar nog niet, ze stond wel al een keer op mijn weblog vanwege een artikel dat ik wilde aanbevelen uit de Volkskrant: ‘Er bestaat een verlichte sharia’. Ze is Arabiste. Leuk om haar nu te leren kennen. En vervolgens kom ik haar ook weer tegen op de vrouweniftar. Zo breidt zich het netwerk uit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"