Stine Jensen gaf Annie Romein lezing, reactie

We kunnen wel zien dat Stine Jensen en ik van verschillende generaties zijn: in mijn tijd hadden we niet de beschikking over het web, met beelden en filmpjes, hoogstens hadden we een lezing met lichtbeelden. Voor wie nog weten wat dat zijn, dia’s. Ik kijk de zaal in en schat in dat er nog mensen bij zijn. oud genoeg om te weten wat stencillen is. Daarentegen heb ik op mijn leeftijd meer anecdotes verzameld. Die krijgt u van mij in plaats van de bijdetijdse beelden die Stine u heeft gepresenteerd.

stineleiden-17.jpg
(foto gemaakt door Stine Jensen)

Toen Greta Noordenbos mij vroeg om als referent op te treden bij de lezing van Stine Jensen zei ik meteen ja. Ik volg haar al een tijd, een beetje uit de verte, en vind het interessant wat ze doet. Dat ik vaak nee zegt heeft er mee te maken dat de thema’s als het gaat om vrouwen en mannen in wezen nog steeds dezelfde zijn: de verdeling van zorg en werk, de verhouding tussen de seksen, geweld, seks. Ik heb daar niet zoveel nieuws over te zeggen, en laat dat liever over aan de vrouwen na mij.

Zeker is er wat veranderd: het is nu allemaal geweldig bespreekbaar geworden. In alle vrouwenbladen vindt je verhalen over seks die eens nog wat verborgen te vinden waren in onze gestencilde blaadjes. De vraag, die ik niet in mijn eentje kan beantwoorden, maar die ik aan de volgende generatie stel, is hoeveel we daar mee op zijn geschoten.

Stine zei het al, zij gelooft niet zo in de generatiestrijd in het feminisme. Ik ook niet. We leven in verschillende tijden, dat wel. Ik neem waar dat er nu caricaturale beelden bestaan over het feminisme van zo’n dertig jaar terug, waar ook de nieuwe, zelfbenoemde feministes nogal eens intrappen. Een veel te simpel beeld over die mannenhatende, tuinbroekdragende brigade met haar op de tanden en haar op de benen. Ik heb van zijn leven geen tuinbroek gedragen, en het interessante is dat veel van wat ik toen zei – wat is er zo radicaal aan eerlijk delen? – allang als heel gewoon is overgenomen, maar dat het radicalistische beeld over de feministes van toen als stereotype is gebleven.

Het punt is dat er ook toen heel veel onderlinge verschillen aanwezig waren in de beweging, grotere verschillen dan ik nu waarneem tussen de generaties. We waren soms stevig in verwarring. Ik herinner me de hoer die een feministisch congres binnenstapte, en zei dat ze even weg ging om wat te verdienen omdat de toegangsprijs zo hoog was. Een feministische hoer, kon dat dan? Er was onenigheid over het begrip lustobject, er was toch niets tegen lust? Ging het er niet over dat we geen object wilden zijn? En was het recht om ja te mogen zeggen tegen seks niet inmiddels omgeslagen in het verbod om nee te zeggen, wilde je geen trut gevonden worden? Er was nog maar een smalle marge waarbinnen we konden experimenteren, een van mijn eerste stukjes heette ‘tussen slet en trut‘.

En dat ging niet alleen hoe de buitenwereld naar ons keek. Ik herinner me dat ik destijds in de media omschreven werd als mannenverslindster, terwijl Wim Kan het in zijn Oudejaarsconference nog had over die Meulenbelt, die vrouw met prikkeldraad aan haar onderbroek. Toen ik De schaamte voorbij had geschreven werd ik door De Bonte Was nog uitgeroepen als de pionier van de feministische corruptie, omdat ik porno had geschreven en daar ook nog voor werd betaald.

Kortom, ook toen waren er veel vraagstukken rondom seks en vrouwelijkheid waar we niet zomaar uit kwamen. Ja, we hebben wel vooruitgang geboekt. De keuzevrijheid van vrouwen is veel groter dan vroeger. Maar wat doen vrouwen met die keuzevrijheid?

