{"id":8946,"date":"2008-04-10T06:25:25","date_gmt":"2008-04-10T06:25:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2008\/04\/10\/bijlage-zijn-de-joden-nog-een-volk\/"},"modified":"2008-08-05T17:03:14","modified_gmt":"2008-08-05T15:03:14","slug":"bijlage-zijn-de-joden-nog-een-volk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/2008\/04\/10\/bijlage-zijn-de-joden-nog-een-volk\/","title":{"rendered":"Bijlage: zijn de joden nog een volk?"},"content":{"rendered":"

leib5.jpg<\/a><\/p>\n

Yeshayahu Leibowitz, die in 1994 in Israel stierf toen hij 91 was, werd vereerd en verguisd. Landverrader, nestbevuiler, profeet, radicaal linkse orthodoxe jood werd hij genoemd. Hij had in ieder geval geen blad voor de mond, en keerde zich heftig tegen wat hij als verloedering van het judaisme zag, als wezensvreemd aan het jodendom: militarisme, nationalisme, geweld. In 1993 kwam een boek uit, Het geweten van Israel<\/em>, waarin de weerslag van een reeks lezingen die Leibowitz organiseerde, voorzien van zijn eigen commentaar. De vraag: zijn de joden nog een volk? Antwoord: dat weet ik niet en dat zal de geschiedenis leren. Hieronder een samenvatting van wat hij zegt.
\nDeze bijlage hoort bij het Dossier Palestina-Israel, hier.<\/a>
\n<\/p>\n

Een volk is geen objectieve entiteit, maar een subjectieve entiteit gelegen in het bewustzijn. Een volk bestaat in zoverre dat er een groep is van mensen die zich ervan bewust zijn dat ze gezamenlijke leden zijn van een bepaald volk, op voorwaarde dat dit bewustzijn in die groep van oudsher (of in ieder geval gedurende een aantal generaties) bestaat; anders gezegd; dat dit bewustzijn over historische continu\u00efteit beschikt, zegt Leibowitz.<\/p>\n

Het historische joodse volk werd niet gedefinieerd als een ras en niet als een volk van een bepaald land of van een bepaald politiek kader, zelfs niet als het volk van een bepaalde spreektaal, maar als het volk van de Tora en religieuze voorschriften, van joodse geboden en verboden. Dit bewustzijn functioneerde onder het joodse volk en vormde zijn nationale wezen, dat in de loop der generaties bleef voortbestaan en zijn identiteit bewaarde in de veranderende tijden en omstandigheden. De uitspraak: ‘onze natie is slechts een natie door haar Tora’ behield zijn geldigheid tot de negentiende eeuw. Toen ontstond de breuk, die van generatie op generatie breder en dieper werd de breuk tussen jood-zijn en jodendom. (Jodendom opgevat als judaisme, het joodse geloof). De meerderheid van de mensen die zich er van bewust zijn jood te zijn kent het jodendom niet of wendt zich er van af. Wat de vraag oproept: bestaat er nog een joods volk?<\/p>\n

Jodendom is meer dan een geloof, het is ook een leefwijze. Drie dingen noemt Leibowitz, die joden van andere mensen onderscheid: de spijswetten, het huwelijksleven – gewoontes rondom menstruatie en reinheid – en het werk. Dat er op sabbat niet gewerkt mag worden is nog niet zo simpel, want het betekent ook dat alles op de andere dagen voorbereid moet worden. Alleen dat al onderscheid joden van anderen – en van joden die zich niet meer aan de halacha<\/em> houden. <\/p>\n

De ‘gemiddelde’ jood van vandaag is niet meer herkenbaar aan de dingen die hem in de geschiedenis kenmerkten. De verandering is dat er na drieduizend jaar een massa mensen is die zich bewust zijn van hun jood-zijn maar geen enkele band meer hebben met de praktijk waarmee joden zich duizenden jaren lang onderscheidden. De groep die nog wel vast wil houden aan de religieuze historische traditie is een minderheid geworden. Maar elke groep joden mag de term joden gebruiken, zelfs als hun ‘joodsheid’ vreemd of zelfs tegengesteld is aan wat een andere groep ziet als haar ‘joodsheid’. <\/p>\n

Een levensprogramma van afzondering voor de bestudering van de Tora (op kosten van het publiek) kan jodendom genoemd worden; een levensprogramma van sportieve training, opdat elf joodse hooligans beter tegen een bal kunnen trappen dan elf Braziliaanse hooligans, kan jodendom genoemd worden; Isra\u00eblisch patriottisme – een oorlog om de Isra\u00eblische vlag te planten op het graf van de hoer Rachab in Jericho of op het graf van Hemor in Nablus (beide op de bezette Westoever) kan jodendom genoemd worden, enzovoorts. <\/p>\n

