![070611ienb-017.jpg](\"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/2007\/05\/070611ienb-017.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Het basisconcept van de islamitische wetgeving is de tawhid<\/em>, het geloof in die ene god. Daar vloeien de secundaire principes uit voort. Aan het woord is Azizah Al-Hibri, in haar inleiding tot de islamitische vrouwenrechten. Die wezenlijke gelijkheid en gelijkwaardigheid tussen mensen wordt in de koran bijvoorbeeld geillustreerd in het verhaal over de val van Satan. Satans ongehoorzaamheid kwam voort uit zijn arrogantie, omdat hij dacht dat hij, geschapen uit vuur, beter was dan Adam, die geschapen was uit klei. Daarmee plaatste Satan zich als gelijke of superieur aan God. Wat in de islam shirk<\/em> wordt genoemd. Zo mag de rijke man niet denken dat hij beter is dan de arme man, en de witte man niet denken dat hij beter is dan de zwarte. Ook de slaven, in de tijd van Mohammed was slavernij nog heel gewoon, werden in de eerste plaats gezien als mensen, en het vrijlaten of vrijkopen van een slaaf was een van de goede dingen die een moslim kon doen. De oorspronkelijke islam is dus in wezen radicaal en revolutionair egalitair. En dat geldt ook voor mannen en vrouwen.<\/p>\n In de goddelijke logica zijn mannen en vrouwen uit dezelfde ziel geschapen en zijn ze er voor elkaar, om elkaar rust te geven, erbarmen en genegenheid. Mannen en vrouwen zijn elkaars beschermers en behoeders. En hun relatie zou gekenmerkt moeten zijn door harmonie, overleg, en samenwerking, en niet door conflict of dominantie. (Al-Hibri verwijst in haar artikel veelvuldig naar de plaats in de koran waar deze visie wordt bevestigd en ontwikkeld, ik verwijs daarvoor naar haar artikel.)<\/p>\n Het aannemen van een wezenlijke ongelijkheid en hierarchie tussen de seksen is in de islam dus in wezen van een ‘satanische logica’, waarbij de ene mens zich plaatst boven de andere, en daarmee de plaats inneemt van God. Shirk<\/em>. Wat de patriarchale wereld er niet van heeft weerhouden om te vinden dat mannen superieur zijn aan vrouwen (soms verhuld als vrouwen zijn gelijkwaardig, maar anders, voeg ik er nog aan toe). Eeuwenlang hebben patriarchaal ingestelde islamitische juristen en geleerden de wezenlijke islamitische gelijkheid ontkend, en de patriarchale interpretatie is de basis geworden van heel veel jurisprudentie. Die ware islamitische visie van de mens als principieel gelijk, moet weer terug veroverd worden op het patriarchaat.<\/p>\n Een tweede belangrijk principe is dat van de islamitische ‘veranderingsleer’. Verandering dient plaats te vinden door geleidelijkheid, door overleg en advies (shura). Er is geen dwang in de godsdienst, staat in de koran. Dat kan in de moderne maatschappij gelezen worden als het recht op meningsvrijheid. <\/p>\n Geleidelijke verandering kan frustrerend zijn, omdat het te langzaam gaat, schrijft Al-hibri, maar is op den duur stabieler en minder destructief dan de verandering onder dwang, die kenmerkend is voor de patriarchale macht. Afgedwongen veranderingen verdwijnen meteen weer wanneer de bron van de macht wordt weggenomen. Er is een programma nodig om de islam te ontdoen van patriarchale vertekening en misbruik van macht, en dat programma moet gebaseerd zijn op helderheid, en rekening houden met de verschillende behoeftes en wensen van moslimvrouwen in elk land. Het moet gepaard gaan met het actief bevorderen van het proces van ijtihad<\/em>, de persoonlijke interpretatie van de koran door moslims. Die herijking en herschrijving van een van patriarchale gewoontes vertekende islam houdt de islamitische principes van rationaliteit en redelijkheid, en maslaha<\/em>, het algemeen belang, in ere. Ook wordt diversiteit als principe geaccepteerd. Een herschreven visie, waarin de vrouwenrechten zijn opgenomen, is dus in het algemeen belang, en niet alleen in het belang van vrouwen. <\/p>\n Vanuit die twee principes, de principiele gelijkheid van vrouwen en mannen, en het principe van overleg, geleidelijkheid en redelijkheid, kan opnieuw worden gekeken naar de kern van de wet, het familie- en huwelijksrecht. <\/p>\n