Het persoonlijke is politiek, zeiden we eens, en dat geldt nog. Maar dat wil niet zeggen dat alles wat persoonlijk is ook politiek opgelost kan worden. Seks beleven we niet alleen maar alleen, maar vaak ook met een ander. Soms is dat een man. Dan hebben we het over partnerkeuze. We weten nog steeds hoe een normaal heteroseksueel stel er uit ziet: hij is een beetje ouder, hij is een beetje langer en hij verdient een beetje meer. Of toch tenminste twee van die drie factoren. Kunnen we dat per wetgeving veranderen? Helpt het als we met een spandoek op de Dam gaan staan met de slogan: hou van ons, met ons haar op onze benen?

Terug in de tijd, en hoe we vroeger omgingen met lijf en seks. In mijn tijd hadden we niet eens een eigen taal, voor dat daar tussen onze benen. We konden kiezen: medische, afstandelijke taal, of platte mannentaal. Mijn strategie, was om ons de mannentaal eigen te maken. Gewoon kut zeggen. Nou, zeiden veel vrouwen weifelend, kutje dan, mag dat ook? Het is maar ten dele gelukt. Iedereen zegt kut tegenwoordig, maar dan bedoelen we slecht weer of een rotdag.

Ik maak het mee dat er schamper wordt gepraat over die kuttenkijkers van toen, die hun tuinbroek uitdeden om naar hun eigen kut en die van buurvrouw te kijken. Kennelijk is iedereen al vergeten waar dat over ging. Wij kwamen er achter dat we heel weinig vertrouwd waren met ‘dat daar van onder’. Dat onze gynaecologen beter wisten hoe we er uit zagen dan wijzelf, en eventueel onze minaars – als we mazzel hadden en hij niet was opgevoed met het idee dat je hem er daar ergens beneden in moest stoppen en dat dat het was.

In die jaren schreven we het eerste boek over seks, het heette Voor Onszelf, en dat was revolutionair, want het was het eerste boek dat geschreven was vanuit onze eigen ervaringen, en niet door een deskundige die ons voorschreef wat we hoorden te doen en wat we hoorden te voelen. Het was ook het eerste boek, porno niet meegerekend, waarin echte kutten te zien waren, en geen libidoverlagende dwarsdoorsneden van de geslachtorganen zoals je die in werkelijkheid gelukkig nooit meemaakt. Op de redactievergadering zaten we te praten hoe we aan foto’s van echte kutten konden komen, tot ik zei, weet je wat, dames, we zitten er allemaal op een. Als we Bertien van Maanen nou uitnodigen.. Het werd een bijeenkomst met veel gegiechel en gelach, en met Bertien die met een zoomlens een beetje aan het zwaaien was met haar handen, doe dat eens een beetje, nee dat.. Die kwam duidelijk ook niet uit de pornoindustrie. Maar het interessantste kwam toen de foto’s klaar waren en we begonnen te kibbelen: die is van mij. Nee hoor, die is van mij, jij bent die.

Toen ik voor Opzij een stuk schreef ‘kut ruikt lekker’, en ze het nog plaatsten ook, zeiden meteen een paar dames hun abonnement op. En in de provincie mocht Hedy d’Ancona het nog vaak verdedigen, dat stuk over die eh… vagina die lekker rook – nou is toch zo, zei Hedy, de laatste verstokte hetero in de beweging, mmmmmm!

Ik dacht dat we vergeleken met toen een heel eind waren gekomen met de terugverovering van ons lichaam. Of zoals Renate Dorrestein dat zei: het is geen toeval dat de clitoris lang na Amerika is ontdekt.

Okee, nog een anecdote. Het was het eerste Vrouwenkongres. Van de praatgroepen. De eerste keer dat ik zoveel vrouwen bij elkaar zag. We hielden een enquête over seks en een van de vragen was: doe je wel eens alsof je klaarkomt. Faken, heet dat tegenwoordig in nieuw-Nederlands. Omdat het zo’n gedoe is, omdat je niet tegen Karel wilt zeggen Karel je zit er alweer naast, omdat je denkt dat het aan jezelf ligt als je niet in de voorgeschreven tijd op de voorgeschreven manier een orgasme krijgt. Weten jullie hoeveel vrouwen zeiden: ja, ik doe wel eens alsof? Driekwart van de vrouwen. En van die kwart die het nooit deed was het merendeel lesbisch, en de anderen waren er nog nooit opgekomen maar vonden het een handig idee.

