![061214islamenb-008.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2006\/12\/061214islamenb-008.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Gisteren in de conferentie van Islam en Burgerschap. (Zie dagboek hieronder). Frank Bovenkerk, onderzoeker, criminoloog, over islamofobie. Daarover is in de Zevende monitor racisme en extremisme,<\/em> uitgegeven door de Anne Frank Stichting in samenwerking met de Universiteit Leiden een artikel van zijn hand verschenen. Te downloaden van de site van de Anne Frank Stichting<\/a>. Ook hoeven we niet mee te gaan in de gedachte dat moslims of de islam zelf een fundamentele bedreiging zouden vormen. Het feit dat de islam steeds zichtbaarder wordt in het straatbeeld (kleding, moskee\u00ebn, slagerijen) betekent nog niet dat de moslims de ambitie hebben om het land over te nemen en hun opvattingen op te leggen aan anderen. De overgrote meerderheid van de moslims zijn gewone migranten, die zoals andere migranten op zullen gaan in de samenleving. De mensen die zich gewoon houden aan de regels van de democratische rechtsstaat. Nergens wordt de dominante cultuur, de Leitkultur<\/em>, werkelijk serieus bedreigd. <\/p>\n Wat niet wil zeggen dat er geen serieuze problemen bestaan. De integratie van sommige moslimgroepen verloopt moeizaam, en er is sprake van criminaliteit, onderdrukking van vrouwen en agressie tegen homoseksuelen, stelt Bovenkerk. En wat ik belangrijk vind: Bovenkerk stelt ook dat er sprake kan zijn van re\u00eble verschillen van opvattingen over de verhouding tussen kerk en staat, of opvattingen over de wijze van opvoeden van kinderen. Maar er is geen sprake van een Europese cultuur die gevaar loopt, al wordt de samenleving wel multicultureel. Islamofobie geldt als een overreactie<\/em> op deze problemen bij de gevestigde bevolking. En dat maakt het proces van aanpassing en integratie van moslimmigranten, door de vooroordelen en afwijzende houding, alleen maar moeilijker. <\/p>\n Of mensen het nu achteraf betreuren of niet, dat er in Europa jarenlang ruimhartig werd omgegaan met het verlenen van verblijfsvergunningen is een feit. De aanwezigheid van migranten is een realiteit. Met een deel van hen gaat het heel goed, en het is verbazingwekkend om te zien hoe in sommige gezinnen het maar een generatie heeft geduurd om van analfabetisme op te klimmen naar een universitaire studie. Maar een deel blijft achter, in werkloosheid, schooluitval en lage inkomens. Een probleem is nu, dat sinds 2001 veel van die problemen gezien worden als voortkomend uit de godsdienst. <\/p>\n Dat heeft in Nederland een geschiedenis, die gaat van het invoeren van de term allochtonen, die al gauw een negatieve klank kreeg, via Bolkestein en Fortuyn naar de gemiddelde houding tegenover moslims nu. Van een land dat te boek stond als beschaafd en tolerant, zijn we nu opgeschoven naar een land met, volgens de Eurobarometer, de allerhoogste score van raciale en etnische antipathie. <\/p>\n Islamofobie berust op vooroordeel, en vooroordeel is een redeneerfout, stelt Bovenkerk. Zoals: de islam is een monolithische eenheid. Terwijl de geloofsbelevenis in 51 islamitische landen enorm van elkaar verschilt. De islam wordt gezien als onhistorisch en statisch. Terwijl we kunnen zien welke veranderingen er hebben plaatsgevonden. De islam wordt als een fundamenteel andere godsdienst gezien dan die van onszelf. Terwijl er grote overeenkomsten zijn. En de beschrijving van de islam gaat gepaard met een negatief waardeoordeel. \u2018De islam en zijn aanhangers zijn barbaars, irrationeel, primitief, seksistisch. En bovendien gezien als gewelddadig, agressief, en bedreigend tegenover de buitenwereld en als aanmoedigend tot terrorisme\u2019. <\/p>\n Deze vier kenmerken steunen niet op feitelijk geverifieerde beweringen, maar vormen