Zionisme, deel 2


(Palestijnse vluchtelingen, tijdens de Nakba)

Deel 2 van Zionisme, het verhaal van een slecht idee.

Bloed en bodem

‘Is het niet opmerkelijk, en op een tragische manier ironisch, dat zowel de zionisten als de extreme antisemieten het eens waren over dezelfde oplossing: zet de joden apart in een eigen land?’ Aan het woord is rabbijn Elmer Berger, die dit schreef in 1945.71 Er is nog een andere kant aan het zionisme, waar de Israëlaanhangers het liever niet over hebben. En dat is dat het zionisme van Herzl in feite het spiegelbeeld vormde van het antisemitisme en het opkomend fascisme uit zijn tijd. Cynisch zei Lucas Grollenberg dat als Der Judenstaat geschreven was door een christen, het tot de klassieke antisemitische literatuur zou zijn gerekend.72 Herzl, een vergaand geassimileerde jood, gruwde van wat hij zag als de achterlijkheid van de ‘Ostjuden’, arme, zwaar gelovige joden die nog Jiddisch spraken. En de geschiedkundige Toynbee schreef: ‘Zionisme en antisemitisme zijn uitdrukking van dezelfde visie. De veronderstelling die aan beide ideologieën ten grondslag ligt, is dat het voor joden en niet-joden onmogelijk is om samen te leven in een enkele gemeenschap, en dat daarom een fysieke scheiding de enige praktische uitweg is.’73 Het zionisme zou geen eigen plek opeisen voor de joden in de westerse landen, maar koos voor separatisme. In feite betekende het: terug naar het getto, scheef Grollenberg. Maar nu dan wel een getto zo groot als een staat, en met een eigen leger.74
Lees verder

Zionisme: het verhaal van een slecht idee

Dit lange artikel over zionisme is afkomstig uit mijn boek, Oorlog als er vrede dreigt. De genoemde voetnoten zijn terug te vinden in het boek.

‘Macht keine Dummheiten während ich tot bin.’
Theodor Herzl, 19041

‘Het lijkt wel of we overal aan gedacht hebben,
behalve aan de Arabieren.’

Judah Magnes, 19152

De oorsprong van het zionisme

In dit hoofdstuk wil ik terug naar de oorsprong van het zionisme, de gedachte dat er een joodse staat moest komen. En niet onbelangrijk: dat die staat er moest komen in Palestina.
Lees verder

De pinkstergedachte

DE PINKSTERGEDACHTE. Hoeveel mensen weten waar Pinksteren voor staat? Niet zoveel. Sommigen halen al Pasen en Kerstmis door elkaar: wanneer werd ie nou geboren, en wanneer stierf hij aan het kruis? Ik geef het maar meteen toe: ik ben totaal onreligieus opgevoed en kwam er pas later achter dat ik een gelovig mens ben. In een tijd waarin vele mensen denken dat ‘seculier’ staat voor ‘progressief’ en gelovig dus per definitie voor conservatief en nogal achterlijk liet ik mij dopen, met de spreuk ‘je toevertrouwen aan onbewezen woorden’. En moet nog keer op keer uitleggen dat ik daar niet dommer van ben geworden en ook niet minder radicaal. Maar ja, ik noem mijn kerk, De Ekklesia Amsterdam, waar de meesten van onze prachtige teksten en hertalingen van de psalmen komen van Huub Oosterhuis, dan ook mijn ‘linkse kerk’.

Gisteren, bij de Pinksterpreek van Kees Kok, een van onze dominees, viel zowaar de naam van Marx. Niet voor niets, want waar gaat Pinksteren over? Ja iets met vuur en tongen, en mensen die elkaar opeens allemaal konden verstaan. Maar Lukas beschreef wat er na de kruisdood van Jezus gebeurde: er ontstond een gemeenschap van vertrouwen, de eerste Ekklesia. “Zij hadden alles gemeenschappelijk, verkochten alles wat zij bezaten en verdeelden het onder allen, naar gelang hun behoefte.” Kortom: het eerste communisme. Een eerste, gedroomde, visionaire consequentie van het Pinkstergebeuren: een nieuwe samenleving van alles-voor-allen.

We weten hoe het verder ging, dat visoen werd maar kort in de praktijk gebracht en verwaterde, en ook de pinksterdroom van Marx, die pleitte in de traditie van profeten en apostelen voor een economie die geen bezitters en bezitlozen meer zou kennen heeft het tot op de dag van vandaag niet gehaald. Tegenwoordig wordt het communisme vooral geassocieerd met het enorme aantal slachtoffers onder de heerschappij van Stalin. Nee, zo kan het nooit bedoeld zijn. Maar de geest is er nog, en komt steeds weer terug. Ook nu. Ik maak zulke pinkstermomenten mee wanneer ik met zwarte en witte mensen samen demonstreer voor gelijkwaardigheid, en we samen opkomen voor wie er worden onderdrukt. Wanneer we demonstreren voor Palestijnen, omdat zij door de wereld ontzettend in de steek worden gelaten en ik daar niet aan mee wil doen. Mijn soort christenen zijn de oorspronkelijke Pinkstergedachte, allen-voor-allen, nog niet vergeten, en die kiezen niet voor één bevolkingsgroep tegen een andere. Mijn soort christenen kunnen niet kritiekloos meegaan in het geloof van de christenen voor Israel, die denken dat je daarmee de terugkeer van Jezus dichterbij brengt. Want ik denk eigenlijk dat Jezus, als hij opnieuw op aarde zou verschijnen, hoogstwaarschijnlijk meteen door zou lopen naar het kantoor van Een Ander Joods Geluid om die lui eens te bedanken.