Ik vraag het me af wat de resultaten zouden zijn wanneer we die enquête nu nog eens zouden herhalen. De seksualisering van de cultuur, de pornoficatie, ik vraag het me af of het ons vrouwen zelf meer plezier heeft gegeven, of juist meer zorgen. Eens was het feit dat je je uitkleedde voor een man al een cadeau, maar hoeveel vrouwen vinden het prettig zich bij een eerste keer uit te kleden, wetende dat ze er niet uitzien als Barbie? We leven in de tijd van de maakbaarheid van het lichaam, maar zoals Stine Jensen dat aan de orde stelde, is dat nog keuzevrijheid of is het al dwang? Siliconen, botox, het mes, ontharing, ontgeuring, voelt het nog als ons eigen lichaam, maken we ons meer druk of we begeerlijk worden gevonden en kunnen we zelf nog begeren? Eens was je kut het enige lichaamsdeel waar je je niet druk over hoefde te maken, mooi was het niet, als het het maar deed. Ook dat is veranderd, zonder een designerkut ben je toch wel een beetje achtergebleven gebied.

Wat we missen, in de huidige tijd, is die bewustwording van toen. Je ervaringen delen, lachen, de opluchting: heb jij dat ook. Wart we nu missen, is dat vrouwen niet meer weten wie ze de schuld moeten geven. Wij hadden het systeem, het kapitalisme, het patriarchaat, en gewoon: mannen. Dat kon je natuurlijk niet blijven doen, want ondertussen begrijpen we dat mannen net zoveel last kunnen hebben van stereotypering waar ze aan moeten voldoen, maar voor een tijdje was het erg prettig. We leven in een tijd van individualisering, ieder voor zich, met een grote keuzevrijheid, dat wel. Maar mijn vraag blijft, zwichten we niet opnieuw voor de dwang van buitenaf, van de commercie, van opgedrongen beelden van mannelijkheid en vrouwelijkheid waar we aan moeten voldoen? Hebben vrouwen daar tegenwoordig genoeg verweer tegen? Of heeft de volgende generatie het schamper over botoxvrouwen in plaats van over tuinbroekfeministes?

Dat is de vraag waar ik geen antwoord op heb, en dat is waarom ik met veel plezier naar het verhaal van Stine heb geluisterd en meteen ja zei toen ik werd gevraagd.

8 gedachten over “Stine Jensen gaf Annie Romein lezing, reactie

  1. Anja, een mannelijke kijk van de nieuwe generatie (1976) op die tijd van 30 jaar geleden tot voor kort kun je vinden in het boek van Joris van Casteren, LELYSTAD. Uitgegeven in 2008 met literatuur opgave, en is een waargebeurde beschrijving zoals ik het zou willen beschrijven met mijn ervaring als ouder in die tijd. ISBN 978 90 446 1217 2
    In die nieuwe stad kwam al het oude en nieuwe bij elkaar in een tijd die het een en het ander tegen elkaar versterkte. Ideaalen, femminisme, maakbaarheid, oude cultuur die haar positie opeiste, etc.
    Op je vraag hoe het verder gaat heb ik ook geen antwoord. Wel weet ik dat nieuwe generaties zich zullen blijven afzetten om naar de toekomst te kunnen springen. De commercie speelt daar handig en cynisch op in, helaas. En zoals Lelystad toendertijd aan zijn negatieve imago kwam, geeft het je wellicht een idee van de toekomst.
    Maar de nu nog doorwerkende impact ervan op die lelystadse samenleving noopt mij de wedervraag te stellen. Kun je met jouw ervaring en je maatschappelijke positie bijsturen waar dit nodig is? Ik hoop het zo.

