Onbekend maakt onbemind. Sommige van die tegeltjeswijsheden zitten ook in mijn brein opgeslagen. Ik ben een fervent aanhanger van gemengd. Natuurlijk omdat ik me daar zelf het prettigste bij voel, tot op zekere hoogte. In mijn vriendenkring miechelt het van de mensen die van zichzelf al tamelijk gemengd zijn. Gemengd joods en Indisch, of Nederlands en Marokkaans, of joods getrouwd met een moslim, of christelijk geweest en nu moslim, of politieke vluchteling, of communist geweest, of meer in het buitenland gewoond dan hier, of met een interessante seksuele leefstijl – bijna allemaal mensen die een reden hebben om zich niet zomaar tot de dominante cultuur te bekennen. Zoals Adrienne Rich dat beschreef, met haar specifieke eigen mix van identiteiten, joods en lesbisch en dichter en moeder van zoons, ‘disloyal to civilisation’. Met zo’n gemengde achtergrond laat je je niet makkelijk bij de dominante cultuur indelen en wil je dat ook niet.
\n
\nVanuit die voorkeur voor gemengd – gewoon omdat ik het spannender en interessanter vind – ben ik ook een instinctief voorstander van alles wat gemengd en niet gesegregeerd is: gemengde scholen, gemengde wijken. Met een centrale gedachte: als je al vroeg de voordelen van gemengd meemaakt, scheelt dat een boel in de vooroordelen die je later te verwerken krijgt. Nu blijkt het niet zo simpel. En als een onderzoek een deuk slaat in wat je eigenlijk al aangenomen had, dan wordt het nadenken. <\/p>\n
Zo ligt er nu een onderzoek waaruit blijkt dat gemengde scholen (qua allochtoon en autochtoon) er niet per definitie voor zorgen dat de kinderen gunstiger over elkaar denken dan op de zogenaamde witte of zwarte scholen. Zie de Volkskrant van 8 september. Dr. Joep Bakker, van de Radboud Universiteit in Nijmegen: “het is een ideaal dat ik deel. In een fatsoenlijke samenleving horen bevolkingsgroepen niet langs elkaar heen te leven.” <\/p>\n
Maar het is niet anders: onderwijs alleen verandert weinig aan het gegeven dat kinderen positiever oordelen over de eigen groep, met de aantekening dat allochtone kinderen positiever staan tegenover autochtone, dan omgekeerd. De witte cultuur is dominant, en dat internaliseren ook de allochtone kinderen al vroeg. Vroeger werd dat verschijnsel in de VS ook al gesignaleerd: als kinderen mochten kiezen tussen een zwarte en een witte pop, dan kozen zwarte kinderen vaker een witte pop dan witte kinderen een zwarte kozen. <\/p>\n
Op gemengde scholen ontstaan wel vriendschappen tussen allo en auto, maar dat wil nog niet zeggen dat autochtone kindertjes het positieve oordeel over hun vriendje generaliseren naar de hele groep. Kinderen zijn heel goed in staat om Ahmet aardig te vinden, en Turken niks. Omgekeerd heb je ook autochtone kinderen die helemaal geen contacten hebben met andere kinderen en toch positiever oordelen over de groep migranten als geheel. Kinderen zijn geen onbeschreven bladeren, zegt Bakker. Ze worden niet alleen be\u00efnvloed door hun school, maar ook door het maatschappelijk klimaat, door wat ze op de tv zien en hoe ze hun ouders over andere groepen horen praten. <\/p>\n
Contact kan ook leiden tot fricties. De Amerikaanse socioloog Robert Putnam moest tot zijn treurnis constateren dat het sociale vertrouwen van mensen eerder af- dan toeneemt naarmate de etnische diversiteit in een woonomgeving toeneemt. In sterk gemengde wijken hebben de mensen minder vertrouwen, niet alleen in de buren, maar ook in de media en de politiek, doen ze minder vrijwilligerswerk en zijn ontevredener over hun leven. Ze hebben niet alleen weinig vertrouwen in de andere groep maar ook in de eigen groep. Hun wereldbeeld wordt over de hele linie wrokkiger. Door botsingen wordt aan beide kanten de eigen etnische identiteit eerder versterkt: men krijgt de neiging om zich meer in de eigen groep terug te trekken. <\/p>\n