En daarom zing ik in mijn eigen kerk “Deemoed geduld ontferming vonken geest – waar mensen afgekeerd zijn van geweld, niet zwichten voor de oude dode wereld van geld is god of welk bewind dan ook, waar wij elkaar behoeden en doen leven, waar laatsten eersten zijn, daar woont hij in. Weest daarom een van harte en van hoop, de geest bestiere uw intiemst verlangen: een nieuwe aarde in gerechtigheid, waar brood en liefde is, genoeg voor allen.”

Antiracisme is klassenstrijd. Keeanga-Yamatha Taylor in Nederland

Keeanga-Yamattha Taylor was in Nederland

Keeanga-Yamahtta Taylor kwam als geroepen. Ik was bij haar beide lezingen, een op het Marxisme Festival, en de andere, in samenwerking met de Black Archives, in de ruimte van New Urban Collective op 20 en 21 april. Waarmee ze, heel symbolisch, twee belangrijke denkrichtingen met elkaar verbond: die van marxisme en van antiracisme. Twee manieren van naar de wereld kijken die belangrijk zijn voor BIJ1, die dat, in wat andere woorden, ook doet: radicale gelijkwaardigheid en economische rechtvaardigheid. Ik las haar beide boeken. Taylor is assistent-professor in African American Studies aan de Universiteit van Princeton, maar boven alles is ze activiste, en die combinatie maakt dat wat ze te zeggen heeft niet blijft hangen in een academische taal, maar rechtstreeks de problemen aanspreekt waar we als activisten mee te maken hebben.
Lees verder

Heeft de antiracisme beweging te weinig aandacht voor antisemitisme?

Dit artikel schreef ik in maart, vlak voor de antiracismedemonstratie plaats zou vinden. De directe aanleiding hiervoor was een merkwaardig interview dat Ewoud Butter van Republiek Allochtonië had met Adou Menebhi van (onder andere) het comité 21 maart, dat jaarlijks de grote antiracismedemonstratie organiseert (dit jaar op 18 maart). (Hier). Merkwaardig vanwege de loaded questions: ‘wat denk je van Hamas?’ ‘ben je extreemlinks?’ – een Telegraafachtige stijl van interviewen die ik alleen kan verklaren als Ewoud opeens een hevige aanval had van laat ik eens advocaat van de duivel spelen. Menebhi brengt het er goed van af, daar niet van. Maar is geirriteerd, en terecht. Je altijd maar weer moeten verdedigen tegen diezelfde framing. Maar de aanleiding voor dit stuk is een vraag die hem gesteld werd of het 21 maart comité te weinig stelling zou nemen tegen antisemitisme en meer belangstelling zou hebben voor islamofobie. Ook al weer een vraag met een zekere lading.
Lees verder

Open brief aan Ludo de Witte over doeltreffend antiracisme

Open brief aan Ludo de Witte over doeltreffend antiracisme.

Op Apache, een linkse Belgische site, verscheen onlangs een artikel van Ludo de Witte, over antiracisme. Ik ken Ludo, we zaten in België wel eens samen in een debat. Hij stuurde me ook persoonlijk zijn stuk op. Ik was het met zaken eens, maar met andere helemaal niet. En omdat ik denk dat dit een belangrijke discussie is, vooral over hoe we ons als witte mensen positioneren in de antiracismestrijd, heb ik daar een antwoord op geschreven in de vorm van een open brief.
Lees verder

Waarom BIJ1 tegen antisemitisme is, maar het Amsterdams Joods Akkoord niet heeft ondertekend

Verklaring van het bestuur van BIJ1, overgenomen van de website www.bij1.org

AMSTERDAMS JOODS AKKOORD

BIJ1 is tegen antisemitisme, maar tekent het Amsterdam Joods Akkoord niet om een duidelijke reden. Op 6 maart ondertekenden verschillende Amsterdamse politieke partijen het Amsterdams Joods Akkoord. Dit manifest, dat is opgesteld door Rabbijn Katz, roept partijen en politici op hun verantwoordelijkheid te nemen ten opzichte van antisemitisme in de stad, en prioriteit te geven aan voorgestelde maatregelen om discriminatie van Joden tegen te gaan.
Lees verder

EEN ONGEREGELD ZOOITJE. OF: WAT IS INTERSECTIONALITEIT?

Het onmogelijke allemansvriendisme van Sylvana Simons en BIJ1’ verscheen als kop boven een artikel voor VN, door Jamal Ouariachi.(Hier) Een goede gelegenheid, niet alleen om de interpretatie van Ouariachi te weerleggen, maar vooral om uit te leggen waar wij van BIJ1 werkelijk voor staan. En waarom we met Ouariachi niet snel vriendjes zullen worden. Ik schreef het voor de website, www.bij1.org
Lees verder

DE FEBRUARISTAKING HERDENKING.

Hoe dat werkt. Hoe langer geleden het is, hoe meer ik onder de indruk ben van de verhalen over het verzet van toen, zevenenzeventig jaar geleden. Het kan zijn dat paradoxaal genoeg, het verleden dichterbij komt naarmate je ouder wordt – ik heb dat zeker gemerkt bij oudere vrienden, inmiddels overleden, bij wie kampverleden, bezetting, weggevoerde familie weer ontzettend opleefden – bijna de laatste mensen die het nog zelf hebben meegemaakt. Het kan liggen aan de tijd waarin we leven, die zo akelig begint te lijken op de jaren dertig van destijds, de voorbode van zo’n enorme industriële massamoord dat we nog steeds niet begrijpen hoe dat kon, in het ‘beschaafde’ Europa, en dat het liefst maar weer vergeten als we het hebben over onze superieure cultuur.
Lees verder