Laat ik meteen bekennen dat ik ondertussen nogal een hekel heb gekregen aan alle live-discussies op de tv, actuele rondetafelgesprekken en dergelijke. De opzet is bijna altijd een variatie op het thema zet de grootste tegenstanders tegenover elkaar, zorg ervoor dat niemand behoorlijk kan zeggen wat hij of zij wil en geef ze zo weinig tijd dat ze alleen in simpele one-liners kunnen spreken. Zulke programma’s zijn erg slecht voor mijn humeur dus als het even kan kijk ik niet. Met zo’n verwachting begon ik gisteren aan Tegenlicht dat als thema de stigmatisering van de islam had. Leuk gedaan, dacht ik meteen cynisch, het gaat over de islam en je nodigt twee niet-moslims uit, Geert Mak en Kees Beekmans en als derde een rabiate ex-moslim anti-moslim. Is het niet eens tijd dat we ophouden met over de hoofden van mensen heen over die mensen te praten dacht ik.
\n
\nDat laatste denk ik nog steeds, maar verder was het een verrassend goed programma dat me aan het denken zette en dan gaat het met mijn humeur altijd prima.
\nHet eerste positieve aan het programma was dat Felix Rottenberg, de interviewer, nu eens niet de protagonisten gezamenlijk had uitgenodigd maar ze een voor een interviewde, en daarnaast, dat we hem hardop hoorden denken waar het nou eigenlijk over ging en wat hij de mannen zou vragen bij de tweede ronde. Rottenberg blijft een interviewer met een grote moeite om iemand uit te laten praten, maar Mak vocht terug en was betrokken en boos genoeg om zich de ruimte niet af te laten pakken.<\/p>\n
Het tweede goede aan het programma was Geert Mak. Ik was erg op de hand van Geert Mak. Soms haast stamelend van woede zei hij wat hij te zeggen had. Dit onder andere: dat het waar is dat er jongeren zijn die zover doorgeradicaliseerd zijn dat ze een gevaar vormen. En dat er nog een paar duizend omheen hangen die die weg zouden kunnen volgen. Maar, rekende hij om, dat is dus 0,01% van de bevolkingsgroep moslim Nederlanders, en je bent toch niet goed bij je hoofd als je daarom de hele groep beledigt en vernedert, al die mensen die niets anders dan hun best doen. Daar vererger je het probleem alleen maar en dat is bloedlink, zei hij. Zelfs Bush had na de aanval op de Twin Towers door dat je het moest hebben over terrorisme en niet over de islam. En ja, ook de VVD heeft het vuur in Nederland aangeblazen en van de islam het probleem gemaakt.
\nDaar heeft Mak een term voor: handel in angst. <\/p>\n
Iedereen heeft het over die slappe multiculturele onzin van vroeger, zegt Mak, maar het zijn de welzijnswerkers en leraren die het allemaal aan zagen komen, die hebben gewaarschuwd. Welzijnswerkers die met diverse bevolkingsgroepen werkten zijn met het club- en buurthuiswerk voor het grootste deel wegbezuinigd. En nu is het grootste deel van dat werk in de buurten verdwenen en weten we niet meer wat we doen moeten. <\/p>\n
Ach ja, zegt Afshan Ellian vervolgens in zijn ronde. Links, en de kerken, hebben zielige mensen nodig om zich goed te voelen. <\/p>\n
Kees Beekmans, de leraar die zulke mooie stukken schreef over zijn werk op een zwarte school vol met behoorlijk kansarme leerlingen had een geheel eigen bijdrage. Beekmans is een leraar die zichzelf niet uit zijn stukjes schrijft (onder andere in de Groene, nu gebundeld) maar beschrijft hoe hij soms met het zweet in zijn handen staat, even niet meer weet wat hij doen moet met zijn ongemakkelijke leerlingen die hem voortdurend voor verrassingen plaatsen, maar ook zijn ontroering niet verbegrt.
