Een wat elitaire column van Michael Zeeman in de Volkskrant gisteren. Maar wel een met een punt. Over het web. Over egalitair versus elitair. Hij begint zijn verhaal met de stelling van de bioloog Huxley dat als je maar voldoende apen op een partij schrijfmachines laat rammen er vroeger of later een toneelstuk van Shakespeare uitkomt. Of een dialoog van Plato. Of een column van Zeeman, natuurlijk. De voorwaarden daarvoor zijn voldoende apen, voldoende tijd, voldoende typemachines en voldoende papier.
\n
\nDat is vast waar, zegt Zeeman, maar de belangrijkste factor wordt over het hoofd gezien: wie gaat dat toneelstuk van Shakespeare, die toevalstreffer, uit die gigantische berg betikt papier vissen? <\/p>\n
Zeeman heeft het vervolgens onvriendelijk over de miljarden aapachtigen die dag in dag uit aan het toetsenbord zitten en het internet vullen. <\/p>\n
Leugens bij de vleet, maar een dialoog van Platoonse scherpte over de aard van de leugen is er nog niet uitgekomen. Wel miljoenen weblogs, onafzienbare reeksen burgerjournalistiek, honderdduizenden lemma’s wikipedia, dagelijks verse voorraden geintjes op You-Tube en niet onvernuftige manieren om andermans ideeen, formuleringen, films of muziek te stelen zonder dat hij het merkt. <\/p><\/blockquote>\n
Nu zeggen onheilsprofeten dat die gehele verzameling op het web de traditionele journalistiek bedreigt. Plus de encyclopedistiek en de muziek- en filmindustrie. De fundamentele verandering die het internet heeft gebracht is dat alles gratis is, en allerlei lui dat ook gewoon gaan vinden. Die hebben dus geen zin meer om geld neer te leggen voor een krant of voor een boek. Moet je, als je de vijand niet kan verslaan, die vijand maar volgen op het internet en de gedachte dat een krant er nog toe doet maar opgeven?<\/p>\n
Het gaat om nog wat anders, zegt Zeeman. De internetprofeten zijn de erfgenamen van het egalitarisme van de jaren zestig en het neo-liberalisme van de jaren tachtig die de techniek inzetten om hun overtuiging door te drukken. Het gaat om het gelijk van de amateur tegenover de deskundige. Het gaat om een lepe maskering van de ideologie van het amateurisme. Het gelijk van het collectief tikkende aapachtigen en de verdachtmaking van de professional. <\/p>\n
Voorlopig is dat niet zo erg, zegt Zeeman. YouTube is de machtsverheffing van het vakantiekiekje en de bonte avond. De apen tikken en zolang er voldoende oppassers zijn gelooft niemand dat zij aan het verzameld werk van Plato of Shakespeare werken. En een normaal begaafd mens trekt alle aan het internet ontleende informatie na in gedrukte bronnen of bij de betrokkenen. Maar hoe lang gaat dat goed? Daarom moet er een vak egalitarisme-kritiek komen, een vak dat om te beginnen duidelijk maakt hoe groot de kloof is tussen amateurisme en professionaliteit, zegt Zeeman. <\/p>\n
Zeeman overdrijft, maar ja, het is ook een column. Ook zet hij de tegenstelling amateur en professional veel te scherp aan. Alsof het daarbij gaat om een absolute tegenstelling en niet om een glijdende schaal. Alle internetgebruikers en schrijvers amateurs en alle mensen die in kranten schrijven professionals. Alsof amateurs niet heel goed geinformeerd kunnen zijn en professionals soms tamelijk achterlijk. Alsof je ook op het internet geen sites tegen kunt komen die goed, informatief en betrouwbaar zijn – je moet ze wel weten te vinden. Maar hij heeft een punt. En komt daar op een thema dat mij sinds ik een paar jaar geleden voor het eerst onbevangen afdaalde in de onderwereld van het web bezig heeft gehouden. Zou het niet mogelijk zijn om het net wel constructief te gebruiken, is het niet mogelijk, net als de journalistiek ook eens een ontwikkeling meemaakte en aan het werk ging om een journalistieke code te ontwikkelen? Codes waar journalisten zich al of niet aan houden – maar dat merk je dan tenminste – zoals het principe van hoor en wederhoor, van een scheiding tussen opinie en feiten, enzovoorts? Ik was nog niet van plan me er bij neer te leggen dat de netgebruikers per definitie tikkende apen zijn die evolutionair dat stadium nooit te boven zouden kunnen komen. Ik laat me bovendien zelf als blogger niet graag wegzetten als tikkende aap.<\/p>\n