Deze crisis is ernstiger dan alle voorafgaande in de geschiedenis van het joodse volk, zegt Leibowitz, erger dan de verwoesting van de Tempel, want zelfs het verlies van onafhankelijkheid en de onderwerping aan Rome hebben nooit iets afgedaan van het zelfbewustzijn of aan de religieuze leefwijze, maar tegenwoordig overlappen de begrippen jood-zijn en jodendom elkaar niet meer. De vraag is dus of dat joodse volk nog wel bestaat en hoe je dat zou kunnen defini\u00ebren. Welke rol speelt Isra\u00ebl daarin, de staat die zich ‘joods’ noemt, het toevluchtsoord voor alle joden ter wereld?<\/p>\n

De staat Israel is niet het kader voor het joodse volk als geheel, zelfs niet voor een meerderheid. Er wil niet meer dan eenderde van de joden wonen. (Leibowitz zei dit voordat er een golf Ethiopische en Russische migranten naar Israel kwam). Ook voor de joden die samen wonen in een eigen land is het de vraag wat ze delen, een eigen staat? een eigen taal? – maar twee joden waarvan de een halachisch leeft en de andere niet kunnen niet op dezelfde werkplek werken en de tafel niet delen. Mussolini definieerde een ‘volk’ als een eenheid van mensen die samen streden, zegt Leibowitz. Dat doen de joden in Israel, ze strijden samen, maar ook twee mannen die samen in een tank zitten kunnen niet met elkaars zus in huwelijk treden. Zelfs over wat Isra\u00ebl is zullen we het niet eens worden. Vraag iemand op de kaart aan te geven waar de grenzen liggen van het grondgebied dat misschien langer dan 2500 jaar door de joden ‘Erets Jisrael’ wordt genoemd en sinds ongeveer 1800 jaren door niet-joden Palestina, hij zou ernstig in verlegenheid worden gebracht. Want ook in de Tora zijn de grenzen niet duidelijk, en tot op de dag van vandaag is daar onenigheid over.<\/p>\n

Erets Jisrael hield al lang geleden op om het land te zijn van het joodse volk, dat in hun eigen bewustzijn een volk in ballingschap werd. Tot het zionisme is er geen enkele poging gedaan om tot een wederoprichting van die staat te komen, zegt Leibowitz, en andere sprekers onderschrijven dat. De ide\u00eble <\/em>toewijding aan het land bleef bestaan, Jeruzalem werd dagelijks in de gebeden genoemd, maar dat was een zaak van gevoel en bewustzijn, en heeft nooit re\u00eble vorm aangenomen. Er was nooit enige aandrang tot massale immigratie vanuit de diaspora, ook niet in de tijd dat dat mogelijk was geweest. Wat Eretz Jisrael – het gehele land van Israel – nu is, is een nachtmerrie uit de koker van mensen die ge\u00efnteresseerd zijn in een uitroeiingsoorlog tussen ons en de Arabische natie, zegt Leibowitz. Het is een politieke kwestie, geen emotionele en geen religieuze. <\/p>\n

Een volk dat gecre\u00eberd is door een staat, is in feite een volk zonder inhoud. Wat maakt ons hier in de staat Isra\u00ebl tot \u00e9\u00e9n volk? Het feit dat we gezamenlijk Amerikaanse tanks bemannen? Of dat we gezamenlijk van Amerikaanse subsidies profiteren? Hebben onze levens een gemeenschappelijke inhoud behalve het leger? <\/p>\n

In dat land leeft een volk waarvan de meeste leden helemaal geen band hebben met de religie, en dat alleen maar beschouwen als fabeltjes en bijgeloof, hoewel ze tegelijkertijd de beloften van de Tora en de profeten aangrijpen om hun nationale aanspraken te versterken. Het gebruik van de waarden van het jodendom als dekmantel voor de bevrediging van chauvinistische driften en het najagen van patriottistische belangen beschouw ik als prostitutie, zegt Leibowitz. En als orthodoxe joden zich laten meeslepen door het nationalisme en expansionisme en de oorlog om dat land maken tot de hoofdzaak van hun geloof, dan zijn zij de aanbidders van het gouden kalf. Het gouden kalf hoeft immers niet van goud te zijn, het kan een natie, een land of een staat zijn.<\/p>\n