Historisch gezien heeft het huwelijk als intsituut mannen altijd bevoordeeld. Vrouwen werden verhinderd een opleiding te volgen, economisch onafhankelijk te zijn, en kregen niet de vrijheid om zichzelf te ontplooien. Een ware vrouw werd gezien als een vrouw die haar echtgenoot diende, en kinderen voor hem baarde. Deze manier van kijken naar vrouwen is zowel gangbaar in Westerse als in islamitische landen, hoewel die wel aan verandering onderhevig is. Maar het is een patriarchale visie die haaks staat op de oorspronkelijke islamitische visie op vrouwen en huwelijk. <\/p>\n De islam garandeert vrouwen, net als mannen, het recht op onderwijs en opleiding, het recht op economische zelfstandigheid en zelfs het recht op ijtihad<\/em>, de persoonlijke interpretatie van de koran. (Het is opvallend hoe vaak mensen in de koran worden aangemoedigd om hun verstand te gebruiken, en hoe vaak zeer nadrukkelijk niet ‘mensen’, maar expliciet ‘mannen en vrouwen’ worden aangesproken.) De islam ziet het huwelijk als een instituut waarin de partners elkaar behoeden en rust en genegenheid bij elkaar vinden. Nergens in de koran is de gedachte te vinden dat het vrouwen zijn die hun man moeten dienen, door voor hem te koken of zijn huis schoon te maken. Een partner is wat anders dan een dienstmeid. Ook hebben beide partners recht op seksueel plezier. Dat ook vrouwen dat recht hebben heeft consequenties op terreinen als geboorteplanning en echtscheiding. <\/p>\n De koran was gericht op verandering, ook voor vrouwen. In het licht van de al genoemde principes, zijn veel van de passages te lezen als de bevestiging van de rechten van vrouwen in een patriarchale samenleving. Zeker in de tijd van de openbaringen was dat revolutionair. In plaats van mannen het recht te laten houden om een vrouw te erven, alsof ze een object, handelswaar was, kregen vrouwen nu zelf erfrecht. Op een aantal gebieden krijgen vrouwen dus juist een voorkeursbehandeling. Bij de extra bescherming die de islam vrouwen wil bieden hoort haar recht om een huwelijkscontract te sluiten. Daarin kan ze opnemen wat ze wil. Ze kan het contract gebruiken om haar dezelfde rechten te geven op echtscheiding als de man, ze kan er haar recht op studie in vastleggen of haar recht op economische zelfstandigheid. <\/p>\n Bij het huwelijk wordt ook de mahr<\/em> vastgesteld. Mahr wordt vaak vertaald als bruidsprijs, wat verondersteld dat de vrouw is ‘gekocht’. Het tegendeel is waar. De bruidsschat is dat wat een vrouw voor zichzelf mag houden, en waar haar man geen zeggenschap over heeft. In tijden van nood mag ze het delen met haar man, en hij mag dat vriendelijk aannemen, maar ze hoeft dat niet. De mahr<\/em> is verplicht door God. Het is een symbool van het serieus nemen van de vrouw en de verbintenis met haar. Waar die mahr uit bestaat is vrij voor onderhandeling, en afhankelijk van de inkomsten van de man en de behoeften van de vrouw. Het kan ook een symbolische bijdrage zijn, of ze kan vragen om het kunnen volgen van een studie. Maar ze kan ook vragen om het startkapitaal om een eigen onderneming mee te beginnen. (De eerste vrouw van Mohammed, Khadija, was een zelfstandige onderneemster, en Mohammed stond aanvankelijk in haar dienst tot ze hem voorstelde om te trouwen). Ook is het mogelijk om de betaling van het grootste deel van de mahr uit te stellen, tot de man welvarender is, of pas uit te betalen bij echtscheiding – een vorm van gegarandeerde alimentatie. Het is duidelijk dat de mahr bedoeld is om in een patriarchale samenleving, waar gelijkheid tussen vrouwen en mannen nog niet bestaat, vrouwen enige garantie te geven op een eigen bestaanszekerheid en onafhankelijkheid. <\/p>\n Een andere vorm van voorkeursbehandeling is dat elke vrouw een beschermer krijgt toegewezen, een man die voor haar verantwoordelijk is. Daar is zeker wat voor te zeggen in situaties waarin een jonge, nog onervaren vrouw met de familie van haar echtgenoot zou moeten onderhandelen over de mahr en het huwelijks contract. Als ze nog niet getrouwd is dat vaak haar vader. (We moeten er bij bedenken dat in de tijd dat de koran werd geopenbaard er praktisch geen mogelijkheid