![img0801.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2007\/03\/img0801.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Alsof we lijden aan een collectief historisch geheugenverlies. Alsof de komst van migranten in Nederland een nieuw verschijnsel is, alsof we de spanningen die dat met zich mee kan brengen voor het eerst meemaken, alsof migranten, die elementen van een andere cultuur met zich mee brengen die van \u2018ons\u2019 aantasten, en alsof wij Hollanders een eenheidscultuur hebben. Gisteren, in het stuk over het hand in hand gaan van een anti-moslim ideologie en vierkant achter Israel staan had Warschawski het al over die nieuwe uitvinding: de joods-christelijke cultuur. Een leugen zegt hij. Nederland is al vanaf de zestiende eeuw een structureel immigratieland geweest, stellen de schrijvers. Nederland is altijd al in hoge mate economisch afhankelijk geweest van de nieuwkomers, zonder hen zou er geen sprake zijn geweest van een Gouden Eeuw. Een half miljoen buitenlandse zeelieden en soldaten die hun rol speelden in het Oost-Indische avontuur. Vele duizenden Duitse seizoenarbeiders, voor de landbouw, het steken van turf, het aanleggen van polders, dijken en kanalen. En het is niet zo dat migranten vroeger sneller en beter integreerden. Het grote verschil is alleen dat niemand er wakker van lag. <\/p>\n Tot het eind van de achttiende eeuw was een inwoner uit Leiden die zich bij de stadspoorten van Amsterdam meldde een vreemdeling, net als een Duitse of Italiaanse nieuwkomer. Soms, als er veel migranten tegelijk binnenkwamen gaf dat spanningen en botsingen. Al in vroeger eeuwen maakte men zich zorgen over de komst van grote groepen ongeschoolde en arme mensen. Niet alleen vanwege de overlast, ook vanwege het verval van de steden, de angst voor besmettelijke ziekten, het verval van zeden, de criminaliteit. Ook in vroeger tijden de verontrusting in Europese landen over de Gemeinschadlichen Umhertreiber.<\/em> Of dat nu de waterdragers uit Auvergne waren, die in 1842 weigerden om de Parijse zeden en gewoonten over te nemen, naar hun eigen dansgelegenheden gingen en aan elkaar klitten \u2018als joden in Babylon\u2019, of de joden die vast hielden aan hun geloof, hun gewoontes, en bij elkaar wilden blijven wonen. Het is dus de vraag of de situatie van nu zo verschilt van vroeger. Een voorbeeld: tussen 1600 en 1650 was 40% van de Amsterdamse inwoners in het buitenland geboren. Rond 1800 was dat nog een kwart. En dat percentage zou veel hoger uitvallen als we de huidige definitie van allochtoon toe zouden passen, want dit ging alleen over de eerste generatie.<\/p>\n De laatste golf van morele paniek kunnen we ons nog herinneren. Als we dat willen. Dat was bij de onafhankelijkheid van Suriname, toen tienduizenden donkergekleurde rijksgenoten naar Nederland kwamen. Ik ken de stereotypen nog van die tijd, werkschuw, lui, aan de drugs, geneigd om \u2018hun\u2019 vrouwen de prostitutie in te sturen of ze met een kind te laten zitten, geneigd om \u2018onze\u2019 vrouwen in te pikken, en vooral uit op \u2018onze\u2019 uitkeringen. Ik herinner me nog een vrouw die bezorgd zei dat als het zo door ging – met gemengde huwelijken – ‘wij’ straks alleen maar gekleurde kleinkinderen zouden hebben. Als of die in dat geval niet gewoon bij dat ‘wij’ zouden horen, en alsof ‘wij’ dan niet meer zouden bestaan. Ook toen de ideologie van de \u2018botsende culturen\u2019 en de gedachte dat zwart en wit zich nu eenmaal niet zouden verdragen. Ze zouden zorgen voor een spiraal van werkloosheid, segregatie en criminaliteit. <\/p>\n De cultuurpessimisten van toen hebben geen gelijk gekregen, zeggen Lucassen en Willemsen. Natuurlijk ging de aanpassing niet van een leien dakje, dat gebeurt nooit. Wat van buiten komt stuit altijd op weerstanden. En het waren niet alleen de Surinamers die moesten wennen, de Nederlanders waren slecht voorbereid op de absorptie van zoveel nieuwkomers en ook zij moesten zich aanpassen aan een nieuwe realiteit. Maar na dertig jaar blijkt dat Surinamers zijn doorgedrongen in alle lagen van de bevolking, met eigen verenigingen, boegbeelden in de sport en het amusement, toonaangevende journalisten, kunstenaars en politici. Tegelijkertijd blijven de banden met het moederland Suriname sterk, en er wordt heel wat heen en weer gependeld tussen Schiphol en Zanderije. Weinig mensen willen de schepen volledig achter zich verbranden, maar de orientatie op Nederland is toegenomen. Kleur is geen onoverkomelijk struikelblok gebleken. En er is geen reden om aan te nemen dat geloof wel een onoverkomelijk verschil zou zijn. Het blijkt in ieder geval nog nergens uit. De verschillen waar het debat over gaat worden geconstrueerd, absoluut gemaakt. En als onveranderlijk gezien, alsof cultuur een vaststaand ‘ding’ is, dat je nu eenmaal hebt. Terwijl je met een blik al vast kunt stellen hoe groot de verschillen al zijn tussen eerste en tweede generatie migranten.