  2. In de krant van het Vaticaan: Vrouwendag. Volgens het Vaticaan heeft de wasmachine de emancipatie van de vrouw op gang gebracht.
    Door de wasmachine hielden vrouwen tijd over voor andere dingen en kwam de emancipatie daardoor op gang.

    Ja,ja Anja, Nu hoor je het eens van een ander, hahahaaaa!
    Had jij trouwens al een wasmachine in die tijd?

    VANAVOND IN ZEMBLA van 21.50 – 22.30 (Ned.2) GAZA!!!!!!!

    Groet Gerrie

  3. Wat exact zou ik bij moeten sturen Sjuul?

    Ik had pas heel erg laat een wasmachine, Gerrie, maar ik sleepte wel alles naar de wasserette.
    Wat mensen die denken dat die machines ons hebben geemancipeerd vergeten is dat de eisen die aan vrouwen worden gesteld tegelijk ook erg zijn verhoogd. In mijn moeders tijd kwam je er nog mee weg als je zo’n tien menu’s had: bloemkool met saucijzen, andijvie met gehaktbal, rodekool met bloedworst. Op verjaardagen: kip en appelmoes. In de zomer gingen we naar Petten. En als je er een beetje netjes bijliep als er mensen op bezoek waren was het verder wel goed. Wij waren redelijk welgesteld maar vergeleken bij nu leefden we erg simpel. je nu eens zien: het huishouden is entertainment business geworden, je moet met je maaltijden voor de dag kunnen komen, je status hangt af van je consumptie, van je interieur, van je vakanties, van de clubs waar je kinderen naar toe gaan en zelfs hun verjaardagsfeestjes. Aslof dat allemaal geen tijd kost.

  4. Ik leef nog net zo simpel als vroeger en voel me daar zeer gelukkig bij.’Geld heb ik nauwelijks maar ik kom nooit te kort.
    ‘k Leef van de ingemaakte groenten en fruit die anderen niet meer wensten omdat het geen 1e soort is.’k Pluk bramen, bessen en frambozen in de natuur en maak daar de heerlijkste dingen van. Noten zijn hier in overvloed te vinden daar pers ik eerst de olie uit en van de pulp bak ik koeken, taart en hondebrokken want Fikkie moet ook eten. Met vakantie ben ik 1x in mijn leven geweest. Twee weken in de stromende regen in een tentje op Terschelling 45 jaar geleden. De enige luxe die ik me permiteer is een wasmachine en een laptop.
    Voor zomers heb ik wel een visbootje waar ik een tent op heb gebouwd zodat ik op de rivier kan slapen als het weer dat toelaat. Ik vis wat en bak de vis op een vuurtje.
    Je ziet, een heerlijk primitief, terug naar de natuur, leven dat ik voor geen goud met Amsterdan zou willen ruilen. ‘k Ben daar 2x in mijn hele leven geweest en dat was genoeg. In Suriname en Mali, waar ik voor mijn werk moest zijn, voelde ik me als een vis in het water evenals in Palestina.
    Geen beter leven dan een goed leven!!!
    Gerrie

  5. Anja, Ik heb zojuist Zemba gezien! Het is om te “huilen” en ik zag zoveel van wat ik al weet. De hele dag gebrobeerd om artikelen te lezen en te printen. Het is eigenlijk te veel voor mij,maar ik zou graag door gaan. Ik zou dinsdag het ziekenhuis ingaan om woensdag geopereerd te worden. Dat konden ze niet ‘waar maken’,morgen hoor ik nader! Er blijft zoveel liggen als ik de ‘pijp’ uitga en dat is goed mogelijk. Bij het lezen van de reacties zag ik dat Gerrie van Zoelen over Zembla schreef en dat wordt a/s dinsdag op Nederland 2 herhaald! om 10.25 uur en ik hoop dat jij dat goed onder de aandacht kunt brengen voor ‘vriend en vijand’! J.F. Verhagen

  6. Sterke documentaire van Zembla. Zowel Verhagen als Koenders durfde geen bijdrage te leveren. Van Verhagen is het duidelijk, maar wie/wat heeft Koenders opeens in de tang?