De gedrukte pers als elitair, het net als egalitair, is dat een onoverbrugbare tegenstelling, en zou er niet een vorm te vinden zijn die iets van de voordelen van de beide kanten combineert? Dit is waar: het net is vergaand egalitair. Iedereen kan er op. Het kost niets. Waar niet gemodereerd wordt is elke mening even zwaarwegend als elke andere mening. En met de mogelijke anonimiteit zijn de tafelmanieren niet per definitie verbeterd vergeleken bij de traditionele media waar iemand zich niet zo makkelijk kan verschuilen. Dat het zo egalitair is, een vorm van emancipatie, is mooi. Maar de normloosheid, het gebrek aan leiding en selectiecriteria, aan codes, staat ook garant voor een eindeloze stroom – ik zeg het nog maar een keer – bagger. Wat een kwaadaardige insinuaties kom ik tegen, wat een gecultiveerd onbenul, want een totaal gebrek aan enig normbesef, dat je mensen niet vals mag beschuldigen, dat je je feiten moet checken voordat je ze van iemand overneemt, dat het laf is om vanachter een schuilnaam met rotte vis te gaan gooien. En dat geschreeuw en geblaat als je het vertikt om alles maar op je weblog op te nemen. Censuur! Stalinist!<\/p>\n
Ik denk niet dat kranten het af zullen leggen tegen het internet, als zijn er ondertussen mensen die nauwelijks meer een krant lezen – maar waren die er niet altijd al? Er zijn mensen die niet meer van het beeldscherm los kunnen komen en langzamerhand in een virtuele wereld lijken te leven. Een krant heeft een groot voordeel: er is voor ons al een selectie gemaakt en dat scheelt in de hoeveelheid bagger waar je doorheen moet om die column van Zeeman te vinden. Dat er een redacteur en een staf zit die selecteert is natuurlijk niet erg democratisch, het standaard verwijt als je op een weblog eveneens selecteert, maar het geeft je als lezer enige garantie dat je niet al te gek veel onzin, herhalingen, rotzooi en onbetrouwbare beweringen hoeft te slikken. Een uitgever doet veel van het werk dat ik anders zelf zou moeten doen. Een krant, een uitgever, heeft als het goed is een gezicht, een kleur, is herkenbaar. Wat ik heldere subjectiviteit noem, je ziet de keuze er achter. Het scheelt ons vooral veel tijd. Dat kan, in principe, op het net ook, maar dan moet je je wel een beetje schrap zetten tegen, vooruit, de aapachtigen die vinden dat alles moet kunnen en overal. En dat elke mening evenveel waard is. <\/p>\n
Inderdaad, een van de zaken waar ik mee geconfronteerd werd is dat er ook een nadeel aan kleeft als alle meningen even zwaar wegen. Ik kom nog uit een traditionele wereld waarbinnen deskundigheid en ervaring gewicht hadden. Nog, als iemand een mening weergeeft, wil ik graag weten hoe die mening is gevormd, vanuit welke ervaring, gesteund door welke deskundigheid en feitenkennis. Op grond daarvan beoordeel ik graag zelf hoeveel waarde ik aan een mening zal hechten.<\/p>\n
Op het internet lijkt dat onderscheid, Zeeman noemt dat het onderscheid tussen amateurisme en professionaliteit, maar dat vind ik de lading niet dekken, inderdaad vrijwel verdwenen. Het miechelt, bijvoorbeeld, van de zelfbenoemde islamdeskundigen, die een lijstje met korancitaten ergens vandaan heeft geplukt, er is een wildgroei aan islamofobe sites. Die zelfbenoemde deskundigen sturen dat wat ze ergens anders vandaan plukken en nooit op hun waarheidsgehalte hebben getoetst vervolgens om de haverklap naar mij toe, met een toon van zo nou hoor je het ook eens van een ander. Geen idee dat citaten los van de context heel weinig zeggen. Zonder enige pogingen om onder ogen te zien dat ik er al geruime tijd op studeer, dat ik me omringd weet door deskundigen die werkelijk weten waar ze het over hebben, dat ik vele moslims ken die op geen enkele manier passen in het negatieve