<\/p>\n Zeker zijn er stadswijken met problemen. Oudere, autochtone bewoners kunnen het gevoel hebben dat hun stad te snel is veranderd, en dat gaat vaak gepaard met het idealiseren van het verleden. Ik zie dat zelf in de Jordaan, waar ik al dertig jaar woon. Eens een volkswijk met een geheel eigen cultuur. Maar ook erge armoede, en onleefbare sloppen, die nu zijn opgeruimd. De oorspronkelijke bevolking is grotendeels weg, naar Almere, bijvoorbeeld, ik kom ze tegen op de markten, als ze nog even komen buurten. Op het Jordaanfestival wordt de oude cultuur nog gevierd, en veel oud-bewoners kunnen nostalgisch praten over het verlies van de saamhorigheid van toen. Niets is meer wat het was. De kinderen kunnen niet meer op straat spelen, je kunt de voordeur niet meer open laten staan, dat touwtje door de brievenbus is ook al lang verleden tijd, en de buren heten niet meer automatisch Ome Kees en Tante Neel. Dat voelt als verlies, ook al hoef je maar even door te vragen en ook de ellendeverhalen komen. Maar er is een verschil tussen de veranderingen in de Jordaan en die in andere stadswijken. De Jordaan is \u2018opgeyupt\u2019 en wit gebleven. Er is geen bevolkingsgroep die je de schuld kunt geven van het verlies van de saamhorigheid en vertrouwdheid van vroeger. In stadswijken waar de armoede (relatief) is toegenomen, dezelfde wijken waar veel migranten wonen, is het makkelijk om de groep nieuwkomers, die zichtbaar zijn, tot de personificatie van de dreiging te maken. Het lijkt alsof het hun komst is die alles heeft veranderd, ook al is dat maar een deel van het verhaal, zeggen de schrijvers. <\/p>\n Het tweede punt dat Lucassen en Willems maken, als historici, is de gedachte dat er zo iets is als een gedeelde Nederlandse cultuur, die nu door de nieuwkomers bedreigd zou worden. Maar wie zich verdiept in de geschiedenis van Nederland weet dat er zelden sprake is geweest van gedeelde waarden en normen. Ook de nu zo aangehangen idealen van de Verlichting zijn door langdurige en verbeten conflicten gerealiseerd. Eigenlijk waren we altijd al een multiculturele samenleving, zeggen de schrijvers, met felle tegenstellingen tussen de bevolkingsgroepen. En met talloze overeenkomsten met wat nu ervaren wordt als de \u2018botsing der culturen\u2019. Zie bijvoorbeeld de strijd tussen protestant en katholiek, of die tussen christenen en joden, maar ook de segregatie tussen mensen uit verschillende sociale milieus: tot in de twintigste eeuw bezag de middenklasse de arbeiders alsof het om een exotische stam ging. Als asociaal en genetisch minderwaardig. Zelfs de neiging om \u2018het verschil\u2019 te gooien op de religie is in Europa niet nieuw. Toen in Engeland vanaf 1840 honderdduizenden Ierse migranten aankwamen, de meesten van hen ongeschoold, ongeletterd, arm, werden ze vooral bedreigend gevonden omdat ze katholiek waren. De strijd van de gevestigden tegen de buitenstaanders kreeg de vorm van een agressieve antikatholieke campagne, aangevoerd door volksmenners. Willems en Lucassen: \u2018Vervang de priester of jezuiet door een imam, de paus door Khomeiny, en katholieke Ieren door islamitische Turken of Marokkanen en de beelden vallen vrijwel samen\u2019. <\/p>\n Ook in Nederland, in 1972 waren er opstootjes van protestanten die zich er aan ergerden dat de katholieken niet deelnamen aan de festiviteiten om de inname van Den Briel door de protestantse watergeuzen te vieren, en er werden gezinnen met geweld gedwongen om de driekleur uit te hangen. Protestanten en katholieken hadden tot vrij recent elk hun eigen nationalisme met erg weinig begrip voor andersdenkenden. Er is geen enkele reden om te denken dat alleen de \u2018joods-christelijke beschaving\u2019 vanzelf zou leiden tot democratie en de scheiding van staat en kerk. <\/p>\n De vorming van de huidige seculiere samenleving, met de ideologie van gelijkheid en de scheiding van kerk en staat, inclusief de emancipatie van vrouwen, meer educatie voor de kinderen uit de lagere klasse en de acceptatie van homo\u2019s is een lang proces geweest. Het is niet alleen leerzaam voor de migranten om van de geschiedenis van die worsteling kennis te nemen, het zou ook de autochtonen geen kwaad doen om de eigen geschiedenis beter te kennen. Met name diegenen die nu zo fier ten strijde trekken tegen de islam, zeggen de schrijvers. Het gaat er niet alleen om om te erkennen dat onze typische Hollandse tulp eens uit Turkije kwam. Het gaat er om dat niet alleen \u2018zij\u2019 anders zijn, maar ook wij waren niet wie we dachten te zijn.