\nZijn verhaal. Twee leerlingen vochten in de klas. Hij trok ze hardhandig aan hun armen uit elkaar. Het jongetje dat hij stevig beet hield kon daar helemaal niet tegen en raakte geheel in paniek. Toen hij losliet rende de jongen de klas uit, om terug te komen met zijn neef en de beschuldiging dat de meester hem had mishandeld. Op dat moment moet je dus razendsnel nadenken. Een ander zou denken: ik ga niet door mijn knie\u00ebn voor intimidatie, ik sta op mijn strepen, dit vechten we uit. Beekmans voorzag in een flits een gebed zonder end, en een ferme escalatie en deed wat anders. Hij zei: je hebt gelijk dat ik je te hard vastpakte, sorry, dat zal ik nooit meer doen als jij belooft niet meer te vechten in de klas.
\nProbleem opgelost. De discussie: zo’n incident dat plaats vind in het klein, zegt dat ook iets over de grotere maatschappelijke conflicten van dit moment? Ik denk van wel. En Geert Mak was het daar ook mee eens. Het is de verdergaande verharding, het steeds scherper stellen van de verhoudingen, die voornamelijk leiden tot escalatie en polarisatie. Dus zo moet het niet. <\/p>\n
Wat nodig is, zei Beekman, is dat wij die kinderen alten weten dat ze welkom zijn. Dat we ze intensiever begeleiden, soms met straf, desnoods harde straf, maar dat we niet de andere kant opkijken en doen alsof het ons niet kan schelen dat ze rotzooi trappen zolang wij er maar geen last van hebben. <\/p>\n
Zou jij Submission 2 willen maken, vroeg Rottenberg aan Mak. Van z’n leven niet, zei Mak. Die film was een pamfletje, voor van Gogh was het tragisch genoeg maar een tussendoortje. De bedoeling van die film was om op te komen tegen de mishandeling van vrouwen, maar de suggestie die werd gewekt was dat alle moslim mannen hun vrouwen slaan. Overigens leek de vorm wel erg op de propagandafilms van Goebbels, waarbij de misdragingen van een kleine groep joden werd geprojecteerd op de gehele groep, compleet met teksten uit de Talmoed. Dat is dus pure demagogie. En dus is het ook geen wonder dat de vrouwen die er mee bereikt hadden moeten worden zich massal afkeren en zich niet aangesproken voelen. Wat bereik je met die film? dat iedereen bang wordt voor de islam. Help je daar de mishandelde vrouwen mee? Helemaal niet. <\/p>\n
Hebben we hier een probleem met de vrijheid van meningsuiting? Alleen in die zin dat er mensen zijn die bedreigd worden. Rushdie werd destijds bedreigd. Wat deed hij vervolgens? Wat hij niet deed was het ene anti-moslim stuk naar het andere schrijven om het vuurtje nog eens aan te wakkeren. Dat is een heilloze strijd.<\/p>\n
Voor Ellian ligt dat anders. En het aardige van het programma was dat wel duidelijk werd waarom. Na zijn ervaringen in Iran, vrienden die om hun mening werden ge\u00ebxecuteerd, familieleden vermoord waaronder een neef, is het vrije woord heilig. Dat is voor Ellian zo principieel geworden, en zijn haat tegen de islam is zo groot, dat elke poging om na te denken wat je zegt en wat je daar mee zou veroorzaken voor hem al een knieval is voor de dictatuur en de censuur. Bescherm de deelnemers aan het debat maar, zegt hij, maar zorg dat Hirsi Ali Submission 2 kan maken. <\/p>\n