was voor vrouwen om zelfstandig te leven en het leven, zonder bescherming van een man of van familie uiterst gevaarlijk, vrijwel ondenkbaar was). Uiteraard is ook deze maatregel onder patriarchale verhoudingen vaak gezien als een manier voor mannen om dochters en echtgenotes onder zijn gezag te houden. Maar de werkelijkheid is dat de beschermer de vrouw wel mag adviseren<\/em>, maar dat zij zelf het recht behoudt om te kiezen. Bijvoorbeeld als het gaat om een huwelijkspartner. Gedwongen huwelijken zijn dus niet islamitisch, en ongeldig. En al in zijn tijd vond de Porfeet dat een huwelijk dat zonder de toestemming van een vrouw was gesloten – toen nog zeer gebruikelijk – ongeldig was.<\/p>\n Vergeleken met het joodse en het christelijke geloof is de islam tamelijk liberaal wat betreft voorbehoedmiddelen en abortus. In de tijd dat er nog nauwelijks voorbehoedmiddelen waren, was coitus interruptus – al’ azl<\/em>, ‘voor het zingen de kerk uit’, toegestaan. Hoewel een vrouw die vond dat dat haar seksuele plezier verminderde het recht had om haar man om een boete te vragen als hij zich zonder haar toestemming ’terugtrok’. <\/p>\n Naast het recht op de mahr heeft een vrouw recht op onderhoud door haar man. Zelfs als ze geheel economisch zelfstandig is, is de man nog steeds verplicht om haar te onderhouden, en hoeft zij haar geld niet te besteden aan het gezamenlijke huishouden. Dat ze wordt onderhouden is geen ruilhandel voor het verlenen van huishoudelijke diensten. Ze mag dat doen – partners worden geacht elkaar te ondersteunen – maar ze hoeft niet. Wat ook moslimmannen er door de eeuwen heen niet van weerhouden heeft om vrouwen te behandelen als goedkope huishoudsters. (Ik heb nog wel eens een jonge moslimman horen mopperen dat vrouwen wel erg bevoordeeld werden, zijn salaris ging de huishoudpot in en haar salaris kon ze sparen. Het spreekt ook vanzelf dat een jong echtpaar waarvan beide werken zelf kunnen beslissen dat ook zij meebetaalt aan de huishoudpot of de huur en veel moderne jongeren zullen deze beschermde maatregel niet meer nodig vinden, zoals veel jonge vrouwen ook afzien van een mahr, anders dan een symbolisch cadeau als een sieraad of iets anders als herinnering aan het huwelijk).<\/p>\n In het Westen spreekt vooral het recht van mannen om vier vrouwen te trouwen erg tot de verbeelding. Wat meestal over het hoofd wordt gezien is dat het trouwen van meer dan een vrouw bedoeld was ter bescherming van weduwen en wezen, en gebonden was aan voorwaarden. Alleen als de man kon garanderen dat hij zijn vrouwen gelijk zou kunnen behandelen en onderhouden was het toegestaan, en tegelijk zegt de koran dat werkelijke gelijkwaardige behandeling nauwelijks mogelijk is. Het wordt dus niet aanbevolen. Het is duidelijk, zegt Al-Hibri, dat de koran er van uitgaat dat het monogame huwelijk te preferen is. Bovendien kunnen vrouwen in hun huwelijkscontract opnemen dat ze mogen scheiden als hun man een tweede vrouw wil nemen. (In het beeld van de profeet Mohammed als wellusteling wordt ook meestal over het hoofd gezien dat op een na al zijn vrouwen weduwe of gescheiden waren.) Maar ook deze islamitische regel is onder patriarchale verhoudingen door mannen vaak gebruikt om zichzelf legaal van meerdere vrouwen te voorzien, voor zijn aanzien, voor zijn plezier. <\/p>\n Huwelijken tussen moslims en niet-moslims komen in onze krimpende globale wereld steeds vaker voor. Een ongelijkheid in de wet is nog steeds dat het moslimmannen wel is toegestaan met een vrouw van een ander geloof te trouwen, en moslimvrouwen niet, althans, geen geldig islamitisch huwelijk. De juristen die zich daar mee bezig houden geven vaak toe dat dat te maken heeft met heersende patriarchale verhoudingen: een moslimman zal ook in zijn huwelijk in staat zijn om zijn geloof uit te blijven oefenen, maar van vrouwen wordt verwacht dat haar niet-moslim echtgenoot dat zal kunnen verhinderen. Dat kan door vrouwen ervaren worden, niet als bescherming maar als betutteling, zeker als ze gelooft dat zij een egalitair huwelijk sluit. Maar dan is er nog de kwestie met de kinderen. Een moslim wordt geacht de kinderen te