<\/p>\n Een inspirerend en relativerend boek dus. Een beetje onevenwichtig, misschien te haastig samengesteld. Twee inaugurele reden, aangevuld met een paar artikelen, waaronder ferme kritiek op Paul Scheffer, de man die de discussie zeer heeft beinvloed, en niet ten goede, door de term \u2018het multiculturele drama\u2019 in te voeren. Waarna het voor de aanhangers van de doemdenkers al haast geen punt meer was om nog eens na te gaan of het met het grootste deel van de migranten, wat integratie betreft, niet prima gaat. Maar doordat het boek bestaat uit losse artikelen, krijg je een beetje het gevoel alsof het betoog steeds weer opnieuw wordt begonnen, en zit er ook nog wel enige overlap tussen de stukken. Dat gaat ook ten koste van diepgang. Ik kijk dus erg uit naar volgende publicaties van de schrijvers. <\/p>\n Er is maar een punt waar ik erg over ben gevallen. \u2018De linkse jongens (en meisjes) van de jaren zestig, die eens op hoge toon het recht op een eigen leefstijl opeisten, zijn nu de eersten die wijzen op het gevaar van de vijfde colonne die de moslimmigranten in hun ogen vormen\u2019. Heren, heren, wat een oordeel over een hele groep. Ik was zo\u2019n meisje van de jaren zestig, links, ook zo een die op hoge toon mijn recht op een eigen leefstijl opeiste, en ik ben nog steeds links, en eis nu op even hoge toon ook voor moslimmigranten het recht op een eigen leefstijl op. En voor migrantenvrouwen het recht op hun eigen emancipatie. En ik ben de enige niet van de activistengroepen uit de jaren zestig, die nu nog steeds actief is, en nu opkomt voor migranten en vluchtelingen. Zeker kijk ik ook verbaasd naar de linkse mensen van toen die nu de schuiver naar rechts hebben gemaakt, die zijn er. En die de vrijheid die ze zelf wilden niet gunnen aan anderen. Links voor zichzelf, rechts voor de nieuwkomers. Maar je kunt moeilijk een hele generatie zo wegzetten. Het lijkt wel alsof de lui die te jong zijn om de roemruchte jaren zestig en zeventig zelf actief meegemaakt te hebben nu wat rancuneus terug kijken \u2013 voor historici die anderen verwijten dat ze aan nationaal geheugenverlies lijden is dat niet netjes. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Alsof we lijden aan een collectief historisch geheugenverlies. Alsof de komst van migranten in Nederland een nieuw verschijnsel is, alsof we de spanningen die dat met zich mee kan brengen voor het eerst meemaken, alsof migranten, die elementen van een … Lees verder
\n
\nTwee historici, Leo Lucassen en Wim Willems mengen zich ook in deze ideologische strijd, met een boek, Gelijkheid en onbehagen.<\/em> Over steden, nieuwkomers en nationaal geheugenverlies. Samen bezetten ze de leerstoel Sociale Geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Het is een klein boek, haast meer een pamflet, en ik hoop op meer in de toekomst, maar zeer de moeite waard. <\/p>\n
\nHet is niet eenvoudig om nu nog te beslissen wie eigenlijk de \u2018oorspronkelijke\u2019 Nederlanders zouden moeten zijn, van Teutoonse Bataven, Romeinen en Germanen, Hunnen en Visigoten. We zien Bonifatius en Willibrord als deel van onze vaderlandse geschiedenis, hoewel het allochtonen avant la lettre waren. Eind van de zestiende eeuw: massale trek van Zuidelijke Nederlanders naar steden als Alkmaar, Zaandam en Amsterdam. Het inwonertal van Leiden verzesvoudigde en nog verwijzen Leidse achternamen naar de Franssprekende migranten van toen. De Iberische joden, de Franse Hugenoten, honderduizenden Scandinaviers en Duitsers, asjkenazosche joden uit Polen, belgische vluchtelingen, Duitse jonge vrouwen die hier in de jaren twintig en dertig als dienstmeisje kwamen werken, Molukse KNIL militairen, vlichtende Hongaren, Indische Nederlanders. Chinezen, Italianen, ‘zigeuners’, hooggeschoolde expats uit Japan en de VS. <\/p>\n