Mak heeft duidelijk een andere visie. We hebben hier tenslotte in onze geschiedenis ook het een en ander meegemaakt, waarvan we geleerd hebben hoe je met conflicten om kunt gaan. Het probleem van Hirsi Ali is dat ze de Verlichting met een hoofdletter ziet als een staat, dat je kunt zeggen: jij bent Verlicht, jij niet. In plaats van als een proces dat tijd nodig heeft. In dat Verlichtingsdenken wordt (door twee nieuwekomers, Hirsi Ali en Ellian) een ideaal Nederland geschapen dat nooit heeft bestaan. Hirsi Ali vindt dat ze verplicht is om alles op scherp te stellen, te overdrijven, te provoceren om de vrijheid die ze hier heeft ontdekt te verdedigen. Maar dat werkt hier helemaal niet, zegt Mak. Als je mensen niet tegen elkaar op wilt zetten moet het anders. Je moet in deze tijd juist heel precies zijn, heel goed nadenken over wat je zegt, je moet niet overdrijven maar zorgvuldig nuanceren. <\/p>\n
Dit is wat ik denk: hoe interessant het is dat twee allochtonen, want dat zijn het in hun eigen manier van denken toch nog steeds, al hebben ze het liever over anderen, die beide allochtonen die de verschrikkingen hebben meegemaakt van een dictatoriale omgeving die in naam van de islam mensen hun vrijheid ontnam, knokken nu zo hard voor de geidealiseerde vrijheid die ze in Nederland denken aan te treffen, en verabsoluteren die zo dat ze niet willen of niet kunnen zien dat je opnieuw slachtoffers maakt als je niet \u00f3\u00f3k leert hoe je die vrijheid moet hanteren. Hirsi Ali en Ellian hebben in hun inburgeringscursussen niet geleerd dat de balans in Nederland meer in evenwicht wordt gehouden door een beetje polderen, niet alles op de spits drijven, er rekening mee houden dat mensen in verschillende stadia van emancipatie en ontwikkeling zijn. <\/p>\n
Je wordt soft genoemd, zegt Rottenberg. Mak vindt dat niet erg. Want wat is hard en duidelijk, als het gaat om ingewikkelde problemen, wat heb je dan aan simplificaties? Wat gebeurt er als je het verbindende, het verdraagzame, het menselijke niet meer eert? Noem mij maar soft, zegt Mak. Ik neem het aan als een eretitel. <\/p>\n
Mak is bezig aan een schotschrift.
\nIk kijk er naar uit. <\/p>\n
Buitenhof, met het interview met Hirsi Ali heb ik gemist. Ik heb van horen zeggen dat ze de media heeft verzocht om haar niet langer als persoon te willen verheerlijken. Dat lijkt me nou eens een heel wijs advies. Het zou natuurlijk helpen als ze dan zelf ook niet meer aan die persoonsverheerlijking meedeed. Het zou erg goed zijn als die vele andere vrouwen die al jaren werken tegen vrouwenmishandeling, eerwraak, besnijdenis eens wat meer media aandacht kregen en Hirsi Ali voor de verandering eens wat minder. Voor het evenwicht en een realistischer kijk op wat er mis gaat, maar evenzeer op wat er al goed gaat. En Hirsi Ali heeft haar lotgenoten in het bedreigd worden, Cohen, Aboutaleb en Wilders uitgenodigd om gezamenlijk te spreken over de bestrijding van het gewelddadig radicale islamisme. Heel goed. Cohen en Aboutaleb hebben al ja gezegd hoor ik. Die staan tot hun kniee\u00ebn in de modder van de praktijk van alledag en zetten al alle zeilen bij om de gevaarlijke polarisatie een halt toe te roepen. Misschien helpt het wanneer Hirsi Ali uit haar studeerkamer afdaalt en meer contact maakt met praktijkmensen, ook al zijn die misschien nog niet helemaal zo Verlicht als zij. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Laat ik meteen bekennen dat ik ondertussen nogal een hekel heb gekregen aan alle live-discussies op de tv, actuele rondetafelgesprekken en dergelijke. De opzet is bijna altijd een variatie op het thema zet de grootste tegenstanders tegenover elkaar, zorg ervoor … Lees verder