De theorie van Chodorow is niet zo simpel. Ik had het in ieder geval nodig om haar boek drie keer te lezen voordat het een beetje pakte, voordat ik er mee kon spelen, voordat ik allerlei dingen begon te herkennen, en dacht, ja, zie je wel, daar heb je het.
\n
\nIk denk dat voor we verder gaan met Chodorow en wat je er mee kunt doen eerst nog even wat moeten verduidelijken wat ik in de inleiding van mijn boek wel had gedaan maar hier nog niet, en dat is een uitleg waar we het over hebben als we spreken over ‘de’ verschillen tussen vrouwen en mannen. Want ook in de reacties blijkt al dat we op verschillende niveaus reageren en elkaar daarom vaak niet verstaan. <\/p>\n
Als ik het over gender heb, heb ik het over verschillende niveaus tegelijk. De eerste:<\/p>\n
– de biologie. Het lichaam waarmee we geboren zijn, en waarmee we bij de ene of de andere sekse worden ‘ingeschreven’. Met als gevolg:
\n– de vorming van de genderidentiteit, of de ontwikkeling van een mannelijk of vrouwelijk ‘zelf’, gelijk op met een vroege persoonlijkheidsontwikkeling. We worden gesocialiseerd tot vrouwen en mannen, op allerlei manieren, door de eerste relaties die we aangaan, door de voorbeelden die we om ons heen zien, doordat we worden gestuurd, en bestraft of beloond voor het juiste of onjuiste gedrag, wat weer samenhangt met:
\n– de heersende beelden over mannelijkheid en vrouwelijkheid, de afspraken en de coderingen. Die kunnen per cultuur, tijdperk en sociaal milieu verschillen. En die beelden hangen weer samen met:
\n– de sociale context. De ‘kansen’, de verdeling van arbeid en zorg, geld, macht en status. En die hangen weer samen met de invloed van instituties als staat, recht, kerk en de markteconomie.<\/p>\n
In het werkelijke leven ervaren we die lagen vaak als een eenheid. Maar in de theorievorming vindt je vaak maar een laag terug. Je komt theorie tegen die alleen maar uitgaat van de hormonen, of de bouw van de hersenen, of het hebben over ‘genen’. Je komt andere theorie tegen die alleen maar uitgaat van het aangeleerd krijgen van seksegedrag. In veel theorie worden bovendien de sekseverschillen geabsoluteerd, terwijl we tegelijk waar kunnen nemen dat er grote verschillen zijn tussen vrouwen onderling, of tussen mannen onderling, en dat er bovendien, ondanks alles, ook veel overeenkomsten zijn tussen vrouwen en mannen. <\/p>\n
Om een klein voorbeeld te geven, er is een theorie die er van uitgaat dat mannen een biologische reden hebben om niet monogaam te zijn, omdat zij een drift hebben om hun genen aan zoveel mogelijk kroost door te geven. En de vrouwtjes zouden dan juist hechten aan monogamie, omdat ze het verwekte kroost willen beschermen en daarvoor een mannetje aan zich willen binden. Je hoeft maar even na te denken dat dit als een absoluut feit nooit kan kloppen, want met wie zijn al die mannetjes dan ontrouw als die vrouwtjes daar geen zin in hebben? <\/p>\n
De theorie van Chodorow gaat vooral over de hele vroege persoonlijkheidsontwikkeling. Zo vroeg dat we er geen herinneringen aan hebben en wat we zijn geworden ervaren als ‘zo ben ik nou eenmaal’. Het punt is dat onze vroege persoonlijkheid al vanaf heel vroeg ‘gegenderd’ is, we leren het laatst met onze taal om onszelf in te delen bij jongetjes of meisjes, maar voor die tijd hebben we al een ‘zelfgevoel’ ontwikkeld.<\/p>\n
Een voorbeeld. Stel je een cultuur voor waar de kinderen vanaf de geboorte tegen het lichaam van de moeder aan blijven, in een lap, ook als ze slapen. Ze zijn tot ze lopen nooit alleen. En stel je een cultuur voor waar een kind vanaf de geboorte in een apart wiegje wordt gelegd en er alleen uit wordt gehaald om gevoed te worden. Zou dat geen verschillend ‘zelfgevoel’ opleveren? Dat we ons in ons diepste zelf als ‘verbonden’ voelen of juist als ‘separaat, apart, alleen’? (Je komt hier al op de verschillen tussen een ‘ik’ en een ‘wij’ cultuur, die al vroeg verankert ligt in onze vroegste persoonlijkheidsontwikkeling.)<\/p>\n
Het punt is, als we het weer hebben over ‘nature’ of ‘nurture’, aangeboren of aangeleerd, dat we het bij dat vroegste zelfgevoel hebben over een laag die we weliswaar hebben ‘aangeleerd’ maar die zo diep zit, en die we zo als ons ‘zelf’ ervaren, dat je die niet zomaar kunt veranderen. Dat is een gedachte die we overigens van Freud hebben, maar die slaan we nu even over. <\/p>\n
Terug naar Chodorow. Wat zegt ze? Ze zegt dat het voor jongens en voor meisjes een verschil maakt dat de eerste, diepste, meest emotionele en nabije band voor beide seksen die met een vrouw is. En dat heeft gevolgen: voor jongetjes dat ze om een man te worden zich uit de identificatie met het eerste liefdesobject los moeten maken, ze ‘separeren’ dus meer dan meisjes. Maar de consequentie is ook dat het zelfgevoel als man meer labiel is, meer ‘gezocht’ moet worden, en later meer ‘bewezen’ moet worden. Terwijl meisjes, die zich om hun sekseidentiteit te ontwikkelen niet hoeven te separeren van hun eerste object, een stabieler zelfgevoel over zichzelf als vrouw ontwikkelen, maar daarbij meer moeite hebben om zich te ‘separeren’, zich als apart, als individu, als ‘ik’ te ervaren.<\/p>\n
Dat is de theorie. Waarbij we vooral op moeten letten dat we die niet als de absolute waarheid toe gaan passen, dat we die niet als een mechanisch verklaringsmodel gaan gebruiken, maar zien als een onderstroom in onze sekseontwikkeling. Enige relativering is wel op zijn plaats, al was het maar omdat vrijwel niemand meer wordt opgevoed in een gezinssituatie waarin mannen geheel afwezig of emotioneel onbeschikbaar zijn, en vrouwen volledig in het moederen opgaan. Zie het dus als een theorie waarmee je kunt spelen, en waarmee – voor mij was dat in ieder geval zo – opeens een aantal verschijnselen die ik als ’typisch mannelijk’ of ’typisch vrouwelijk’ ervaarde transparant en begrijpelijk werden.
\nBijvoorbeeld de vraag waarom mannen minder van vrouwen overnemen dan omgekeerd. Hebben we die nu? Ik kom er op terug.<\/p>\n
Deel 4. Hier<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" De theorie van Chodorow is niet zo simpel. Ik had het in ieder geval nodig om haar boek drie keer te lezen voordat het een beetje pakte, voordat ik er mee kon spelen, voordat ik allerlei dingen begon te herkennen, … Lees verder