een karikatuur. Er wordt, bijvoorbeeld, ook door intellectuelen als Cliteur en Phillipse \u2018geen verschil gemaakt tussen wet en werkelijkheid\u2019. Ook wordt er weinig aandacht geschonken aan de sociaal-economische oorzaken van problemen. En wordt niet gezien dat een aantal ervan, zoals eerwraak en vrouwenbesnijdenis, ouder zijn dan de islam en dat ook niet-islamieten eraan doen. <\/p>\n Volgens de theorie, die Bovenkerk nog zal nuanceren, is de islamofobie verantwoordelijk voor agressie en beledigingen, van een \u2018vuile blik\u2019 naar een vrouw met een hoofddoek, het stichten van brand in een moskee, tot discriminatie bij sollicitaties. Het is islamofobie als het natuurlijk en normaal wordt gevonden dat leden van de groep worden genegeerd, bespot, of uitgesloten. Maar hoe weten we of het altijd islamofobie is dat achter vijandigheid staat? In veel gevallen is dat makkelijk aantoonbaar, zegt Bovenkerk. Maar soms schieten mensen uit hun slof vanwege werkelijke problemen, buurtoverlast, omdat ze slachtoffer worden van criminaliteit, of omdat ze zich ergeren aan de manier waarop de buren hun kinderen opvoeden. Later in zijn artikel haalt Bovenkerk een onderzoek aan, van Karen Phalet e.a. waarin minder onderzocht wordt hoe (eenzijdige) vooroordelen werken, en meer hoe (tweezijdige) cultuurconflicten verlopen. Afwijzing van islam of multiculturalisme kan voorkomen uit vooroordeel, maar ook uit redelijke en beredeneerbare bezwaren. <\/p>\n Bovendien kan het etiket \u2018islamofobie\u2019 ook worden ingezet tegen mensen die openlijk kritiek op de islam uitoefenen, zoals Afshin Ellian. Tot hiertoe ben ik het eens met Bovenkerk. Helaas zet hij zijn relaas op dit punt niet verder door. Want mij lijkt er wel sprake van een grensoverschrijding van re\u00eble ergernis of verschillen van opvattingen naar islamofobie – of welke andere term je daar voor zou willen gebruiken, als een negatieve ervaring over de hele groep wordt heengestulpt en leidt tot uitspraken over alle moslims of de gehele islam. En dat gebeurt. Ook zou ik het graag meer willen hebben over de rol van Ellian in het publieke debat. Ik heb hem zelf op zien treden, onlangs, en ik vond zijn schofferen van moslima\u2019s – die een levend bewijs waren dat er wel degelijk emancipatie mogelijk is binnen de islam – ver over de grens van wat je als wetenschapper kunt zien als \u2018islamkritiek\u2019. Ook denk ik dat juist voormalige moslims als Ellian en Hirsi Ali niet voor niets op handen worden gedragen door oprechte en aantoonbare islamofoben – ik heb daarvan vele voorbeelden van het internet geplukt. Juist omdat Bovenkerk later in zijn betoog nogal fel is op de verantwoordelijkheid van politici, vind ik dit een gemiste kans. <\/p>\n Verder met het betoog van Bovenkerk. Wie zijn de autochtonen die neigen tot vooroordelen? In alle internationale onderzoeken komt het beeld naar voren van mensen die laag zijn opgeleid, een lage status hebben, met een autoritaire persoonlijkheid en waardering voor conformistisch gedrag. Bovenkerk maakt daarbij de aantekening dat het wel eens zou kunnen zijn dat \u2018beter gesitueerden\u2019 vooral gunstiger scoren omdat ze beter weten wat de sociaal wenselijke en politiek correcte antwoorden zijn. Aan de andere kant zijn het ook de beter gesitueerden die zelden hoeven te concurreren om schaarse goederen met de migranten aan de onderkant van de maatschappelijke ladder. (Zie Anne-Ruth Wertheim, met haar theorie over \u2018concurrentieracisme\u2019, voeg ik toe.)