    Israel strijkt dus minimaal 45% van het internationale geld in eigen zak dat is bedoeld voor de opbouw van Gaza.
    Vervolgens vernielen ze alles wat er toch nog gebouwd kan worden, zodat er opnieuw miljoenen binnenstromen.
    Het is dus gewoon lucratieve handel die hele bezetting en helemaal geen ideologie.
    Ze krijgen ook 3 miljard per jaar aan wapentuig uit de VS, daarmee gooien ze Gaza plat en vervolgens komen de VS weer met 700 miljoen aan steun voor wederopbouw aanzetten.
    De Amerikaanse belastingbetaler moet wel zo ongeveer de stomste ter wereld zijn.

    Ook op /geschiedenis van de vpro zijn interessante documentaires te zien, o.a. over Haim Arlosoroff die in 1933 werd vermoord. Arlosoroff was toen al voor een dialoog met Palestijnen en zag hen niet als terroristen, maar als een nationale verzetsbeweging. Hij stond hierin kennelijk alleen. Hij werd gezien als de gedoodverfde eerste president van Israel, maar daar werd dus een stokje voor gestoken. Ruim 60 jaar later overkomt Rabin hetzelfde.
    Daarnaast ook fragmenten uit het polygoonjournaal van de jaren ’40 en een onthullende documentaire over de kwalijke rol van Golda Meir voor, tijdens en na de Jom Kipoeroorlog.

  7. Om nog even op die wasmaschiene terug te komen, maar dan moet je er over ophouwen hoor. Heb het met nog veel minder moeten doen voor zeker 25 jaar in ons rijke landje. Het was zelfs zonder enige aansluiting op wat voor voorziening dan ook. Water, gas, electriciteit, kabel, telefoon, zelfs de postbode had moeite me te vinden. Waardoor zal ik maar in het midden laten. Maar zoals Gerrie zegt, zet een man in de natuur en het komt allemaal goed, en met plezier. Er is alleen dat probleem van door je medemensen te worden afgezonderd.
    Maar nu jouw vraag. Wat exact? Ik ben niet op die lezing van Stine Jensen geweest, en jij doet je eigen verslag op je weblog. Dus, wat exact? Ik neem toch aan dat jezelf je eigen conclusies kan en wil maken. Zou niet durven die te willen bepalen.
    Dat boek is echt erg interessant en waargebeurd. En met wat jezelf hierboven schrijft, en wat ieder mens zelf kan waarnemen en in de kranten kan lezen of op TV of Radio kan zien en/of horen komt dat toch wel goed? Als je maar zoals ik er ook af en toe een beetje peper en zout op doet. Het zijn vrouwen zaken die ik in ieder geval niet helder voor m’n geest kan krijgen, dus…
    Maar zou het wel aardig van je vinden als je ook niet uit het oog verliest dat die andere helft van de mensheid er ook nog is en niet weggaat. Zoals hypocriesie van de oude cultuur vertegenwoordigers ook niet weggaat. In tegenstelling tot zal ik ze maar gewoon mannen noemen in hun algemeenheid, hebben die wel macht, al is het maar om in het uiterste ‘het’ verkeerd te doen. Economisch komt hen dat ook vaak goed uit.
    Maar als je een specefieke vraag hebt wil ik wel een poging wagen om die te beantwoorden.
    Goeie Zembla vanavond, succes.

  8. Ik heb de Zembla documentaire gezien en vond hem zeer goed.
    Voordegene die deze documentaire gemist hebben , deze wordt a.s. dinsdag ochtend herhaald…anders evewn kijken op uitzendinggemist.nl

    Israel zal de verwoesting en de blokkade van Gaza niet opheffen zonder internationale druk van buitenaf…EU humanitaire hulp zal weinig helpen zolang een politieke oplossing uitblijft.

    ————————————————————

    Petitie voor opschorting van het EU-Israël Associatieverdrag
    Tekenen is nog mogelijk via : http://www.thepetitionsite.com/1/Suspend-EU-Israel-Trade-Agreement

Reacties zijn gesloten.