Putnam zelf heeft erg geworsteld met de resultaten van zijn onderzoek, zegt Jean Tillie in de Volkskrant, omdat hij bang was dat rechts ermee aan de haal zou gaan. Tillie is docent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ik had het op dit weblog al eens eerder over zijn opvattingen. Hier<\/a>. <\/p>\n Putnam gaat er van uit dat de effecten die hij meet een kwestie zijn van korte termijn. Uiteindelijk leidt diversiteit tot meer creativiteit, wat aan te tonen is bij de ‘culturele klasse’ die floreert door de ‘botsing der culturen’, en ook in het gegeven dat teams van mensen met verschillende culturele achtergrond innovatiever zijn dan homogene teams. <\/p>\n Tillie: Putnam is misschien te monter, alsof je eerst door de zure appel van de migratie heen moet bijten, voordat we bij een harmonieuze wereld uitkomen. <\/p>\n Maar de immigratie zal doorgaan. In de jaren zestig maakten we ons druk over Italianen en Grieken, daarna over Surinamers en Antillianen, toen over Turken en Marokkanen, nu over moslims. Over twintig jaar zijn we waarschijnlijk bang voor Afrikanen of voor Polen. Immigratie hoort bij een globaliserende wereld. Dat kun je niet tegenhouden. Daarom is het probleem van sociaal vertrouwen niet op te lossen. Althans: als je het met de ene groep hebt opgelost, staat de andere voor de deur. <\/p><\/blockquote>\n Niettemin kunnen we en moeten we wel wat doen om het proces van sociaal vertrouwen te versnellen, aan te moedigen. Tillie heb ik al eerder geciteerd, met een onderzoek dat politiek geheel uit de mode is, namelijk dat allochtonen meer participeren naarmate ze sterker zijn ingebed in hun eigen organisaties. Migranten vinden eerst in eigen kring zelfvertrouwen en sociaal kapitaal. Inplaats van groepen te dwingen met elkaar om te gaan, is het soms beter om ze de ruimte te laten waarin ze onder elkaar kunnen zijn.<\/p>\n Dat klopt met de emancipatieprocessen die ik van binnenuit heb meegemaakt in de jaren zestig tot tachtig. Vrouwen hebben die grote stappen voorwaarts niet gemaakt door zich meteen individueel in de politieke arena te storten. Daartussen stonden een breed scala van vormen van zelforganisatie, van praatgroepen, tweedekansonderwijs voor vrouwen, tot actiegroepen en vrouwengroepen binnen politieke partijen. Het is ook achteraf duidelijk dat vrouwen een steviger identiteit ontwikkelden, meer zelfvertrouwen, meer doel voor ogen, door de eigen groep als uitvalsbasis. Zelfde geldt voor de homobeweging. En terug naar dat schrijnende gegeven dat zwarte kindertjes al vroeg geleerd hebben dat wit aantrekkelijker is: het is de Black Power beweging geweest, met Black is beautiful als slogan, die veel gedaan heeft aan het herstel van het zwarte zelfbewustzijn in een dominant witte cultuur. Door te beginnen vanuit eigen kring. <\/p>\n En zo, denk ik, werkt bijvoorbeeld ook goed islamitisch onderwijs, zoals de school die ik eens bezocht. Die kinderen zitten stevig in hun identiteit. Het maakt ze een stuk weerbaarder om vervolgens hun plaats in de samenleving in te nemen. <\/p>\n We moeten dus wat soepeler omgaan met de gedachte dat gemengd en spreiding per definitie goed zijn voor de onderlinge omgang en het sociale vertrouwen. Het ideaal, gelijkwaardig samenleven, en niet langs elkaar heen, kunnen we aanhouden. De weg er heen is misschien wat minder eenduidig dan alleen maar zoveel mogelijk contact. Onbekend maakt onbemind, maar bekend leidt niet automatisch tot grote wederzijdse liefde. We moeten dus nog veel meer weten over de condities waaronder contact de integratie ook werkelijk bevordert, en het is ook duidelijk dat de focus daarbij niet alleen op de allochtonen gericht moet zijn. <\/p>\n Bakker: bij vluchtig contact vullen mensen vooral hun eigen stereotypen in. Zie je wel, zeggen ze dan, het blijven vreemde lui. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Onbekend maakt onbemind. Sommige van die tegeltjeswijsheden zitten ook in mijn brein opgeslagen. Ik ben een fervent aanhanger van gemengd. Natuurlijk omdat ik me daar zelf het prettigste bij voel, tot op zekere hoogte. In mijn vriendenkring miechelt het van … Lees verder