<\/p>\n Er is naast de opvattingen van autochtonen ook onderzoek gedaan naar de opvattingen van moslims. Je kunt spreken van een spiegelbeeldige ontwikkeling. Naarmate meer moslims laten weten de aanslagen niet zonder meer af te keuren, laten Nederlanders weten dat ze moslims in toenemende mate als bedreigend ervaren. De kloof wordt breder. Autochtonen worden in toenemende mate bang voor moslims, in 2005 staat 35% afwijzend tegenover moslims, en 19% vindt hun aanwezigheid niet bedreigend. Aan de moslimkant is de reactie navenant. Terwijl voor 2 november, de moord op Van Gogh, zich nog 45% thuis voelde in Nederland, is dat nu nog maar 27%. De helft ervaart een grote afstand tot de autochtone Nederlanders.<\/p>\n Hoe komt het dat die kloof in Nederland groter is dan in andere landen, terwijl we hier, naast de vreselijke moord op Van Gogh, geen aanslagen hebben meegemaakt? Het antwoord van Bovenkerk daarop is: de geringe terughoudendheid van de media, vergeleken bij andere landen, en vooral: de houding van de politici. Veel van de politici namen deel aan het uiten van oorlogszuchtige taal. Niet alleen Fortuyn, ook Zalm, Verdonk en Van Aartsen. Er is een sfeer ontstaan van iedereen mag zeggen wat hij wil, en de politici geven het voorbeeld. Dat is ernstig, en dat illustreert Bovenkerk aan de hand van een ander onderzoek.<\/p>\n Dat onderzoek gaat over de mensen die we kunnen kenmerken als conformisten. Zo\u2019n twintig tot dertig procent van de bevolking, zegt Bovenkerk. Dat zijn de mensen die zouden willen dat iedereen zich hetzelfde gedraagt en zich aan dezelfde regels houdt. Mensen die zich cultureel bedreigd voelen zijn in werkelijkheid onzeker over het gebrek aan sociale eenvormigheid, en dat kan zover gaan dat ze bereid zijn daar centrale democratische waarden voor opzij te zetten. Tegelijk zijn dit de mensen die gevoelig zijn voor de boodschappen van autoriteiten. En vooral van politici. Zolang die politici oproepen tot verdraagzaamheid en inschikkelijkheid is dat de norm, maar gaan die boodschappen een andere richting in, dan \u2018is de geest uit de fles\u2019. En dat is een reden waarom de opinie over moslims dramatisch is verslechterd in de jaren na 2000. De verantwoordelijkheid van politici is groter dan zijzelf misschien beseffen.<\/p>\n Dat blijkt in een vergelijking met Engeland. Hoewel daar zware aanslagen hebben plaatsgevonden was dit duidelijk: de regering, politici, opiniemakers en politie deden onmiddellijk hun best om duidelijk onderscheid te maken tussen de daders en de islam als geheel, er kwam een spoedige reactie van de vertegenwoordigers van moslimorganisaties om de aanslagen te veroordelen, en ook de media deden hun best om onderscheid te maken tussen terroristen en moslims. Daarbij is essentieel dat de lokale politici banden hebben en overleg plegen met de leiders van plaatselijke moslimgemeenschappen. Niet dat er in Engeland geen problemen zijn, maar de kloof is aanzienlijk kleiner. Zo kan het dus ook, concludeert Bovenkerk. <\/p>\n Lees vooral het hele artikel, en niet alleen mijn (subjectieve) samenvatting. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gisteren in de conferentie van Islam en Burgerschap. (Zie dagboek hieronder). Frank Bovenkerk, onderzoeker, criminoloog, over islamofobie. Daarover is in de Zevende monitor racisme en extremisme, uitgegeven door de Anne Frank Stichting in samenwerking met de Universiteit Leiden een artikel … Lees verder
\n
\nDit is het gegeven: als de openbare stemming tegenover moslims in Nederland wordt gemeten, blijkt die in toenemende mate angstig en somber te zijn. Er is zelfs sprake van een tamelijk snelle en heftige omslag. Bovenkerk gaat er uitvoerig op in wat we onder islamofobie moeten verstaan. En wat niet. Natuurlijk is er sprake van een reactie op daden van terrorisme en bedreigingen met geweld door moslims en hun organisaties, stelt hij. \u2018 Maar het gaat niet aan om alle twintig miljoen moslims die in Europa leven of de godsdienst die zij belijden, verantwoordelijk te stellen voor de weerzinwekkende daden van een zeer klein aantal fanatici.\u2019<\/p>\n