leiden in het geloof. En zeker als het echtpaar ook nog in een niet islamitische omgeving leeft is het de vraag of een vrouw zonder de hulp van haar man de kinderen nog als moslims op kan voeden. Aan de andere kant: moslimmannen die met een niet islamitische vrouw trouwden raakten onder de westerse wetten vaak hun kinderen kwijt, en konden ook niet voldoen aan de plicht hun kinderen als moslims op te voeden. Voor gelovige moslims is het trouwen met een niet-gelovige partner dus nog steeds een zwaarwegend punt. <\/p>\n Echtscheiding is in de islam redelijk eenvoudig. Het is een consequentie van de koranische visie dat echtelieden in harmonie met elkaar moeten leven, en anders zo vriendelijk mogelijk uit elkaar moeten gaan. Wanneer het stel bijvoorbeeld meer dan vier maanden geen ‘echtelijk verkeer’ meer heeft gehad vinden zelfs de meest traditionele juristen dat ze mogen scheiden, en ook zij daar recht op heeft. Maar in de alledaagse patriarchale verhoudingen in veel landen is echtscheiding voor vrouwen vaak nog moeilijk. Vandaar dat Al-Hibri hamert op het huwelijkscontract, waarin een vrouw haar rechten vast kan leggen, bijvoorbeeld het recht om van haar man te scheiden wanneer hij haar niet beschermt, haar niet onderhoudt of haar mishandelt.<\/p>\n Er zijn in de gangbare islamitische interpretaties van de wetten meerdere mogelijkheden om te scheiden. Een ervan is dat de vrouw haar vrijheid ’terugkoopt’ door de mahr terug te geven. Dat kan meestal niet zonder de instemming van de man, en dat geeft hem de mogelijkheid om er een voor haar erg onvoordelige deal uit te onderhandelen – de mahr was nu juist bedoeld om haar te beschermen als ze er alleen voor zou komen te staan. <\/p>\n Al-Hibri gaat er van uit dat er nog veel terreinen zijn in het huwelijks- en familierecht die vragen om hervorming, gebaseerd op de islamitische principes van gelijkheid. Elke wet die de dominantie van mannen bevestigt of goedkeurt is in wezen tegen het karakter van de islam, zegt zij. En wat tegen het karakter van de islam is, is uiteindelijk ook niet goed voor mannen, en niet voor de samenleving. <\/p>\n Er zijn nog meerdere issues wat betreft de rechten van vrouwen die in dit inleidende artikel nog niet zijn behandeld, waaronder het vermeende recht van mannen om hun vrouw te slaan. Daar kom ik nog op terug. En er zijn ook zaken die nog niet bevredigend zijn opgelost, zegt Al-Hibri, zoals het veel genoemde erfrecht en de regel dat bij getuigen de getuigenis van een man gelijk staat aan die van twee vrouwen. Dat wordt door westerlingen vaak geinterpreteerd als zou de islam vrouwen maar de helft waard vinden van mannen. Maar zo simpel ligt het niet, want dat zou in strijd zijn met de kernwaarden van de koran, en in strijd met de veel herhaalde visie dat vrouwen en mannen aan elkaar gelijk zijn. <\/p>\n Voor het gehele artikel, ga naar de website van Karamah. An Introduction to Muslim Women’s Rights.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Het basisconcept van de islamitische wetgeving is de tawhid, het geloof in die ene god. Daar vloeien de secundaire principes uit voort. Aan het woord is Azizah Al-Hibri, in haar inleiding tot de islamitische vrouwenrechten.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[1,10,21],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5513"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5513"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5513\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n
\nUit dat eerste principe vloeit voort dat alle mensen door God zijn geschapen. Alle mensen komt voort uit dezelfde ziel, nafs<\/em>. De enige hierarchie die tussen mensen wordt erkend, is die tussen degene die trouw blijft aan de opdrachten van het geloof, en de mens die dat niet doet. Maar er wordt op dat metaphysische niveau geen onderscheid gemaakt tussen verschillende volken of tussen vrouwen en mannen. Met andere woorden: geen man kan superioriteit claimen ten aanzien van vrouwen, alleen maar op grond van zijn sekse. Een veronderstelde natuurlijke hierarchie tussen de seksen is in strijd met het meest basale principe van de islam.<\/p>\n