Weliswaar is het doel van het zionisme bereikt, maar er is geen enkel antwoord gegeven op het probleem van de nationaliteit – de inhoud en betekenis – van het moderne joodse volk. Ht zionisme was zelfs uitermate vijandig tegenover de Tora en de religieuze voorschriften – hoewel Ben Goerion de profeten – die hij niet begreep – wel bewonderde. Jodendom is tegenwoordig geen bindende factor meer, maar een splijtzwam. <\/p>\n

Het joodse volk, zoals wij dat nu kennen, bestaat eigenlijk alleen maar subjectief gezien. Het bestaat omdat er een groep mensen is die zich er van bewust zijn dat ze leden zijn van een bepaalde groep. In de negentiende eeuw zei rabbijn Sa’adja Gaon: ‘onze natie is slechts een natie door haar Tora’ . Daar is geen enkele definitie voor in de plaats gekomen. En de staat Isra\u00ebl lost dat probleem niet op. ‘Ik ben joods’, zegt een jood uit Noord- of Zuid-Amerika, of uit Europa in alle oprechtheid, en de meeste mensen in Isra\u00ebl voelen zich joods. Maar als je vraagt waarin zich hun joodsheid tot uiting komt, als hen gevraagd wordt welke praktijk of welke waarden maken dat ze zich van anderen onderscheiden, dan staan ze met een mond vol tanden.<\/p>\n

Het is moeilijk geen verband te leggen tussen de holocaust en de oprichting van de staat Israel. Na de holocaust veranderde het land van een land naar keuze in een toevluchtsoord, bijvoorbeeld voor de joden uit Arabische landen die vluchteling werden door het Israelisch-Arabische conflict. <\/p>\n

Maar tegenwoordig is het antisemitisme in de westerse wereld, waar ongeveer tweederde deel van het joodse volk leeft, te beschouwen als niet meer dan een gezindheid, vindt Leibowitz. Antisemitisme bepaalt niet langer het lot van joden, het heeft nauwelijks nog enige invloed op het bestaan van de joden. Misschien bezeren sommigen zich er nog aan, maar antisemitisme betekent geen aantasting meer van status, geen achterstelling, geen belemmering voor succes en welslagen op enig gebied van het menselijk bestaan. De meeste joden in de diaspora hebben geen behoefte aan een ’toevluchtsoord’ in de vorm van de staat Israel. <\/p>\n

Naor, een van de sprekers, beschrijft de joden voor wie de staat Isra\u00ebl een seculiere godsdienst is geworden. Leibowitz: vandaag de dag zijn er enkele miljoenen mensen die in hun eigen ogen en in de ogen van anderen voor joden worden gehouden, terwijl hun jood-zijn niet anders is dan de band met de staat Isra\u00ebl: in Isra\u00ebl is dat een re\u00eble band en in de diaspora is dat een sentimentele band. Heeft de staat Isra\u00ebl iets wat hem geschikt maakt om bestempeld te worden als nationaal goed dat de over de hele wereld verspreide joden, die niet langer het gevoel hebben ‘in ballingschap’ te leven maar zich wel bewust zijn van hun jood-zijn zal aantrekken? Leibowitz denkt van niet. Zeker niet alle joden. <\/p>\n

Het is vandaag de dag onmogelijk een waarde-inhoud aan te geven die beschouwd zou kunnen worden als het gemeenschappelijke goed van allen die zichzelf zien als joden en ook door de buitenwereld als joden worden erkend. Drieduizend jaar jodendom heeft een kracht gekend die zijn weerga niet kent in de geschiedenis van de mensheid, stelt Leibowitz. Ook nadat deze inhoud in elkaar is gezakt is zijn indruk nog voelbaar, em dat is wat ik heb genoemd: ‘het gevoel’ dat dit volk nog altijd bestaat, hoewel het re\u00ebel heeft opgehouden te bestaan. Men zou kunnen zeggen dat het object al is verdwenen, maar dat de schaduw ervan nog altijd bestaat: het bewustzijn en het gevoel dat we joden zijn. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yeshayahu Leibowitz, die in 1994 in Israel stierf toen hij 91 was, werd vereerd en verguisd. Landverrader, nestbevuiler, profeet, radicaal linkse orthodoxe jood werd hij genoemd. Hij had in ieder geval geen blad voor de mond, en keerde zich heftig … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false},"categories":[1,2],"tags":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8946"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8946"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8946\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8946"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8946"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anjameulenbelt.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8946"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}