beeld dat de islamofoben verspreiden via het net. Het lijkt allemaal niet uit te maken dat ik mijn best doe om me werkelijk te verdiepen en te informeren. Niet voor de mensen voor wie het net de echte wereld is tenminste. Wel, maar daar kom ik nog op, voor een nog steeds groeiende schare bezoekers die wel waarde hecht aan een weblog waar – net zoals redacteuren en uitgevers keuzes maken, selecteren, hun keuzes kunnen verantwoorden – de lezer ongeveer weet wat hij verwachten kan. Kan verwachten dat de gegeven informatie redelijkerwijs betrouwbaar is, bijvoorbeeld. Ook al vind ik de woordkeuze van Zeeman elitair en niet sympathiek, het is wel een feit dat je deskundigheid als factor om mee te wegen op het web met hand en tand moet verdedigen.<\/p>\n
Er komt nog een ander punt bij. Ik maakte eens deel uit van het collectief dat feministische uitgeverij Sara runde. We moesten dus ook ingekomen mansucripten beoordelen. Heel veel gedichten. Middelmatige poezie met veel gevoel neergeschreven. Niet uitgeefbaar. Want aan de straatstenen niet kwijt te raken. Het punt: er waren erg veel meer schrijfsters van middelmatige gedichten dan lezeressen van middelmatige gedichten. Zo is een van de makkes van het net dat er een overdonderende hoeveelheid mensen behoefte heeft aan een plek om hun mening te uiten, wat nog niet wil zeggen dat ze erg geinteresseerd zijn in die van een ander. Gevolg: een kakafonie van langs elkaar heen schreeuwende monoloogjes. Geen enkele ontwikkelingen in wat nog in de verte geen gesprek wil worden. Eindeloze herhalingen van meer van hetzelfde. Grijp je daarin in, als moderator, en stel je als eis dat iemand zich verdiept in wat er al staat, en er rekening mee houdt dat je niet elke discussie voor de zeven en dertigste keer opnieuw wilt beginnen, gedraag je je kortom zoals een redacteur van een krant dat ook zou doen, dan kun je rekenen op de woede van de nieuw geemancipeerde deelnemer die vindt dat zijn mening toch net zo geldig is als die van een ander, en wie jij eigenlijk wel bent om te beslissen wat er wel en niet op komt. (Censuur! Stalinist!)<\/p>\n
Kortom, Zeeman die het net afspiegelt als het medium van tikkende apen overdrijft, maar hij heeft wel een punt. We hebben een nieuw medium, een medium dat de toekomst heeft, dat in principe emanciperend kan werken omdat het drempelloos, gratis, voor leken toegankelijk is. Het zou reuze jammer zijn om dat in zijn geheel af te schrijven en aan de apen over te laten. Al was het, bijvoorbeeld, alleen maar omdat het een belangrijk medium is voor mensen die geen toegang hebben tot tv of kranten, in Iran, in Gaza. Omdat het een vorm van alternatieve nieuwsgaring kan zijn, achtergrond die je elders niet snel zult vinden. Het feit dat het een medium is dat van onderaf kan werken heeft ook grote voordelen. Maar wil die emancipatie werkelijk werken, dan moet er toch wel meer gedaan worden dan de mededeling pleur het er maar op, alles is prima. Dit is nu gaandeweg zichtbaar aan het worden: je kunt met websites en weblogs verschillende dingen doen. Je kunt keuzes maken, het ene weblog is meer bedoeld als informatie, een andere website is een open forum dat vooral voldoet aan de behoefte van mensen om ergens hun mening te deponeren. Het helpt als websites helderheid verschaffen over hun bedoeling, hun doelgroep, hun normen, hun toelatingsbeleid en selectiecriteria. Zonder modereren kan geen enkele website het stellen. Het helpt als ze naar elkaar doorverwijzen en webgebruikers hun eigen lijstje favorieten kunnen samenstellen, zoals ik dat ook voor mezelf doe. Om tussen al die tikkende apen die ene slimme aap te vinden die net de column van Zeeman heeft getikt. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Een wat elitaire column van Michael Zeeman in de Volkskrant gisteren. Maar wel een met een punt. Over het web. Over egalitair versus elitair. Hij begint zijn verhaal met de stelling van de bioloog Huxley dat als je maar voldoende … Lees verder